پایان نامه با کلید واژه های عملکرد سازمان، هدایت و رهبری، آموزش و پرورش، اجرای استراتژی

دانلود پایان نامه ارشد

اثربخشي درواقع بررسي ميزان موثر بودن اقدامات انجام شده براي دستيابي به اهداف از پيش تعيين شده است. به عبارتي ساده تر در يك مطالعه اثربخشي، ميزان تحقق اهداف اندازه گيري مي شود. اما به نظر مي رسد براي تعريف مفهوم اثربخشي مي‌بايست گامي فراتر نهاد، به اين معنا كه اثربخشي هنگامي در يك دوره آموزش حاصل خواهد شد كه اولاً نيازهاي آموزشي به روشني تشخيص داده شود. ثانياً برنامه مناسبي براي برطرف ساختن نيازها طراحي شود. ثالثاً برنامه طراحي شده به درستي اجرا گردد و رابعاً ارزيابي مناسبي از فرآيند آموزش و درنهايت دستيابي به اهداف انجام شود.
واژۀ اثر بخشي را با کارآیی يكي دانسته اند . اگرچه بين اين دو تفاوت قائل شدند ولي مطالعاتي كه روي اثربخش و كارآيي انجام شده است نشان مي دهد كه مرز كاملاً روشن و دقيقي بين دو اصطلاح فوق وجود ندارد.
مير كمالي به نقل از اتزيوني3 اثر بخشي را  تحقق اهداف، كارآيي را ميزان استفاده از منابع براي دستيابي به يك واحد از برونداد4 تعريف مي كند (مير كمالي، 1375) .
از جمله اولين كساني كه ميان مفهوم اثر بخشی و كارآيي تفاوت قائل شده “بارنارد “را مي توان نام برد. او معتقد بود كه اثر بخشي سيستم گراست و مربوط به تحقق اهداف سازمان مي شود و كارآيي فردگراست و مربوط به احساس رضايت افراد از عضويت در سازمان مطبوعشان مي گردد (پرداختچي، 1375) .
پيتر دراكر5 يكي از صاحبنظران مشهور مديريت ، اثر بخشي را “كار درست انجام دادن” و كارآيي را” كارها را درست انجام دادن “تعريف كرده است .
اثر بخشي يعني انجام كارهاي درست به نحوي كه بطور دقيق متناسب با هدف باشد و كارآيي يعني انجام درست كارها و توانايي به كارگيري حداقل منابع براي دستيابي به اهداف سازماني،كارآيي يعني انجام دادن كارها به نحو شايسته يا مناسب و اثربخشي يعني انجام دادن كارهاي شايسته و مناسب ( درويش ،1377) .
اثر بخشي و كارآيي مقوله گسترده اي است و به عوامل مختلف و متعدد درون سازماني و برون سازماني بستگي دارد . لذا تفكيك و مشخص كردن مرز بين كارآيي و اثر بخشي مشكل است. با اين حال ما بين دو واژه تفاوت قائل هستيم و اثر بخشي را انجام كارهاي درست يا نادرست انجام دادن می دانیم به نحوي كه به تحقق اهداف بي انجامد و كارايي توانايي به كارگيري حداقل منابع و امكانات در جهت نيل به مقاصد و اهداف است(دیوید،1994) .
بهره‌ وری، حاصل جمع برداری کارآیی و اثربخشی است که نشان می‌دهد یک سازمان به چه صورت منابع خود را در راستای دستیابی به اهداف به کار می‌گیرد .به این ترتیب، بهره‌وری را می‌توان به صورت “انجام درستِ کار درست” تعریف کرد (بهره وری =  کارایی + اثربخشی)6.

2-2-1-2- تعاریف اثر بخشی
اثربخشی یکی از مباحث عمده در بحث مدیریت است. در فرهنگ ،مدیریت اثر بخشی را درجه و میزان رسیدن به هدف پیش بینی شده در نتیجه یک اقدام و یا میزان دستیابی مدیر به بازده مود نیاز شغلی تعریف کرده اند (جیمز،1377) .
