پایان نامه با کلید واژه های سیاست خارجی، ایدئولوژی، ویژگی های فردی، سیاست خارجی ایران

دانلود پایان نامه ارشد

آنها، به تشریح مقایسه ای سبک های
رهبری تصمیم گیرندگان هسته ای در این دو گفتمان نیز بپردازیم.
5-1 چگونگی ظهور گفتمان اصولگرایی عدالت محور
پیروزی محمود احمدی نژاد با منشاء اجتماعی و ویژگی های اخلاقی
خاص خود در نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در سوم تیرماه
84
1311 در برابر هاشمی رفسنجانی هم برای ناظران داخل و هم برای
تحلیل گر ان خارجی مسائل سیاسی ، کاملاً غیر مترقبه بود . چر ا که
بر اساس یک نظر سنجی که چهار هفته قبل از انتخابات انجام گرفته
بود، فقط کمتر از 5 درصد از رای دهندگان از احمدی نژاد در
مقایسه با هاشمی رفسنجانی با 36 درصد حمایت می کردند
)ابوالحسنی، 1311 : 3-1 ( به هر صورت، پیروزی محمود احمدی نژاد
حاکی از اختلاف و ناهمبستگی اصلاح طلبان بود و در نتیجه این
اختلاف محمود احمدی نژاد کاندیدای جناح راست رادیکال در قالب
عناوینی چون آبادگران و اصولگرایان به پیروزی رسید. اما این
موج جدید که نفی تقریباً کل گذشته جمهوری اسلامی یا دست کم دوره
دوم و سوم که مقطع شانزده ساله پس از جنگ و توام با اصلاحات
اقتصادی و سیاسی بود، و به ایجاد دولت اسلامی و برقراری عد الت
می اندیشید خود با مایه های عمیق بنیاد گرایی، پوپولیسم و
رومانتیسم و با تکیه بر نفت و خرده بورژوازی، منطق تجاری و
توزیعی دو جناح راست و چپ هر دو را در خود نهفته داشت، و به
احیای گفتمان سیاسی سنت گرایانه، استعلاگرا،امت محور و ضدیت با
مدرنیته و غرب پرداخته و فاقد تولید و انباشت سرمایه و توسعه
صنعتی بود. این جریان با رد مبانی نظری توسعه و مدرنیته به
عنوان اینکه محصول غرب است، نگرش پست توسعه ای مبنی بر پایان
توسعه داشت. بنیادگرایی، پست مدرنیسم و پست توسعه گرایی با
طرد بنیان های فلسفی و مولفه های کلیدی مدرنیته و توسعه در
85
چارچوب سرمایه داری، توافق و همسویی دارند )موثقی، 1315 : 315-
) 316
5-1-2 ویژگی های فردی – شخصیتی محمود احمدی نژاد و کارگزاران
دولت اصولگرا
شناخت شخصیت و تحلیل روان شناسانه سیاستمداران از روش های
مرسوم در علم سیاست است . اصولاً اندیشه سیاسی ، جد ای از شخصیت
سیاسی نیست . به هر حال، محمود احمدی نژاد را باید شخصی
ایدئولوژیک، استعلاگرا، نوستالژیک و با تاکید بر دوران طلایی
اسلامی و با روحیه ای برتری طلب تلقی کرد. آرمان خواهی محمود
احمدی نژاد در همان اولین مصاحبه ی خبری او به طرز قابل توجهی
مشخص گردید؛ او بیان کرد: » امروزه به و اسطه خون شهد ا مجدد اً
انقلاب اسلامی رخ داده است. انقلاب اسلامی در سال 1311 به وقوع
پیوسته و انشاء الله ریشه بی عدالتی به سر آمده و امواج انقلاب
اسلامی به زودی همه دنیا را در بر خواهد گرفت )ازغندی، 13111319 (.
