پایان نامه با کلید واژه های سیاست خارجی، دولت اصولگرا، نگاه به شرق، پرونده هسته ای

دانلود پایان نامه ارشد

مذکور محسوب می شود که تعیین کننده ذهنیت و جهت گیری تیم سیاست
خارجی دولت در موضوعی چون پرونده هسته ای نیز بودند، که در
ادامه به تشریح آنها می پردازیم.
ییارگلوصا 2-3-1-5
مهم ترین شاخص سیاست خارجی دوره محمود احمدی نژاد، اصولگرایی
به معنای بازگشت به اصول و آرمانهای انقلاب اسلامی در عرصه بین
المللی است، اصولی که در چارچوب جهت گیری و راهبرد عدم تعهد
92
تجدید نظر طلب و تکلیف گرایی تعریف می شود. محمود احمدی نژاد
بارها تاکید کرد که در سیاست خارجی و داخلی در صدد احیای اصول،
ارزش ها و آرمانهای نخستین انقلاب و در راس آنها عدالت است. در
همین راستا دولت در گزارش عملکرد یکساله خود چنین بیان می
کند: »رویکرد عزتمندی دولت نهم در عرصه خارجی موجب گردید تا
با تقویت محوریت آرمانهای جمهوری اسلامی در جهان اسلام ، مجدد اً
آموزه های امام راه حل به عنوان آموزه های قابل طرح در خارج
کردن ملل مسلمان از زیر یوغ استکبار مطرح گردد« )دهقانی فیروز
آبادی، 1311 : 112 ( .متکی وزیر امور خارجه نیز تصریح می کند
که جهت گیری دولت نهم در چارچوب انقلاب اسلامی و ارزش های نظام
جمهوری اسلامی ایران است. از این رو بر خلاف سالهای گذشته، سیاست
خارجی دولت اصولگرا تهاجمی و تقابل شده است. این تهاجم و تقابل
بویژه در رابطه با آمریکا و اروپا در مورد پرونده هسته ای و
مسئله فلسطین مشهود است. بدون تردید شاخص ترین وجه سیاست
تهاجمی ایران موضوع انقلاب محمود احمدی نژاد و برخی از اطرافیان
او در قبال اسرائیل مبنی بر محو آن از صفحه روزگار است. )متکی،
.) 1315
5-1-3-1 عدالت خواهی
در ساختار کلان سیاست خارجی جمهوری اسلامی، عدالت یکی از محورهای
اساسی بوده است. اما در دوره احمدی نژاد، که مدیریت دستگاه
دیپلماسی ایران در اختیار ائتلاف آبادگران ایران اسلامی و
93
اصولگرایان قرار گرفت، آنان در اصول سیاست خارجی خویش به عدالت
توجه ویژه ای مبذول داشتند. بر این اساس احمدی نژاد در مبارزات
انتخاباتی نهمین دوره ریاست جمهوری در بهار 1311 ، شعار اصلی و
محور برنامه های خود را عدالت محوری و عدالت گستری اعلام کرد.
ایشان در اسفند 1311 و در سایر ادوار در مجمع عمومی سازمان ملل
در باب اهمیت و ضرورت عدالت در روابط بین الملل چنین می گوید:
»جمهوری اسلامی ایران صلح و آرامش را بر پایه عدالت و معنویت
نه تنها برای ملت ایران و نه تنها برای ملت های اسلامی، بلکه
برای همه ملت های دیگر می خواهد« )پیشگاهی فرد و زارعی،
.) 1111319
دولت احمدی نژاد با مبتنی ساختن پایه های گفتمان سیاست خارجی
بر اصول اخلاقی و عادلانه در تمام مناسبات جهانی بر این باور
است که عزت و کرامت تنها در سایه عدالت محقق می شود و عدالت
و معنویت تنها پایه های ایجاد نظم و صلح پایدار در جهان محسوب
می شوند. نفی نظام سلطه و تاکید بر نظام بین الملل عاری از
سلطه ی قدرت های استکباری و نفی تجاوزی گری ها و ضایات و ظلم
ها و تعدیات قدرتهای بزرگ ناشی از اهتمام دولت اصولگرا به
عدالت محوری در عرصه سیاست خارجی است، منوچهر متکی در این
راستا تصریح می کند که: »سیاست خارجی دولت اصولگرا تقویت
گفتمان مبتنی بر عدالت محوری، پذیرش حق برابر همه کشورها در
نقش آفرینی آنان در ایجاد نظام نوین و عدالت مدار جهانی است.