یک نوع ارزیابی کلی است که تا حد زیادی از معیارهای متعددی بهره می‌جوید. معمولاً از طریق ترکیب نمودن اسناد عملکرد گذشته یا به‌دست آوردن ارزیابی‌های کلی و یا از طریق قضاوت‌های اشخاص بصیر و مطلع نسبت به عملکرد سازمان، اندازه‌گیری می‌شود( رابینز و استیفن پی ،1381).
در تعریف دیگری که از اثر بخشی شده از آن به عنوان حدی که رفتار اجتماعی مشاهده شده مطابق با انتظاراتی باشد که برای نقش در نظر گرفته شده، نام برده شده است (جیمز،1377).
از دیدگاه های مختلف ممکن است رفتار فرد، اثر بخش یا فاقد اثربخشی باشد و یا اینکه رفتار معینی توسط شخص معینی در یک زمان اثر بخش و در زمان دیگر فاقد اثر بخشی قلمداد شود(جیمز،1377).
اثر بخشی درجه و میزان نیل به اهداف تعیین شده است، به بیان دیگر اثر بخشی نشان می دهد که چه میزان از تلاش های انجام شده نتایج مورد نظر را حاصل نموده است(صمدی و دیگران ،1377).
برمن7 اثربخشی8 را به عنوان سطح بازده و کارآیی را به عنوان نسبت بازده به ستاده تعریف کرده است و معتقد است برای اندازه گیری بهره وری به طور جامع باید هم کارایی و هم اثربخشی را مورد استفاده قرار داد. این در حالی است که کلی9 و سویندال10 باور دارند سازمان های انتفاعی بیشتر بر سنجش کارایی تاکید دارند و سازمان های دولتی بر اثربخشی (فقیهی و موسوی کاشی، 1389: 54).
در جستجوی کارایی و اثربخشی مدل های مختلف مدیریت سازمان ها، تیلور11 به عنوان نخستین نظریه پرداز مدیریت، این دو مفهوم را به عنوان یک موضوع بی چون و چرا در مدیریت مورد بررسی قرار داده است و از این رو اساس مدیریت علمی و نظریه مدیریتی خود را بر پایه دستیابی به حداکثر اثربخشی قرار داده است.
ابزار در رسیدن به اثربخشی، نیروی انسانی و کارگران در اختیار مدیریت است. در حقیقت اساس مدیریت علمی تیلور در استفاده بهینه و اثربخش از کارگران قرار داشت. منظور تیلور از کارآیی نیز، به دست آوردن نتایج مطلوب با حداقل اتلاف وقت و انرژی از طریق به حداکثر رساندن خروجی موثر یا مفید به کل ورودی سیستم است. پس از تیلور محققان گوناگون حوزه مدیریت و سازمان نیز، اثربخشی و کارایی را به عنوان دو اصل اساسی که باید مد نظر مدیران سازمان ها قرار گیرند مورد مطالعه قرار دادند و هر یک تعریفی از این دو مفهوم را مطرح ساختند. از جمله؛ (سومانت12،1994) اثربخشی را درجه ای از به پایان رساندن اهداف می داند و اینکه چقدر به نتایج مورد انتظار دست یافته ایم. از نظر جکسون (2000) اثربخشی برابر است با زمان ایجاد ارزش افزوده تقسیم بر زمان کار ایده آل سیستم (ریچارد هال،1376).
طبق نظر هوی و میسکل13 اثر بخشی نتیجه سود دهی عملکرد شرایط منابع انسانی و میزان موفقیت در اهداف کوتاه مدت و دراز مدت می باشد(باریکانی ،1385).
پیتر دراکر14 اثر بخشی را به عنوان انجام کارهای درست تعریف نموده است و اثر بخشی را در قالب توانایی تعیین هدف مناسب جهت نیل به اهداف سازمانی بیان می نماید(کبیری،1385).
