پایان نامه با کلید واژه های شاه عباس اول، کاشی کاری، مسجد شیخ لطف الله

دانلود پایان نامه ارشد

که حیات هنری ایران بر مدار آن می گردید و سبک هنری رضا عباسی در این دوران پدیدار شد. (حسن،40:1388). سبک صفوی مخصوصاً به کاخ ها، راه سازی و نقشه کشی شهرها وبنای مکان های عمومی توجه داشته،چنانکه این امر در اصفهان پدیدار است و شاه عباس بزرگ و جانشینانش در زیبا کردن این شهر با ساختن بناهای زیبایی که میدان شاه را فرا گرفته اند، کوشیدند. افزون بر این باغ و بوستان ها و درختان راه های دور و دراز این شهر را فرا گرفته و آن را به صورت نمونه و آیتی از زیبایی وهماهنگی در آورده اند. چنانکه در سفرنامه ی ژان شاردن فرانسوی (1643-1713م) آمده است؛ او که در دوران طلایی اصفهان از این شهر دیدن کرد، از کاخ های زیبای سر به فلک کشیده، باغ های سبز و خرم و دارای حوض های زیبا و بسیاری چیزهای دیگر که ایران ازآن جهت ممتاز و شعر ایرانی آینه تمام نمای آن است، سخت در شگفت شد. صفویان تنها به بنای کاخ ها-مانند کاخ چهلستون و هشت بهشت و آینه خانه-پسنده نمی کردند، بلکه به ساختن بازارها و کاروانسراها، در شهر های بزرگ وراه های اصلی بازرگانی توجه داشته اند.در واقع ساختمان های بزرگ ایرانی در روزگار صفوی ازمسجدها وآرامگاه هاو مدرسه ها تا کاروان سراها،بازارها و کاخ ها همگی از نظر طبیعت هنری عام مشترکند واز نظر آراستگی و زیبایی بی مانند و ممتازند. دیوار کاخ های صفوی به آجر های کاشی و عناصر تزئینی آراسته است و در تمام آن ها نقاشی هایی وجود دارد که از روی نقای های نقاشان بزرگ آن دوره ترسیم شده و همچنین سقف ها و دیوارها با نقش و نگار های لاکی آراسته شده است. (حسن،43:1388). بعد از شاه سلیمان، پسرش سلطان حسین به حکومت رسید. عدم دلبستگی سلطان حسین به اداره ی امورکشور نتیجه ای جز انقراض و سقوط سلسله ی صفوی در پی داشت. (محمدپناه،127:1391). با این همه جانشینان شاه عباس دست از خودکامگی و خوش گذرانی نکشیدند و از این رو دولت عثمانی توانست سرزمین عراق را که تا سال 1048ه/1638م از سرزمین های صفویان بود بگیرد و پس از آن که ایرانیان آرامگاه های با شکوه بزرگان شیعه را در آنجا ساختند با دست یابی سلطان مراد چهارم ضمیمه دولت عثمانی سازد. (حسن،42:1388). به این ترتیب، انحطاطی که نشانه های آن پس از مرگ شاه عباس اول در خاندان صفویه آشکار شده بود به خاطر بی لیاقتی شاه سلیمان و پسرش شاه سلطان حسین باعث سقوط و انقراض آنها شد و سرزمین ایران وارد دوره ای از هرج ومرج و نابسامانی گردید. (محمدپناه،127:1391). رفته رفته نا توانی و زبونی در دولت صفوی راه یافت وتوجه پادشاهان این سلسله به هنر و هنرمندان بزرگ کاستی گرفت ، نوع ساخته های هری دچار افت گردید وفر آورده های بازاری و با سلیقه عوام ومردم پسند و به خصوص باب سلیقه غربیانی که به آثار شرقی شگفت و غیر عادی دلخوش بودند ، بسیار شد. (حسن،42:1388). اصفهان در سرار جهان نامی برجسته و شاخص است. شاید در سراسر جهان تنها دو یا سه شهر دیگر بتوان یافت که همپای اصفهان باشند. یکی از علل عمده ی بلند آوازگی اصفهان بناهای تاریخی بی نظیر آن است که در طول قرون متمادی و حتی عهد باستان در بین شهر بر جای مانده اند و هر کدام، شاهدی از نبوغ هنرمندان ایرانی و اصفهانی است و همچنین جواهری تابناک در این خطه ی سر سبز وزر خیز و هنر پرور می درخشد وانسان های فرهنگ دوست وهنر شناس جهان را به سوی خود کشانده و به اعجاب وشگفتی وا می دارد. هر یک از این آثار ارزنده که از زمان مادها به بعد زینت بخش این خاک اهورایی است اختصاص به دوران خّاصی داشته و تعداد آن ها چنان است که حتی برخی هنوز هم مورد شناسایی و بررسی قرار نگرفته اند. (میرعظیمی،141:1379).

