پایان نامه با کلید واژه های عدالت اجتماعی، توسعه پایدار، توسعه پاید، توسعه پایدار شهری

دانلود پایان نامه ارشد

سطح بسيار نازلي قرار دارد (لاکويان، 1364: 130). مکان يابي يکي از تأسيسات شهري مانند آتش نشاني (و يا هر تأسيسات عمومي ديگر) در نقطه خاصي از شهر به اين معناست که از ديدگاه مصرف، همه افراد نمي توانند به طور يکسان از آن بهره مند شوند. حال آنکه از ديدگاه توليد، همه افراد به طور يکسان در معرض آتش سوزي قرار دارند (هاروي، 1376: 49).
در سائولوپو، خدمات در اختيار محله هاي پردرآمد و يا با درآمد متوسط قرار مي گيرد که مي توانند هزينه هاي نصب و راه اندازي را بپردازند. در محله هاي فقيرتر نصب خدمات اغلب به اقدام همگاني اهالي محل بستگي دارد، چون سطح هزينه هاي شرکت ها بالاست. در واقع در برخي از شهرها فقيران به خدمات ثروتمندان سوبسيد مي دهند (گيلبرت و گاگلر، 1375: 210).
بدين ترتيب مي توان گفت که در بين گروههاي مختلف شهري مراتب حاکم و محکوم قابل مشاهده است که در آن هر گروهي سعي مي کند از منابع مختلف موجود در شهر به نفع خود بهره برداري کند. کساني که در اين فرايند آخر از همه قرار دارند، بازنده اند. در اين روابط سياسي افراد و اهميت خاص برخوردار است. به نظر ديويد هاروي، “روابط سياسي موجود، سبب ثروتمندتر شدن ثروتمندان و محروم ماندن گروه هاي کم درآمد مي شود. اين امر به قدري واضح است که حتي مي توان توزيع درآمد را در يک سيستم شهري، شامل پيش بيني فرايند سياسي، به حساب آورد” (هاروي، 1376: 72-65).
تضاد منافع هر يک از جناح هاي طبقه حاکم با يکديگر امري طبيعي است، اما همه آنها در حفظ نظام سرمايه داري، منافع مشترک دارند. نقش حساس دوست، داوري ميان جناح هاي طبقاتي متضاد و مشروعيت بخشيدن به اين نظام، نزد فقيران است. در حالي که حکومت معمولاً از طريق مکانيسم ها و ابزار تحت اختيار خود از جناح هاي طبقه حاکم حمايت مي کند، اما حفظ ثبات نظام از وظايف اساسي آن به شمار مي رود (گيلبرت و گاگلر، 1375: 72).
نحوه بهره برداري افراد و گروه ها از امکانات موجود نيز فرق مي کند. دو نفر ممکن است امکانات مشابهي در بهره گيري از منابع داشته باشند، ولي از آنجا که هريک از اين دوره ارزش ويژه اي براي منابع قائل هستند، درآمدهاي واقعي آنها متفاوت خواهد بود. گروه هاي داراي تحصيلات بهتر قادر به بهره برداري فعالانه تر از فضا هستند، حال آنکه گروه هاي کم درآمد اسير آن مي شوند و تسلطي براي آن بدست نمي آورند. آموزش هاي فني و شناخت لازم به نحو کاملاً نابرابري در ميان افراد توزيع شده است و از آنجا که فرايند آموختن متأثر از تجربه موفقيت آميز است، افراد معمولاً در برخورد با محيط زيست خود کارآزموده و آموخته مي شوند. آموختن از محيط زيست ماهيت اين محيط نيست. در نتيجه نوع محيط زيستي که در سيستم هاي شهري به وجود مي آيد در شناخت، مهارت و پرورش آن مؤثر است. اين امر هم در انتفاع از امکانات شهري و هم در متضرر شدن از منابع اداري اثرات خارجي قابل توجه است. گروه هاي پردرآمد از محيط فيزيکي به عنوان يک منبع مهم استفاده و بهره برداري مي کنند، حال آنکه گروه هاي داراي درآمد کم از نظر اقتصادي- اجتماعي، تنها ناچار از تحمل محيط زيست هستند (هاروي، 1376: 77-76).
