پایان نامه با کلید واژه های سیاست خارجی، تعامل سازنده، پرونده هسته ای، سبک رهبری

دانلود پایان نامه ارشد

اشاره نمود که به عنوان الگوی دولت های توسعه
گرا در عرصه جهانی شناخته می شوند )25-15 : 2006,Fritz ( بر این
اساس، سیاست خارجی دولت اعتدال بر اصول و محورهای تعامل سازنده
با جهان قرار دارد؛ ایده ای که بیشترین همخوانی را با اصول و
محورهای دولت توسعه گرا دارد؛ در این میان نباید از نقش بسیار
با اهمیت وزیر امور خارجه دولت اعتدال، محمد جواد ظریف غافل
شد؛ چرا که او همواره در صحبت هایش بر تعامل سازنده با جهان
و نگرش توسعه گرا به سیاست خارجی تاکید ورزیده است. او نشان
داده است که با اتخاذ رویکردی مدیریتی درصدد حل و فصل معضلات
موجود در سیاست خارجی کشور است.
5-3-3 اصول سیاست خارجی دولت حسن روحانی
بر اساس حضور چندین ساله آقای روحانی در عرصه سیاسی کشور و
حضور در پست های سیاسی و امنیتی مهم و هم چنین حضور محمد جواد
ظریف به عنوان چهره ای دانشگاهی و بین المللی بر دستگاه
دیپلماسی و سیاست خارجی، می توان کم و بیش اصول و موانع سیاست
116
خارجی دولت اعتدال را به صورت زیر مورد بحث قرار داد. یکی از
مهمترین شعارهای روحانی در عرصه انتخاباتی و ظریف در عرصه
اجرایی، تعامل سازنده با جهان بوده است. روحانی در کتاب » امنیت
ملی و دیپلماسی هسته ای« بیان می دارد: »راهبرد کلان سیاست
خارجی، تفاهم و اجماع در سطح ملی و همکاری در روابط خارجی بر
اساس اصول سه گانه عزت، حکمت و مصلحت و رویکرد تمام سازنده و
موثر می باشد«. )رضایی و ترابی، 11511392 (. روحانی بیان می دارد
که تعامل سازنده یک ایده انتزاعی نیست که قابلیت پذیرش هر
تفسیری را داشته باشد؛ بلکه به معنای رابطه دو یا چند جانبه
سازنده است که منافع همه طرف ها را مد نظر قرار می دهد. به
عبارت دیگر، در حوزه سیاست خارجی، مفهوم تعامل سازنده بازی با
حاصل جمع صفر نخواهد بود. سیاست خارجی مبتنی بر تعامل سازنده
و موثر اقتضا می کند که روندهای جهانی مورد شناسایی قرار گیرند
و حوزه هایی که کشور در آنها از مزیت نسبی بر خوردار است
تعیین شوند )همان:116 (. از نظر محمد جواد ظریف، تعامل سازنده
در سیاست خارجی مستلزم تبعیت از رویکردهای همکاری جویانه،
مشارکت پذیر و مبتنی بر همزیستی و رقابت می باشد تا بتوان به
اهدافی دست یافت که بتواند مناقع ملی کشور را تامین نماید.
)همان:116 (.
117
5-3-5 الگوهای رفتاری سیاست خارجی دولت اعتدال گرای روحانی:
با تاکید بر پرونده هسته ای
اینک پس از شناخت اولیه از ساختار، ویژگی ها مبانی و اصول
رفتاری سیاست خارجی دولت اعتدالی روحانی، در ادامه نویسنده
تلاش می کند تا ضمن بررسی الگوهای رفتاری سیاست و مهم ترین
موضوعات و دستور کارهای سیاست خارجی این دوره، به بررسی موضوع
هسته ای و سبک رهبری تصمیم گیرندگان اصلی آن همچون محمد جواد
ظریف در دولت اعتدال بپردازیم. بر پایه مباحث پیشین، سیاست
خارجی ایران در دوران اعتدال، الگوهای رفتاری متفاوتی را در
پیش گرفته است. به طور کلی این الگوهای رفتاری در عرصه سیاست
خارجی را می توان در مواردی همچون تلاش برای خروج از امنیتی
شدن، مذاکره با آمریکا، تلاش برای بهبود روابط با اروپا و بهبود
روابط با کشورها همسایه و به طور خاص مسئله هسته ای بر شمرد.