جدول شماره 2 . 2
در این قسمت بر اساس موضوع مورد بحث ( مسجد جامع عباسی )، به صورت جدول بندی، فقط به معرفی بناهای شاخص در اطراف این بنا ، پرداخته می شود .
جدول شماره 2 . 2
بنا
سال تاسیس
دوره حکومت
جهت قرارگیری
ویژگی شاخص
تزئینات
میدان نقش جهان

شاه عباس اول

کاخ عالی قاپو
1018.ه
شاه عباس اول
ضلع غربی
طبقه ششم این قصر شاهکار معماری محسوب می شود که به اطاق اصوات نیز معروف است.
این کاخ با گچ بری، تنگ بری، نقاشی و صفحات بزرگ خاتم تزئین شده است .
مسجد شیخ لطف الله
قرن 17 م
شاه عباس اول
ضلع شرقی
تزیینات گنبد خانه که شبیه دم طاووس است جذابیت و کیفیت منحصر به فردی دارد.
تزئینات کاشی کاری از نوع هفت رنگ و معرق.
کاخ چهلستون
1057. م
شاه عباس اول
در جنوب خیابان سپه
سقف های آینه کاری، ستون های عظیم، شیر سنگی 4 گوشه ی حوض، تزئینات عالی طلا کاری شده و تابلوهای نقاشی.
نقاشی دیواری، صفحه های بزرگ خاتم کاری در سقف، گره چینی و آینه کاری.

ادامه جدول شماره 2 . 2
بنا
سال تأسیس
دوره حکومت
جهت قرار گیری
ویژگی شاخص
تزئینات
کاخ هشت بهشت
108 . ه
شاه سلیمان

کاشی کاری هفت رنگ
مدرسه چهارباغ
سده 12
شاه سلطان حسین صفوی

این مکان موزه کاشیکاری ایران است و انواع مختلف این فن در این مکان کار شده است.
کاشی هفت رنگ و معقلی و گره سازی و پیلی و معقلی.
سی وسه پل
1011
شاه عباس اول

این پل در عریض ترین قسمت رود خانه ساخته شده است.
آجرکاری
پل خواجو
1060
شاه عباس دوم

امتیاز پل خواجو بر سایر پل ها ی زاینده رود،غیر از اختلاف معماری ، تزئینات کاشی کاری فراوان آن است.
کاشی های الوان هفت رنگ