2-2-7 نظریه توسعه پایدار شهری
نظریه توسعه پایدار شهری در راستای حمایت از منابع محیطی ارائه شده است. مبانی نظری این رویکرد بر نگهداری منابع برای حال و آینده از طریق استفاده بهینه از زمین و وارد کردن کمترین ضایعات به منابع تجدید ناپذیر مطرح است. پتر هال توسعه پایدار شهری را این چنین تعریف می کند :” شکلی از توسعه امروزی که توان توسعه مداوم شهر و جوامع شهری نسل های آینده را تضمین می کند”.
نظریه توسعه پایدار شهری مسائلی چون جلوگیری از آلودگی های محیط شهری و ناحیه ای، کاهش ظرفیت های تولید محیط محلی، ناحیه ای و ملی، حمایت از بازیافت ها و عدم حمایت از توسعه های زیان آور و برطرف ساختن شکاف میان فقیر و غنی را مطرح می کند (زیاری، 1384: 181). از نظر کالبدی توسعه پایدار شهری یعنی تغییراتی که در کاربری زمین . سطوح تراکم جهت رفع نیازهای ساکنان شهر در زمینه مسکن، حمل و نقل، اوقات فراغت و غذا به عمل می آید تا در طول زمان، شهر را از نظر زیست محیطی قابل سکونت و زندگی، از نظر اقتصادی بادوام و از نظر اجتماعی همبسته و هماهنگ نگه دارد.
دیدگاه مبتنی بر بعد اجتماعی یا لایه برابری، مساوات و عدالت اجتماعی توسعه پایدار در حوزه اکولوژی اجتماعی و شاخه فرعی آن اکولوژی شهری مورد بحث قرار می گیرد که معتقد است بازیگران اصلی در توسعه، انسان و اجتماعات او هستند. با وجود پذیرش اصول توسعه پایدار ضرورت کاهش نابرابری های عصر حاضر به همان میزان نگرانی پیرامون وضع نسل های آینده است. در توسعه پایدار شهری همانند توسعه پایدار بایستی روابط منطقی میان محیط، عوامل اقتصادی و اجتماعی به خوبی مراعات گردد. موهان موناسینگ معتقد است در گرو ارتباط متقابل و تنگاتنگ سه عامل محیطی، اقتصادی و اجتماعی یک شهر پایدار ایجاد می شود .
اسکات کمپ بل نیز از توسعه پایدار تحت عنوان توسعه سبز یاد کرده و معتقد به همپوشی سه فعالیت اقتصادی، اجتماعی و محیطی می باشد. وی معتقد است برنامه ریزان و دست اندرکاران امور اجتماعی برای رسیدن به توسعه پایدار شهری بایستی همیشه عدالت اجتماعی را به یاد داشته باشند (Campbell,1996:298).