از نظر احمدی نژاد و تیم روابط خارجی او، در عرصه سیاست خارجی
باید صدور ارزش های انقلاب با محوریت دفاع از محرومین جهان
بویژه مسلمانان، مبارزه با زورگویان بین المللی و در نهایت بر
پایی جامعه اسلامی جهانی در صدر وظایف سیاستگذاران و جریان
حکومتی قرار داشته باشد. احمدی نژاد به هیچ یک از ایده های
غربی و سازمانها و نهاد های آن اعتقادی ند اشت و شدید اً آن ها ر ا
نفی می کرد )همان:131 (. از سوی دیگر، به نظر می رسد محمود
86
احمدی نژاد بر این باور قلبی بود که دشمنان ایران و بویژه
آمریکا و اسرائیل در ضعیف ترین وضعیت خود قرار دارند، و آمریکا
در سراشیبی افول و اسرائیل در سراشیبی نابودی قرار دارند، این
طرز تفکر می تواند موجب افزایش اعتماد به نفس ایران در سیاست
خارجی و از جمله در سیاست هسته ای، و در نتیجه تقابلی تر شدن
آن شده باشد. هم چنین محمود احمدی نژاد و اطرافیان او مانند
سعید جلیلی بر این عقیده بودند که می بایست زمینه را برای
ظهور امام زمان )عج( آماده کنند و مدینه فاضله ای را در ایران
و متعاقب آن در جهان بر پا نمایند. )حاجی یوسفی، 1319 : 23-
21 (. بنابر این آشکار است که آرمان گرایی، ایدئولوژی گرایی،
بدبینی، ستیزه جویی، نگرش انتقادی، اعتماد به نفس بالا و مواردی
از این دست مهم ترین ویژگی های فردی و شخصیتی محمود احمدی
نژاد را شکل می دادند، که هر یک از این ویژگی ها در او و
اطرافیانش، تاثیرات زیادی بر سیاست خارجی و سیاست هسته ای آن
دوره داشته است. دکتر احمد موثقی از استاتید گروه علوم سیاسی
دانشگاه تهران، در تحلیل بسیار جالب توجه از تحولات سیاسی –
اجتماعی موجود، مبانی عقیدتی و سیاسی کارگزاران جدید حکومتی
)دولت احمدی نژاد( را به ترتیب ذیل جمع بندی کرده است: »در
روند تحولات منتهی به دوره چهارم در جمهوری اسلامی، سنت بر
مدرنیته، خدا بر انسان، نقل بر عقل، دین بر دولت، بنیادگرایی
بر نوگرایی، اسلامیت بر جمهوریت، مونولوگ بر دیالوگ،یکه سالاری
بر مردم سالاری، مطلقه بر مشروطه، شرع بر قانون، پیر بر جوان،
87
اطاعت بر انقیاد، انقیاد بر استقلال، خشونت بر مسالمت، گلوله
بر گل، امت بر ملت، اسلام بر ایران، روستا بر شهر، تجارت بر
تولید، خرده بورژوازی ملی و سرمایه دارای تجاری بر بورژوازی
ملی و سرمایه داری صنعتی پیروز و غالب شد« )موثقی، 31111315 (.
با این مباحث ابتدایی پیرامون نحوه به قدرت رسیدن محمود احمدی
نژادو شناسایی برخی از ویژگی های فردی او و سایر اطرافیانش،
در ادامه به بررسی مختصات سیاست خارجی جمهوری اسلامی در دوره
هشت ساله ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد می پردازیم.