با سیل جورج پولوس و رابرت تاتن بوم15 اثر بخشی را به عنوان حدی که هر سازمان در قالب یک سیستم به اهداف خود، بدون استفاده غیر لازم از منابع و نیز بدون وارد کردن فشار نا به جا به اعضایش دست می یابد ، تعریف می کند. تحت عنوان یک معیار اثربخشی آنها نه فقط به بهره وری بلکه همچنین بر انعطاف پذیری سازمان و عدم وجود تنش های درون سازمانی تاکید دارند (باریکانی ،1385).
اوچمن و سی شور16 اثر بخشی سازمان را به عنوان توانایی بهره برداری از محیط برای کسب منابع نادر و ارزشمند جهت تداوم کارکرد تعریف می نماید (باریکانی ،1385).
ایوان معتقد است، اثربخشی سازمانی یا عملکرد سازمانی هدف نهایی، آشکار یا پنهان همه سازمان هاست.
سازمان صدا و سیما در کشور ما نیز چون زیر نظر بخش دولتی اداره می شود، لازم است در زمینه ارتقاء کیفیت فعالیت های آن، اثربخشی برنامه های آن مورد ارزیابی قرار گیرد و از آنجا که تحقق اهداف هر سازمانی ابتدا به نحوه مدیریت آن سازمان بستگی دارد لازم است ابتدا مدیریت سازمان ها مورد بررسی قرار گیرد.

2-2-1-3- اثربخشی و اهداف سازمان
یكی از مباحث مدیریتی كه ممكن است برای عموم مدیران هم جالب باشد و هم كاربردی بحث “اثربخشی و كارآیی” سازمان است. بدیهی است مدیران متعهد و مسؤول مایل اند بدانند كه سازمانشان در چه وضعیتی قرار دارد و برای دستیابی به اهداف سازمانی باید چه معیارهایی را برای سنجش عملكرد واحد یا سازمان خود در نظر داشته باشند.
درك هدف های سازمان از نخستین گام هایی است كه باید در راه درك اثربخشی سازمان برداشت. هدف های سازمان باید نشان دهندۀ علت وجودی آن و آن چه كه در پی دستیابی به آن است، باشد.
هدف ها به صورت “وضع مطلوب سازمان در آینده” تعریف می شود. اثربخشی سازمان عبارت است از درجه یا میزانی كه سازمان به هدف های مورد نظر خود نائل می آید. اثربخشی یك مفهوم كلی دارد که به صورت ضمنی در برگیرندۀ تعداد زیادی از متغیرهاست (در سطح سازمان و دوایر). هنگام تعیین “اثربخشی” سازمان حدود یا میزانی كه هدف های چندگانه (چه رسمی و چه عملیاتی) تأمین شده اند سنجیده یا اندازه گیری می شوند و مورد قضاوت قرار می گیرند.
اثربخشی مبحثی است كه حدود پنجاه سال پیش پیتر دراكر17، صاحب نظر بلند مرتبۀ مدیریت، آن را به طور علمی مطرح كرد و در دهۀ ۷۰ در مورد آن مطالعات گوناگونی آغاز شد كه تاكنون ادامه یافته است. اینك می توان گفت كه دربارۀ این موضوع مجموعۀ منسجمی از اطلاعات حاصل از تحقیقات در جهان گردآوری شده است.
امروزه در سازمان های پیشرفته و موفق جهان سعی می شود تا برای اثربخشی سازمان اهداف روشن و مشخصی در نظر گیرند و سپس در جهت نیل به آن ها همۀ توان خود را به كار برند. مثلاً آنچه را كه می توان در همۀ سازمان های موفق مشاهده كرد، وجه اشتراك آن ها توجه به “كیفیت” و “رضایت مشتری” است. اما برای نیل به این اهداف باید فرهنگِ سازمانیِ لازم، معیارها، ارزش ها، هنجارها و اصول مربوطه در سازمان طراحی شود. در واقع، موضوع، هدف و راه های نیل به اثربخشی باید در سازمان ها برای كاركنان روشن باشد و سپس مدیریت بكوشد تا ویژگی های مربوط به اثربخشی، به صورت دیدگاهی مشترك18 برای همۀ افراد سازمان نهادینه شود. در این حالت است كه می توان سازمان را به سوی اثربخشی سوق داد. ژوزف ویس19 در این مورد به سه موضوع “رسالت20” ، “ارزش ها21” و “اصول راهنمایی22” اشاره كرده است.