2-3 پیشینه عدالت اجتماعی
2-3-1 در جهان
مفهوم عدالت اجتماعی همواره در فلسفه اجتماعی از اخلاق ارسطو به این طرف مطرح بوده است. در دو قرن اخیر این موضوع از سوی هیوم و روسو مطرح و اصول عدالت اجتماعی از سوی بنتهام و میل فرمول بندی شد( هاروی، 1376: 98) و همچنین آثاری از راولز، رشو رانسین در این باره به جای مانده است. جان استوارت ميل اولين کسي است که اصطلاح عدالت اجتماعي را به معناي امروزي آن به کار برد. طبق نظر وي عدالت اجتماعي يعني اينکه جامعه رفتار يکساني با تمام کساني که شايستگي يکساني دارند، داشته باشد (Miller,1999:2). در اواخر سال 1960 مفهوم و کارکرد عدالت اجتماعی وارد ادبیات جغرافیایی شد و جغرافیای رادیکال و لیبرال را بیش از سایر مکتب ها تحت تأثیر قرار داد. این نوع جغرافیای مردمی که در جهت رسیدن به عدالت اجتماعی تلاش می کند، به پیشنهادهای پتروکوپتکین در زمینه پیکار علیه فقر، ناسیونالیسم اروپایی و نژاد پرستی به بیش از یک قرن باز می گردد(شکویی،1382: 189). مسایلی نظیر رفاه اجتماعی، نابرابری های شدید، فقر، شیوع امراض، نژاد پرستی، قوم گرایی، جرم و جنایت، انتظار عمر، اصالت زن و آلونک نشینی که تا آن زمان در جغرافیا فراموش شده بود به سرعت مورد توجه جغرافیدانان قرار می گیرد و هر یک از این موضوع ها، جغرافیای خاص خود را می یابد. به این ترتیب از سال 1970 به بعد نظام ارزشی و نظام اخلاقی، تفکرات جغرافیایی را به مسیرهای تازه ای می کشاند. جغرافيدانان راديکال معتقد بودند که مطالعه مسائل محيطي و فضايي تنها از طريق درک تأثيرات سرمايه داري در جامعه امکانپذير است. در اهداف جغرافياي راديکال آمده است که هدف اتحاديه ما تلاش براي بازساخت راديکالي جوامع ما در هماهنگي با اصول اجتماعي است (فلاحيان، 1378: 15).
اگرچه اصطلاح عدالت اجتماعي از قرن نوزدهم مطرح شد، اما شيوع آن در قرن بيستم اتفاق افتاد. عدالت اجتماعي در واقع يکي از شعارهاي اصلي همه ايدئولوژي ها و نهضت هاي سوسياليستي بوده است (غني نژاد، 1379: 781).
دیوید اسمیت نخستین جغرافیدانی بود که درباره کیفیت زندگی، رفاه و عدالت اجتماعی در جغرافیا صحبت کرد. این جغرافیدان برای بررسی کیفیت زندگی، رفاه و عدالت اجتماعی از شاخص های اجتماعی ذهنی و مقایسه عینی استفاده کرد که برای سنجش مورد اول از پرسشنامه و برای مورد دوم از مشاهده و آمار استفاده نمود. شاخص های مورد تأکید اسمیت را بهداشت، مسکن، خدمات عمومی، شادمانی خانوادگی، تعلیم و تربیت، فرصت های اشتغال، حقوق و مزد، خوراک، حق رأی، امید به زندگی، مصرف سرانه پروتئین حیوانی، درصد ثبت نام در مدارس، تعداد متوسط تلفن و روزنامه و نظایر آن تشکیل می داد(اسمیت،1381: 173-160).
در دهه 70 دیوید هاروی نیز با انتشار چهار مقاله به عدالت اجتماعی در جغرافیا پرداخت. مهمترین اثر وی در این ارتباط کتاب عدالت اجتماعی و شهری است که در سال 1973منتشر شد. هاروی در مباحث عدالت اجتماعی بر چند نکته تأکید اساسی دارد. یکی از آن ها عدالت بر اساس نیاز است. خوراک، مسکن، خدمات بهداشتی، تحصیلات، خدمات اجتماعی و خدمات مربوط به محیط زیست، کالاهای مصرفی، تأسیسات تفریحی، دلپذیری محله و وسایل حمل و نقل از نیازهای انسانی است که به عقیده هاروی انسان ها به حداقلی از آن نیاز دارند. اگر چه این حداقل بر حسب زمان و مکان تصور ذهنی افراد متفاوت است، ولی با استفاده از برخی روش ها می توان حداقل قابل قبولی را تعیین کرد و آن را به عنوان رکنی از عدالت اجتماعی پذیرفت. دومین نکته مورد تأکید هاروی کمک به مصالح عمومی است. همچنین تخصیص منابع در یک منطقه بر مناطق دیگر اثر می گذارد(هاروی، 1376: 79-56).