1-2-2 بررسی سیاست خارجی ایران در دوره اصولگرایی عدالت محور:
سیاست خارجی آرمانگرا
یکی از حوزه های مهمی که با پیروزی محمود احمدی نژاد، هم از
جنبه نظری و هم از بابت کارگزاران جدید دستگاه دیپلماسی با
تغییرات گسترده همراه گردید حوزه ی سیاست خارجی بود. عرصه ای
که نگاه کارگزاران جدید حکومتی نسبت به سرنوشت و ماهیت نظام
بین المللی و نقش بازیگران اصلی آن در سرنوشت سیاسی و اجتماعی
کل جهان با اعضای کابینه های قبلی بسیار متفاوت بود. اگر
نموداری از زمان تشکیل کابینه میر حسین موسوی تا روی کار آمدن
محمود احمدی نژاد در حوزه روابط خارجی ترسیم کنیم، مسیر حرکت
این نمودار از آرمانگرایی محض و نگا هی شدید اً ایدئولوژیک به
سمت دیدگاههای واقع گرایی نسبی و پراگماتیستی در حال حرکت
بوده است. در حالیکه با تشکیل کابینه احمدی نژاد محور سیاست
88
خارجی ایران دچار یک انقطاع و شوک شدید سیاسی گردید. به عبارتی
دیگر، دوران اعتماد سازی و تنش زدایی به مرحله ای از ستیز و
تنش در روابط بین الملل تغییر جهت داد. هر چند سلطه سنگین
ایدئولوژی، دشمنی با آمریکا و اسرائیل ربطی به دولت های نهم
و دهم ندارد و ریشه در ماهیت انقلاب اسلامی دارد، ولی کارگزاران
جدید در دولت های نهم و دهم )امثال احمدی نژاد، سعید جلیلی،
منوچهر محمدی و .. .( در تئوری و عملی به مسائل ایدئولوژیک
نسبت به مسائل استراتژیک و مصالح ملی توجه بیشتری ابراز داشتند
)ازغندی، 1811 : 128 (. در این راستا، منوچهر محمدی معاون وزیر
خارجه ایران در دولت نهم معتقد است؛ سیاست خارجی احمدی نژاد
در زمینه تقسیم جهان به دو اردوگاه سلطه گران و سلطه ستیزان،
پس از پایان جنگ سرد قابل فهم است. از نگاه وی کارگزاران جدید
در کابینه احمدی نژ اد عمدتاً د ار ای چنین نگرشی نسبت به پدید ه
های بین المللی هستند و موضوعات و رخدادهای بین المللی را در
چنین فضایی مورد توجه و تامل قرار می دهند. تقسیم جهان به
دارالمستکبرین و داراالمستضعفین و اتخاذ استراتژی تقابلی –
تهاجمی در مقابل مستکبرین و استراتژی تعاملی – فعال در مقابل
مستضعفین را می توان مهم ترین راهنمای سیاست خارجی احمدی نژاد
دانست )محمدی، 8831817 (. نکته مهم و قابل توجه در این دوره
آن است که ویژگی های فردی و شخصیتی محمود احمدی نژاد و اطرافیان
او مانند سعید جلیلی، در شکل دهی به سیاست خارجی این دوره
بسیار تاثیر گذار بوده است. مهم ترین تحول در سیاست خارجی
89
ایران با روی کار آمدن اصولگرایان رادیکال، تغییر جهت سیاست
خارجی از چار چوب فکری سیاست خارجی اصلاح طلبانه – مداراجویانه
به رهیافت انقلابی – مهاجم است. رهیافت هایی با زوایای نظری
کاملاً متفاوت که نه تنها زبان و ادبیات متفاوت د ارند ، بلکه مهم
تر از آن ملاک ها، معیارها و در مجموع دستگاه مختصات تحلیلی
کاملاً تفاوتی د اشته و پدیده ها ر ا در دو منظومه کاملاً متفاوت
مورد تجزیه و تحلیل و قضاوت قرار می دهند )امین زاده، 1818 :
167 ( رویکرد سیاست خارجی محمود احمدی نژاد و تیم همکار وی،
متاثر از آرمانهای انقلاب اسلامی آن هم به شکل افراطی آن است.