در نتیجه جمهوری اسلامی ایران علاقه مند است با کمک کشورهای هم
94
سو، پرچم دار حرکت در مسیر تحقق عدالت بین المللی گردد«
)متکی،1315 (.
5-1-5 الگوهای رفتاری سیاست خارجی دولت اصولگرای محمود احمدی
نژاد: با تاکید بر پرونده هسته ای
اینک پس از شناخت ابتدایی از ساختار، ویژگی ها، مبانی و اصول
رفتاری سیاست خارجی دولت اصولگرای احمدی نژاد، در ادامه
نویسنده تلاش می کند تا ضمن بررسی الگوهای رفتاری سیاست خارجی
و مهم ترین موضوعات و دستور کارهای سیاست خارجی این دوره، به
بررسی موضوع هسته ای و سبک رهبری تصمیم گیرندگان اصلی آن همچون
سعید جلیلی در دولت اصولگرا بپردازیم. بر پایه اصول دوگانه
پیشین یعنی اصولگرایی و عدالت محوری، سیاست خارجی جمهوری اسلامی
ایران در دوران اصولگرایی احمدی نژاد، الگوهای رفتاری متفاوتی
را در پیش گرفته است. به طور کلی الگوهای رفتاری سیاست خارجی
دولت احمدی نژاد را می توان بر حسب باز تعریف رو ابط با غرب،
سیاست نگاه به شرق، جهان سوم گرایی و مسئله هسته ای تعریف
نمود.
5-1-5-2 باز تعریف روابط با غرب
پس از پایان جنگ تحمیلی، عادی سازی روابط و تنش زدایی با غرب
به یکی از اصول سیاست خارجی ایران تبدیل شد، به گونه ای که در
دوره های سازندگی و اصلاحات روابط ایران و غرب با وجود فراز و
95
فرودهای فراوان در مسیر عادی شدن قرار گرفت و حتی در بعضی
اوقات گفتگوهای غیر مستقیم نیز میان طرفین برقرار شد. همکاری
غیر مستقیم ایران و آمریکا در بحران افغانستان نمود عینی این
سیاست بود. اما دولت اصولگرا رویکرد ویژه ای به روابط بین
الملل و مناسبات با غرب اتخاذ کرد. این دولت بر اساس ارزیابی
شتابزده خود زمینه ای را فراهم کرد تا جهت گیری نظام جمهوری
اسلامی با غرب را دچار تغییر و تحول اساسی نماید )جلیلیان،
1391 : 119 (. جمع بندی دولت اصولگرا این بود که کشورهای غربی
بیش از آن که در پس تنش زدایی و همزیستی باشند، در صدد به
تسلیم واداشتن ایران بوده اند. این نتیجه گیری باعث شد تا
ایران سیاست خارجی تهاجمی و تقابلی در دوره اصولگرایی در برابر
غرب جهش گیرد، اوج مواجه با غرب در پرونده هسته ای نمودار شد
و آمریکا با حمایت اروپا پرونده هسته ای ایران را به شورای
امنیت فرستاد که این امر باعث صدور قطعنامه هایی بنی بر تحریم
ایران شد )دهقانی فیروز آبادی، 1111311 (
5-1-5-3 سیاست نگاه به شرق
از دیگر موضوعات مطرح در سیاست خارجی دولت اصولگرا، پیگیری
سیاست نگاه به شرق بود. سیاست نگاه به شرق موضوع جدیدی نبود
و همواره از ابتدای شکل گیری نظام جمهوری اسلامی به عنوان وزنه
تعادلی در برابر غرب در تفکر راهبردی ایران حضور داشته است.