5-3-5-2 تلاش برای خروج از محور امنیتی شدن
امنیتی شدن فرآیندی است که طی آن یک کشور بیش از آنکه به عنوان
یک پدیده جمعیتی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی شناخته شود، عمدتا
به عنوان یک پدیده امنیتی معرفی می گردد. چنین کشوری در عرصه
بین المللی به عنوان یک تهدید معرفی می شود و سایر کشورها تلاش
می کنند با آن حداقل رابطه و تعامل را داشته باشند، بر این
اساس کشوری که به عنوان پدیده امنیتی و تهدید زا معرفی می
شود، در تمامی زمینه ها و به خصوص سیاسی و اقتصادی با شکل
118
مواجه می شود و هزینه های آن به شدت افزایش می یابد. pourahmadi)
(143:2012,mohseni and . در این راستا برخی بر این باورند که طی چند
سال گذشته، رفتارهای دولت اصولگرای احمدی نژاد و مواجه کشورهای
غربی با آن، ایران را به عنوان یک پدیده امنیتی معرفی کرده
است که تهدیداتی علیه امنیت بین المللی در بر داشته است و با
طرح این موضوع زمینه برای اعمال تحریم ها علیه ایران افزایش
یافت. در چنین فضایی، دولت روحانی و با هدایت ظریف تلاش نمودند
تا ایران را از یک معضل امنیتی به سمت یک کشور مشارکت جو و
تعامل گرا در عرصه روابط بین الملل معرفی و هدایت نمایند. به
باور اعتدالگرایان، از طریق تعامل سازنده با جهان، اعتماد
سازی، تنش زدایی، بهبود چهره و تصویر ایران و به خصوص از
طریق کتب اعتبار می توان ایران را نه به عنوان یک پدیده و
معضل امنیتی، بلکه به عنوان کشوری صلح طلب معرفی نمود.از نظر
روحانی و ظریف، سیاست های دولت قبلی زمینه را برای امنیتی
کرده چهره ایران بوسیله آمریکا مهیا کرده است.
5-3-5-1 مذاکره با آمریکا
یکی از مهم ترین الگوهای رفتاری مطرح در دوره سیاست خارجی
دولت اعتدال ، مذاکره با آمریکا بوده است. در طی سالهای گذشته،
به خصوص در دوران زمامداری اوباما ،موضوع مذاکره دو جانبه
ایران و آمریکا بطور خاص بر سر پرونده هسته ای جدیت بیشتری
یافته است. از سوی دیگر آیت الله خامنه ای رهبر ایران در بیانات
119
خود عدم مخالفت با طرح موضوع مذاکره با امریکا را مطرح نمودند
و عملا فضا را برای دولت اعتدال جهت انجام مذاکره منطقی فراهم
نمودند. در زمان انتخابات ،حسن روحانی یکی از حامیان مذاکره
با آمریکا ،البته با وجود پیش شرط بودند. او معتقد است که
روابط ایران و آمریکا دارای زخم های عمیقی است و در شرایط
کنونی باید اوضاع را مورد ارزیابی قرار داد و در صورت اقتضاء،
از مذاکره و گفتگوی دوجانبه با آمریکا پرهیز نکرد. در گام
نخست باید از مذاکره به مثابه بستری برای جلوگیری از شدت یافتن
بیش از پیش فشارها و متوقف ساختن روند تحریم های کنونی نگریسته
شود و در مراحل بعدی باید در پی تعدیل فضا تا حذف کامل تحریم
ها پیش رفت. مذاکره به صرف مذاکره و بدون حصول نتیجه مورد
قبول حسن روحانی نیست و برای مذاکره با آمریکا باید دستور کار
و هدف مشخصی داشته باشیم) گفتگوی دیپلماسی ایرانی با حسن
روحانی،1392 (.