در واقع باز آفرینی اصولگرایی از ویژگی های بارز سیاست خارجی
ایران در سالهای ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد است. در چارچوب
سیاست های باز تولید شده ی آرمانگرایی اسلامی، قدرت های بزرگ
و در راس آنها ایالات متحده آمریکا، مستکبرانی هستند که باید
از نظر عزت اسلامی با آن ها برخورد کرد و نه از زاویه مصلحت
جویی های دیپلماتیک و الزامات ژئوپولتیک. بدین خاطر مصلحت
گرایی اسلامی و صلح گرایی مردم سالارانه مورد توجه دولت های
هاشمی و خاتمی شدید اً مورد نکو هش قر ار می گیرند . در این ر استا ،
»مارک گاز یوروسکی« در مقاله ای به ریشه های سیاست خارجی نو
پرخاشگرایانه دولت محمود احمدی نژاد پرداخته است. به نوشته
وی، استعلاگرایی و آرمان گرایی اسلامی احمدی نژاد و یارانش،
بسیار آرمان خواهانه و حداکثری است، او مدعی است که احمدی
نژاد بعد از به قدرت رسیدن، غیر منتظره و با چرخش ناگهانی به
90
عقب، سیاست خارجی ایران را به سمت رادیکالیسم اسلامی دهه 1110
سوق داد و با در نظر گرفتن سیاست تجدید نظر طلبانه با جهان
خارج، در بر هم زدن نظم حاکم و ایجاد نظم جدید بسیار کوشید.
از نظر این نظریه پرداز سیاست خارجی، در دوره اصولگرایی، سیاست
خارجی ستیزه جویانه جمهوری اسلامی با رسالت ایدئولوژیکی آن،
شدید اً به افز ایش تنش های منطقه ای و جهانی انجامیده و به طور
اجتناب ناپذیری فرصت های بین المللی را به چالش های پر هزینه
برای ایران تبدیل نمود. (2007,Gassiorowski)، با روی کار آمدن محمود
احمدی نژاد و سپس در ادامه همکاری سعید جلیلی در پرونده هسته
ای و رهبری او بر این موضوع و اعلام مواضعی از قبیل متهم ساختن
غرب به پیگیری آپار تاید هسته ای و علمی بر ضد ایران، تشدید
ضدیت با سیاست های جهان گستر و یکجانبه گرایانه آمریکا و
اظهار ات شدید اً ضد صهیونیستی و از سر گیری فعالیت های مربوط به
غنی سازی اورانیوم همه و همه نشان از آن دارد که دیگر عملگرایی
سالهای ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی در سیاست خارجی ایران
اولویت ندارد و مصلحت گرایی هم در مقام مواجه با موج های بلند
آرمانگرایی و استعلاگرایی به فراموشی سپرده شد، چرا که جمهوری
اسلامی دولت حداکثری است که به تعبیر احمدی نژاد، کتاب و سنت
اهداف و کار ویژه های آن را مشخص می کند و نه مصلحت )ازغندی،
1319 : 111-113 (. به هر حال، باید گفت که در کشورهای توسعه نیافته
ی سیاسی که جامعه مدنی قویاً بروز نیافته است ، عقاید ، اندیشه
ها و باورهای شخص حاکم بر جهت گیری سیاست خارجی کشور بسیار
91
تاثیر گذاری است و برای همین با تعبیر رئیس دولت، جهت گیری
سیاست خارجی تغییرات اساسی می یابد. محمود احمدی نژاد با
شعارهای انقلابی و بازگشت به شرایط اوایل انقلاب و تاکید بر
ارزش های مذهبی به قدرت رسید. بنابر این در سیاست خارجی نیز
این اندیشه ها و معیارها باید ارزش خاصی داشته باشد.
5-1-3 اصول رفتاری سیاست خارجی دولت اصولگرای محمود احمدی نژاد
سیاست خارجی ایران در دوره محمود احمدی نژاد اصول خاصی دارد
که آن را از دوران سازندگی و اصلاحات متمایز می شود. اصول
رفتاری حاکم بر سیاست خارجی این دوره تفاوت های چشمگیری با
دوره های قبلی و گفتمانهای سابق دارد. در این میان اصولگرایی
و استعلا محوری و عدالت خواهی از مهم ترین اصول رفتاری دوره ی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های پرونده هسته ای، پرونده هسته ای ایران، سبک رهبری، دولت اصلاحات Next Entries پایان نامه با کلید واژه های سیاست خارجی، دولت اصولگرا، نگاه به شرق، پرونده هسته ای