2 – 2 . مسجد جامع عباسی
در اوایل که شاه عباس شروع به عمرانی و آبادی اصفهان نمود، نه گرجستان تصرف شده بود و نه در خراسان استقلالی بود. پس از تصرف گرجستان و به دست آوردن مال و ثرورت زیاد و همچنین استقلال در خراسان، بنا به نوشته اسکندر بیک ترکی در کتاب عالم آرای عباسی، مسجد شیخ لطف الله در نظر شاه محقر می نمود و نیز در میدان شاه (نقش جهان) که در ضلع شمالی آن سردر زیبای قیصریه بود و در سمت شرقی گنبد زیبای مسجد شیخ لطف الله قرار داشت، وجود یک کاروانسرای پیله ور نشینی در سمت جنوب این اجازه را به شاه نمی داد که از بالای عالی قاپو منظرگاه داشته باشد. به همین سبب شاه عباس به محب علی بیک الله که مباشر بناهای سلطنتی بود، دستور داد که کاروانسرای واقع در جنوب میدان را که ملک الله بیک بود، همراه با باغ های اطراف که مالکین متفرقه داشت آزاد کند.(جناب،54:1386). به درستی معلوم نیست که این مسجد به مناسبت سازنده آن شاه عباس، به نام مسجد شاه معروف است یا به علّت وسعت و عظمت آن. زیرا در کتب های لغت، کلمه ی شاه چنین معنی شده است : «هر چیزی که از حیث بزرگی وخوبی بر امثال خود برتری داشته باشد مثل: شاه بیت، شاهراه، شاهکار و غیره» (فرهنگ عمید). در کتاب های مشهور عصر صفوی مانند «عالم آرای عباسی» و «وقایع السنین و العوام» از این مسجد به نام مسجد جامع عباسی و مسجد جامع جدید عباسی (سلطانی) یاد شده است. (دادخواه،79:1392). از دقت در تواریخ کتائب سر درب و سایر کتائب داخلی مسجد ودور گنبد شبستان های اطراف معلوم می شود که ساختمان این مسجد مدت نوزده سال یعنی از سال 1021-1040 هجری به طول انجامیده که قسمت اعظم آن به امر شاه عباس اول ساخته و پرداخته شد و مختصری از آن که باقی مانده بود به دست شاه صفی اتمام وتکمیل یافته بود. (مشکوتی،49:1317). این مسجد مهمترین، بزرگترین و زیباترین مسجد دوره صفوی در اصفهان است، چنان که، چه از نظر عظمت و اهمیّت معماری و چه از جهت متنوع ترین و عالی ترین نوع تزئینات خطّاطی و کاشی کاری و تزئینات دیگر، شاهکاری کم نظیر و شگفت انگیز است. (میرعظیمی،156:1379). جلال الدین همایی در کتاب تاریخ اصفهان، این مسجد را جزو سه مسجد درجه اول اصفهان (مسجد جامع عتیق، مسجد امام و مسجد شیخ لطف الله) معرفی می کند و عظمت و صنایع ظریفه و خوش اصلوبی را از ویژگی های این مسجد نام می برد و مساجد اصفهان را به مقیاس این سه مسجد تقسیم بندی و عیار سنجی می کند. (داد خواه،79:1392).
به طور کلی ساختمان این مسجد از لحاظ معماری نمایانگر یک هزار سال مسجد سازی در ایران است. سنت های شکل دهی آرمان ها، شعایر ومفاهیم دینی، نقشه که از ترکیب انواع قدیم تر وساده تر به آرامی کمال یافته ،عناصر بزرگ ساختمانی و تزئینات همه در مسجد امام با عظمت و شکوهی که آن را در شمار بزرگترین بناهای جهان قرار داده تحقق و یگانگی یافته است.