5-3-5-3 تلاش برای بهبود روابط با اروپا
تجربه کاری حسن روحانی به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی
نشان می دهد که ایشان اعتبار خاصی برای روابط با کشورهای
اروپایی قایل هستند. اهمیت اروپا در چارچوب تفکر و سیاست خارجی
ایشان به دلایل متعددی است؛ اول اینکه اروپایی ها نسبت به
آمریکا مواضع نرم تری در قبال موضوعات مرتبط با ایران اتخاذ
120
می کنند که از این موضوع می توان در راستای مناع ملی بهره
گرفت. مسئله بعدی موضوع اقتصادی،سرمایه ای و تکنولوژیکی است.
روحانی با آگاهی از نیازهای کشور در حوزه اقتصادی، اتحادیه
اروپا را به عنوان پدیده ای اقتصادی در نظر می گیرد که می
توان با اتخاذ دیپلماسی فعال در چارچوب تعامل سازنده از ظرفیت
های اقتصادی آن برای توسعه سریع ایران استفاده نمود. ضمن اینکه
گسترش روابط با اتحادیه اروپا می تواند به روابط اقتصادی ایران
تنوعی دهد و ایران را از انحصار برخی از کشورها مانند چین رها
سازد. هم چنین بهبود روابط با کشورهای اروپایی در برداشتن
تحریم ها موثر خواهد بود ،چرا که بسیاری از محدودیت هایی که
بر ایران اعمال می شود در چارچوب مصوبات سازمان ملل و شورای
امنیت نیست) رضایی و ترابی،15311392 (.
5-3-5-5 بهبود روابط با کشورهای همسایه
یکی از مهمتریم موضوعاتی که آقای روحانی تاکید فراوانی بر آن
دارد تلاش برای بهبود روابط با کشورهای همسایه و به خصوص
کشورهای عربی است. روحانی در این ارتباط ضمن اتقاد از سیاست
های دولت اصول گرا که روابط ایران و همسایگان را عمدتا بر
مدار تنش قرار می داد و به جای آن روابط با کشورهای آمریکای
لاتین را گسترش داد ،خواهان تمرکز و توجه بیشتر بر همسایگان
است. روحانی ضمن احترام به کشورهای آمریکای لاتین،تمرکز بیش از
121
حد بر آنها و در نتیجه نادیده انگاشتن همسایگان را اشتباهی
بزرگ می داند. بر این اساس وی نتیجه این سیاست را تنش گسترده
با کشورهای همسایه و تبدیل برخی از آنها همچون آذربایجان را
به تهدیدی علیه منافع ملی ایران ارزیابی میکند) روحانی،1392 (.
لذا یکی از اولویت های اصلی سیاست خارجی روحانی بهبود روابط
با همسایگان و به خصوص کشورهای حوزه شمالی و کشورهای عربی
است.