به این اعتبار که برای ایجاد توازن در برابر غرب باید تلاش
96
بیشتری برای گسترش همکاری با شرق صورت گیرد. )حکمت،59511319 (.
دولت اصولگرا از سیاست نگاه به شرق به عنوان راهبردی برای
برقراری و توازن بین نگاه به شرق و نگاه به غرب استفاده نمود.
دولت نهم خواهان برقراری روابط متوازن با شرق و غرب بود. سیاست
نگاه به شرق به معنای آن است که از وزنه و توان شرق بویژه
کشورهایی مانند روسیه، چین و هند و حتی کشورهای آسیای شرقی
استفاده شود )عیوضی،22111311 (. بازنگری دولت اصولگرای در روابط
خود با غرب، عدم تامین اهداف مهم و نظم و استمرار دشمنی آمریکا
باعث شد تا سیاست خارجی ایران در این دوره در صدد متنوع سازی
بر آید. یکی از مهم ترین تجلیات رفتاری این متنوع سازی، سیاست
نگاه به شرق بوده است. در حوزه های استراتژیک دولت احمدی نژاد
و هدف عمده را در سیاست نگاه به شرق پیگیری و دنبال می کند:
اول، ایران درصدد ایجاد توازن ضد هزمونیک علیه آمریکا از طریق
مخالفت با نظام بین الملل تک قطبی و تلاش برای استمرار نظام
چند قطبی است. که گسترش روابط راهبردی ایران با چین و روسیه
نمونه هایی از راهکارهای دو جانبه است. دومین هدف استراتژیک
ایران از اتخاذ سیاست نگاه به شرق، پر کردن خلاء متحد استراتژیک
در سیاست خارجی بود. دولت اصولگرا در چارچوب سیاست نگاه به
شرق در پس یافتن متحدی استراتژیک بود. )جلیلیان، 1391 : 111-
.) 111
97
5-1-5-3 سیاست جهان سوم گرایی
یکی دیگر از مهم ترین الگوهای رفتاری سیاست خارجی دوره
اصولگرایی، سیاست جهان سوم گرایی است. با روی کارآمدن دولت
نهم، جمهوری اسلامی ایران مصمم شد تا دیپلماسی تهاجمی و صریح
تر را برای دفاع از مواضع و برنامه های خود در پیش گیرد. لذا
تعامل و همکاری با کشورهای قاره آفریقا و آمریکای لاتین با
ظرفیت بیش از 51 کشور در حال توسعه، به راحتی می توانست در
جهت اهداف کشور به کارگرفته شود. به اختصار می توان گفت که
جهت گیری و رویکردهای اجرای دولت اصولگرا در رابطه با کشورهای
جهان سوم بر این محورها استوار بوده است: 1- برخورداری از
حمایت کشورهای آفریقایی و آمریکای لاتینی در مجامع بین المللی
از جمله مسائل هسته ای، حقوق بشر، و توسعه 2- افزایش حجم
مبادلات تجاری با آنها 3- بسط و ترویج فرهنگ اسلامی در این
کشورها. هم چنین آمریکای لاتین به منزله حیات خلوت آمریکا، از
دیگر مناطق مورد توجه در سیاست خارجی جهان سوم گرایی بود. از
دید دولتمردان احمدی نژاد، اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی
ایران در آمریکای لاتین عبارتند از: تهدید زدایی از پیرامون
نظام جمهوری اسلامی – فرصت سازی و ایجاد ظرفیت های نوین متقابل
– گسترش عمق استراتژیک جمهوری اسلامی. شاید بتوان ماهیت انقلابی
و ضد امپریالیستی بسیاری از این کشورها را مهم ترین عامل
نزدیکی به آن ها دانس. در کشورهایی چون کوبا ونزوئلا، بولیوی
98
دولت هایی حاکم بودند که سیاست های ضد امپریالیستی و ضد
مژموئیک داشتند، و ایران با هدف تشکیل فهم ضد مژموئیک علیه
آمریکا در حیات خلوت آنها می توانست موجب تعدیل رفتار این
کشور گردد. )حاجی یوسفی، 12211319 (.