در بحث اثربخشی سازمان باید توجه داشت كه اثربخشی و اهداف سازمانی به هم كاملاً مرتبط هستند. در واقع در تعریف اثربخشی می بینیم كه نیل به اهداف سازمان مورد نظر است. بنابراین، ابتدا آشنایی با هدف سازمانی ضروری است.
2-2-1-3-1- هدف سازمانی
همۀ سازمان ها در وهله ی اول برای خدمت و تأمین نیازهای مشتریان و مردم جامعه به وجود می آیند. از این رو سازمان ها باید دقیقاً مشخص كنند كه چه گروه یا گروه هایی از مردم از خدمات آنها بهره مند خواهند شد. در واقع هدف سازمانی نوعی وضعیت مطلوب و مورد نظر است كه هر سازمان قصد دستیابی به آن را دارد. مثلاً در یك سازمان دولتی مانند وزارت آموزش و پرورش، هدف انجام كلیۀ اقدامات لازم در جهت آموزش دروس دورۀ ابتدایی به كودكان مدرسه است، یا هدف شركت ایران خودرو ساخت ماشین برای گروهی از جامعه است كه قدرت خریدشان محدود است. در این زمینه، نقش اصلی مدیریت ارشد هر سازمان تعیین اهداف و استراتژی سازمان و ایجاد شرایط و محیطی به منظور اجرای استراتژی، در جهت نیل به اهداف، تعیین شده است.
در بحث اثربخشی به این دلیل هدف سازمانی مطرح شد كه با موضوع اثربخشی سازمان مرتبط است و این نكته از تعاریف زیر دربارۀ اثربخشی به خوبی پیداست :
بنا به عقیدۀ دفت “اثربخشی” سازمان عبارت از درجه یا میزانی است كه سازمان به هدف های مورد نظر نزدیك می شود. این تعریف نشان می دهد كه همۀ سازمان ها باید در مرحله ای از زمان تعیین كنند كه تا چه حد در جهت نیل به اهدافشان عمل كرده اند و به آن اهداف دست یافته اند. گرچه تعریف اثربخشی جامع و ساده به نظر می رسد، در عمل می بینیم كه هر یك از مكاتب مدیریت دربارۀ اثربخشی نگرش خاص خود را ارائه داده اند.
تیلور، بانی مدیریت علمی و پایه گذار مكتب كلاسیك، اعتقاد داشت كه با توجه به وضعیت فنی سازمان، می توان اثربخشی را به وسیلۀ عواملی مانند به حداكثر رساندن میزان تولید، به حداقل رساندن هزینه ها و به كاربردن منافع درحد مطلوب به بالاترین میزان رساند. فایول، كه در زمینۀ اصول مدیریت اولین نظریه پرداز بود، معتقد بود كه اثربخشی نتیجۀ اِعمال قدرت و نظم و انضباط در داخل سازمان است كه باید روشن و واضح باشند. به علاوه، به كارگیری وحدت فرماندهی و هدایت و رهبری، نظم و ترتیب، تساوی و عدالت، وجود ثبات شغلی، ابتكار و تقویت روحیۀ كاركنان است كه موجب اثربخشی سازمان می شود. در مقابل نظریه پردازان مكتب كلاسیك، صاحب نظران مكتب روابط انسانی، كه در رأس آنان التون مایو قرار داشت، معتقد بودند كه اثربخشی در سازمان ناشی از رضایت خاطر كاركنان است كه خود حاصل از توجه به

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های متغیر مستقل، ضریب همبستگی، خراسان رضوی، صدا و سیما Next Entries پایان نامه با کلید واژه های روابط انسانی، اثربخشی سازمانی، سنجش اثربخشی، عوامل اجتماعی