5-3-5-4 بررسی مسئله هسته ای ایران: با تاکید بر سبک رهبری
محمد جواد ظریف
پس از شناخت از نحوه به قدرت رسیدن دولت اعتدال ،ویژگی ها و
اندیشه های شخصی اعضای دولت و تصمیم گیرندگان اصلی آن و همچنین
بررسی اصول و الگوهای رفتاری سیاست ارجی این دولت،اینک لازم
است که به موضوع اصلی بحث یعنی بررسی مسئله هسته ای ایران در
دولت اعتدال و نحوه سبک رهبری این دولت در قبال پرونده هسته
ای بپردازیم.باتوجه به آنچه پیرامون دولت اعتدال گفته شد به
نظر می رسد دولت مذکور در پرونده هسته ای با در پیش گرفتن
رویه های همکاری جویانه و پرهیز از تنش زایی تو انسته است
پرونده هسته ای را از موضوعی امنیتی و سیاسی و غیرقابل حل و
فصل به موضوعی قابل مذاکره تبدیل نماید. تا جایی که ما شاهد
بهبود روابط ایران و غرب و شکل گیری تفاهمات اولیه در این
122
رابطه هستیم. افزایش تنش میان ایران و غرب برسر موضوع هسته ای
باعث شد موضوع هسته ای کشور مسایل مختلف سیاست داخلی و خارجی
کشور را تحت تاثیر قرار دهد،بویژه پیوند خوردن تحریم های بین
المللی و مشکلات اقتصادی با موضوع هسته ای ،آن را به یکی از
محورهای اصلی رقابت های انتخاباتی نامزدهای ریاست جمهوری بدل
نمود.در این بین سعید جلیلی و حسن ر وحانی به عنوان حاملان دو
گفتمان اصلی رقیب بر سر موضوع هسته ای ، در پی هژمونیک کردن
گفتمام خود بودند. سعید جلیلی که مسئول پرونده هسته ای در
دولت احمدی نژاد بود ،به عنوان حامل گفتمان مسلط در پی تداوم
گفتمان حاکم بر موضوع هسته ای در دولت احمدی نژاد بود . جلیلی
که با گفتمان ستیزش با دال مرکزی تقابل بازدارنده در موضوع
هسته ای پا به میدان گذاشته بود ،تلاش داشت با برجسته سازی دال
مرکزی تقابل بازدارنده زمینه به حاشیه راندن گفتمان رقیب را
از طریق » سازش کار« معرفی کردن آن فراهم آورد . در مقابل حسن
روحانی که خود را حامل گفتمان اعتدال می دانست در پی آن بود
تا بر پایه دال مرکزی آن یعنی تعادل ،به صورتبندی گفتمان هسته
ای خود پرداخته و آن را به منزلت هژمونیک برساند. دولت روحانی
با وعده چرخیدن هم زمان چرخ سانتریفیوژها و زندگی مردم وارد
انتخابات شد و متناسب با همین شعارها سیاست خود در موضوع هسته
ای را تعدیل سیاست هسته ای کشور و کاهش هزینه های ناشی از آن
معرفی نمود) دهقانی فیروزآبادی و عطایی،11511393 (. در این زمینه
نباید به نقش مدیریت و رهبری محمد جواد ظریف در پیشبرد و حل
123
و فصل مسئله و منازعه هسته ای ایران پس از ظهور گفتمان اعتدال
بی توجه بود. بطور کلی گرایش سیاسی و فکری وزرای دولت اعتدال
و از جمله شخص محمد جواد ظریف نشانگر آن است که مشی اعتدال
،میانه روی و اخلاق همکاری در آنها بسیار برجسته است. در واقع
اکثر وزرا دارای مشی معتدل بوده و کمتر اهل حاشیه و تنش زایی
هستند) ازغندی و بشیری،13111393 (. همانطور که قبلا اشاره شد سبک
رهبری و شیوه تصمیم گیری رهبران با چگونگی مدیریت اطلاعات و
اطرافیان نیز از متغییرهای فردی موثر بر سیاست خارجی کشور
هستند. بر اساس الگوی کوهن، می توان محمد جواد ظریف را در
زمره رهبران مدیریتی دسته بندی کرد که با رویکردی عقلانی ،واقع
گرا و تعامل محور تلاش کرد پرونده هسته ای را از ابعاد سیاسی
و امنیتی آن خارج نموده و سپس با تلاش و تمرکز بر ابعاد فنی و
حقوقی موضوع،این پرونده را به موضوعی قابل حل و فصل تبدیل
نماید. برخلاف سعید جلیلی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های سیاست خارجی، تعامل سازنده، ویژگی های فردی، انقلاب اسلامی Next Entries پایان نامه با کلید واژگان بی سرپرست، قانون اساسی، تأمین اجتماعی، کودک و نوجوان