(پوپ،21:1366). معروف است که شاه عباس در انجام ساختمان مسجد به قدری علاقه و دلبستگی داشت که مصمّم بود برای تهیه سنگ های مورد احتیاج از سنگ های مرمر مسجد جامع عتیق استفاده نمایند تا تعویقی در اتمام امر ساختمان این جامع رخ ندهد لیکن به حکم این که ممکن است بعداً مصالح مسجد شاه هم برای مسجد دیگری مورد استفاده واقع شود از این نظر و تصمیم در گذشته واز یکی از معادن مرمر نزدیک شهر اصفهان سنگ مرمر زیادی استخراج و برای مسجد حمل نمودند که امروزه ازاره های اطراف مسجد و دیوارهای شبستان آن و قسمتی از جلو خان وستونهای مرمر سر درب از همان سنگ های مرمر تزئین یافته است. (مشکوتی،48:1317). هچنین شاه در نظر داشت ساختمان این مسجد را در مدت زودتر از پانزده سالی که صرف احداث مسجد شیخ لطف الله نموده بود به پایان رساند و به همین سبب در ساختن مسجد عجله می نمود، ابتدا بنا بود تمام کاشی کاری مسجد مانند سردر ورودی آن از کاشی های معرق تزئین شود، ولی بعد با نظر استادان و معماران مسجد را با کاشی خشت هفت رنگ تزیین وتکمیل کردند. (نیکزاد،67:1333). این مسجد بر خلاف مسجد شیخ لطف الله نمایی بزرگ و چشمگیر دارد که با ایوانی در مدخل و دو مناره ی بلند، نمای جنوبی میدان را رونق بخشیده است. (حاتم،136:1386).
مدخل یا درگاه ورودی مسجد به ارتفاع 29 متر در جهت شمال و مشرف به میدان است، اما بنای مسجد لزوماً به طرف جنوب غربی ، یعنی به طرف قبله جهت یابی شده است و مسئله تغییر جهت در راهرو و ورودی طوری استادانه حل شده است که بیننده کمتر متوجه ی آن می شود. (نصیری انصاری،258:1350). مسجد به شکل چهار ایوانی و در اطراف حیاط، ایوان ها و غرفه ای دو اشکوبه بنا شده است. ایوانی که به فضای زیر گنبد منتهی می شود در هر طرف مناره ای تقریباً به بلندی 48 متر دارد. (حاتم،136:1386). محل نماز مسجد در پشت مدخل رو به قبله ساخته شده ا ست. سراسر دیوارها وگنبد و منارها با کاشی های زیبا و رنگی آراسته شده اند. تزئینات کاشی کاری خشتی هفت رنگ این مسجد با پیچ فیروزه ای کاشی و مقرنس کاری درون سردر مسجد جزء زیباترین هنر کاشی کاری عهد صفوی به شمار می آید.کتیبه ی سردر اصلی مسجد بر روی کاشی معرق سفید بر زمینه آبی و به خط ثلث علی رضا عباسی به سال 1025 ه.ق است. در زیر این کتیبه،کتیبه ی دیگری به خط ثلث محمد رضا امامی نصب شده که معرف نام معمار این بنا، استاد علی اکبر اصفهانی ، است.(گدار،288-1368:289).

2 1
) www.makanbin.com تصویر 2 – 1 : سردر مسجد جامع عباسی. ( مأخذ :
) www.aryazamin.ir تصویر 2 – 2 : سردر مسجد جامع عباسی. (مأخذ :

در این مسجد چندین سنگاب از همه معظم تر و مهمتر است. یکی سنگاب مدخل مسجد و دیگری سنگاب چهلستون، واقع در مغرب گنبد بزرگ است. (میرعظیمی،157:1379).

تصویر 2 – 3 : سنگاب مسجد جامع عباسی. ( مأخذ : www.esfahancity.com )
مسجد دارای دو شبستان مسقّف زمستانی است که در شرق وغرب آن قرار دارد وپوشش آن از گچ ساده و کاشی های خشت هفت رنگ است که رنگ زرد آن بسیار ممتاز و چشمگیر می باشد. (میرعظیمی،157:1379).
اگرچه هر قسمت این بنای تاریخی دارای ارزش و اهمیت است اما بعضی از قسمت های آن شاخص تر و دارای ویژگی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های شاه عباس اول، دولت صفوی، مذهب شیعه Next Entries پایان نامه با کلید واژه های کاشی کاری، کتیبه نگاری، میدان نقش جهان