2-3-2 در ایران
از جمله افرادی که در زمینه عدالت اجتماعی در ایران کارهایی انجام داده اند می توان به موارد ذیل اشاره نمود.
مرصوصی (1382) در پایان نامه دکترای خود با نام تحلیل فضایی عدالت اجتماعی در شهر تهران به بررسی توسعه یافتگی و عدالت اجتماعی در شهر تهران پرداخته است و به این نتیجه رسیده است که نابرابری فضایی استانداردهای زندگی ، بین مناطق تهران وجود دارد .
شریفی (1384) در پایان نامه دکترای خود با عنوان تحلیلی بر برنامه های منطقه ای در شهر اهواز به بررسی علل شکل گیری نابرابری های شهری در سطح مناطق و محلات شهر اهواز در داخل و خارج از محدوده قانونی شهر پرداخته است .
خوشروی (1385) در مقاله ای با عنوان عدالت اجتماعی و فضای شهر به این نتیجه رسیده است که به منظور موفق بودن طرح های شهری ، انعطاف پذیری ، رعایت کارایی و عدالت در تهیه و اجرای آن می توان تا حد زیادی از تشدید نابرابری فضایی و اجتماعی جلوگیری به عمل آورد .
وارثی و همکاران (1387) در مقاله ای تحت عنوان بررسی تطبیقی توزیع خدمات شهری از منظر عدالت اجتماعی به این نتیجه رسیده اند که تنها با ارائه خدمات شهری برابر و متناسب با نیازهای جمعیتی می توان به تعادل در شهر زاهدان رسید .
حاتمی نژاد و همکاران (1387) معتقدند که بررسی نابرابری های اجتماعی در برخورداری از کاربری های خدمات شهری در شهر اسفراین نشان می دهد که طبقات اقتصادی ˗ اجتماعی برتر از کاربری های خدماتی مطلوب تری برخوردارند و الگوی توزیع کاربری های خدماتی به نفع گروه های مرفه عمل کرده است .
خاک پور و یاوران (1388) در مجله دانش و توسعه مقاله ای در مورد بررسی و تحلیل نابرابری در سطوح توسعه یافتگی شهر مشهد آورده و در صد مناطق برخوردار ، نیمه برخوردار ، متوسط و محروم را مشخص کرده است .
حیدری نو شهر (1388) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود به بررسی توزیع خدمات عمومی شهری و بازتاب فضایی آن از دیدگاه عدالت اجتماعی در شهر اردکان پرداخته است و به نتیجه رسیده است که در نواحی 13 گانه شهر اردکان توزیع فضایی خدمات شهری نامتعادل است .
حکمت نیا (1391) در طرحی به بررسی شکل پایدار شهر و عدالت اجتماعی در شهر بافق پرداخته است و نشان می دهد که بین نماگرهای اجتماعی ˗ اقتصادی و زیست محیطی در نواحی 10 گانه شهر بافق ارتباط معناداری با روند توسعه پایدار وجود دارد .
2-4 جمع بندي فصل دوم
با توجه به اینکه تعريف عدالت اجتماعي در ديدگاه هاي مختلف متفاوت است ولي توجه تمامي گروه ها به عدالت اجتماعي گوياي اهميت يافتن اين مفهوم در مديريت جامعه به عنوان يک رويکرد مي باشد. بررسي ديدگاه هاي چپ و راست در خصوص عدالت اجتماعي نشان مي دهد که افراط و تفريط هايي در آن ديده مي شود ولي ديدگاه انديشمنداني که اعتدال اختيار کرده اند مناسب تر بوده و قابليت اجرايي بيشتري دارد که از جمله آنها مي توان به نظرات رالز و

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های عدالت اجتماعی، توزیع درآمد، نابرابری ها، تخصیص منابع Next Entries پایان نامه با کلید واژه های استان یزد، ارزش افزوده، مورفولوژی، روش شناسی