5-1-5-5 مسئله هسته ای در دولت اصولگرا: با تاکید بر سبک رهبری
سعید جلیلی
یکی دیگر از مهم ترین الگوهای رفتاری موجود در گفتمان سیاست
خارجی دولت اصولگرا، مسئله هسته ای بود. مسئله هسته ای به
عنوان یکی از مهم ترین موضوعات سیاست خارجی جمهوری اسلامی در
کل دوران پس از انقلاب بوده است و البته در دوره دولت اصولگرا
ابعاد پیچیده تری پیدا کرد. باتوجه به اینکه نوشتار حاضر به
دنبال بررسی مقایسه ای گفتمان هسته ای دولت اصولگرا و دولت
اعتدال و سبک های رهبری دولتمردانی چون سعید جلیلی و محمد
جواد ظریف نسبت به این پرونده می باشد، بررسی این موضوع
گستردگی و تشریح بیشتر می طلبد. لذا در اینجا نویسنده ضمن
تشریح گفتمان هسته ای دولت اصولگرا، به نحوه سبک رهبری تصمیم
گیرندگان اصلی پرونده هسته ای در دوره اصولگرایی می پرد ازد.
مدعای نویسنده در چارچوب فرضیه آن است که سبک رهبری تصمیم
گیرندگان در این مقطع استعلاگرایانه و اصولگرایانه بوده است و
آنان بی توجه به محدودیت های قدرت، ساختار قدرت کشور، شرایطی
محیطی و ساختار قدرت در نظام بین الملل و با بهره گیری از
99
ایده ها و ارزش های جهانشمول خویش درصدد پیشبرد مسئله هسته ای
و اهداف و سیاستهای خود بوده اند. بررسی چنین موضوعی می تواند
در شفاف سازی برخی از موضوعات در ساختار تصمیم گیری سیاست
خارجی کشور موثر باشد. اما قبل از هرگونه ورود به بحث هسته
ای، لازم است تا به صورت گسترده تری با ابعاد شخصیتی و فکری
تیم هسته ای محمود احمدی نژاد و از جمله سعید جلیلی بیشتر
آشنا شویم، تا با شناخت این ابعاد به عمق رفتارهای
استعلاگرایانه آنان در سیاست خارجی پی ببریم. سبک رهبری و شیوه
تصمیم گیری رهبران با چگونگی مدیریت اطلاعات و اطرافیان نیز از
متغییرهای فردی موثر بر سیاست خارجی کشور است. در واقع هنگامی
که از منابع سیاست خارجی جمهوری اسلامی صحبت می شود می توان از
پنج دسته منابع فردی، منابع نقش گرایانه، منابع حکومتی و منابع
خارجی نام برد؛ که در بحث حاضر نقش منابع و متغییرهای فردی
فوق العاده با اهمیت است. بنابر این تجزیه و تحلیل سیاست خارجی
جمهوری اسلامی در حد دوره و گفتمانی مستلزم بحث و بررسی شخصیت
و ویژگی های فردی رهبران و تصمیم گیرندگان است. تاثیر گذاری
متغییرهای فردی بر سیاست خارجی بر این اصل استوار است که افراد
تصمیم گیرنده به عنوان انسان از خصوصیات شخصی منحصر به فردی
برخوردارند که تصمیمات، انتخابها و رفتار سیاست خارجی آنان را
از دیگران متمایز می سازد. متغییرهای فردی شامل ویژگی های
فردی، برداشت ها و تصورات، انگیزه ها، ارجحیت ها، سبک

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های سیاست خارجی، ایدئولوژی، ویژگی های فردی، سیاست خارجی ایران Next Entries پایان نامه با کلید واژه های سیاست خارجی، تعامل سازنده، ویژگی های فردی، انقلاب اسلامی