پایان نامه با کلید واژه های سلامت اجتماعی، مفهوم سازی، سلامت جسمانی، سلامت جسمی

دانلود پایان نامه ارشد

ر بهداشت برای همه تا سال 2009 نامیده شد(پارک و پارک،29:1384).
در زمان های نه چندان دور وقتی سخن از سلامت و بیماری به میان می آمد ، بیمارستان ، پزشک و پرستار در اذهان تداعی می شد ، که باید مداوای جسم انسان را عهده دار شوند. در سایه تلاش علما ، روان شناسان و پزشکان به تدریج ، بعد روانی سلامت نیز مورد توجه قرار گرفت وسلامت جسمی و روانی به عنوان دو مقولة مرتبط با هم مورد پذیرش قرار گرفت (زاهدی اصل،6:1386).
از سوی دیگر تعریف سازمان جهانی بهداشت مقوله ای برای مدلی شد که در آن سلامت به معنای سطح بالایی از سلامت جسمانی ، روانی و اجتماعی مفهوم سازی شد. به عبارت دیگر این تعریف راه را برای تعریف سلامت اجتماعی گشود و سبب شد جنبه ی اجتماعی سلامت مورد توجه قرار گیرد.
تعمق در دیدگاه های روان شناسان ، نشان می دهد که بعد روانی سلامت نیز تحت تأثیر سلامت اجتماعی و محیطی است ، لذا سلامت اجتماعی طی دهه های پایانی قرن بیستم در ادبیات مباحث مربوط به سلامت وارد شد و به شدت مورد توجه قرار گرفت.
بیانیة چهارم دسامبر 1986 که به قطع نامه شماره 128/41 مجمع عمومی سازمان ملل مشهور است ، زیر ساز موضوع مهم توسعة انسانی شد که نتیجة آن ، گزارشات برنامه توسعه سازمان ملل از سال 1990 بوده ، که به عنوان سند کارشناسانه بین المللی مورد استناد گروه های تخصصی مختلف و تحلیل گران و کارشناسان قرار می گیرد ، بیانیه ی فوق در ده ماده ، ابعاد مختلف نیازهای انسانی را که در نهایت تأمین کننده امنیت انسانی و سلامت اجتماعی است مدنظر قرار می دهد و دولت های عضو را ملزم به سیاست گذاری و اقدامات عملی در این راستا می نماید (زاهدی اصل،7:1387).
در سایه پیشرفت علوم انسانی و به ویژه روانشناسی و علوم تربیتی ، در بحث از سلامت ، سلامت اجتماعی و روانی ، به صورت توأم مدنظر قرار گرفت و از نیمه دوم قرن بیستم ، بعد اجتماعی سلامت نیز در ادبیات موضوع وارد شد و در سایه همت و تلاش متفکرین اجتماعی ، مجموعه ای از ابعاد سلامت با عنوان سلامت جسمانی ، روانی و اجتماعی مورد تحلیل قرار گرفت. اما در خصوص پرداختن به مسئله ی سلامت اجتماعی ، برای نخستین بار ، بلوک و برسلو4در سال 1972 به این مفهوم پرداختند. آنها مفهوم سلامت اجتماعی را با درجة عملکرد اعضای جامعه مترادف کرده و شاخص سلامت اجتماعی را ساختند و تلاش کردند تا با طرح پرسش های گوناگون در ابعاد جسمی ، روانی و اجتماعی سلامت فردی به میزان عملکرد فرد در جامعه برسند.
کنت نول5 از مدیران سازمان بهداشت جهانی در کتاب “سلامت مردم” (1975) چنین می نگارد که ما با مطالعة اقدامات انجام شده در ارتباط با سلامت در آفریقا ، آسیا و آمریکای جنوبی نشان دادیم که بسیاری از علل مشکلات معمولی در ارتباط با سلامت از خود جوامع نشأت می گیرد و مداخله بخش بهداشت به تنهایی ، اغلب بی اثر است و نهادها و سازمانهای جامعه نیز باید در مهیا سازی فضای سالم در جامعه سهیم باشند. در همان سال 1975 سازمان جهانی بهداشت و یونیسف در رمینة راه های ارضاء نیازهای اولیه سلامت در کشورهای در حال توسعه نشریه ای منتشر کرده و با تمرکز به نقاط ضعف برنامه های عمودی مربوط به بیماری ها بیان داشتند که در این قبیل برنامه ها به تکنولوژی توجه شد ، ولی به عدم احساس مالکیت توسط جامعه توجهی به عمل نیامده است. بنابراین از دیدگاه کنت نول سلامت دو بعد توانایی های جسمانی و توانایی های اجتماعی را نیز در بر می گیرد (سجادی،244:1384).
این مفهوم را دونالد6 و همکارانش ، در سال 1978 مطرح کردند و استدلال آنها این بود که سلامت امری فراتر از گزارش علائم بیماری ، میزان بیماری ها و قابلیت کارکرد فردی است ؛ آنها معتقد بودند که رفاه و آسایش فردی امری متمایز از سلامت جسمی و روانی است ؛ بر اساس برداشت آنان سلامت اجتماعی در حقیقت ، هم بخشی از ارکان وضع سلامت محسوب می شود و هم می تواند تابعی از آن باشد دونالد در سال 1979 در تعریف سلامت اجتماعی بیان کرد:
«سلامت اجتماعی یعنی کیفیت و کمیت تساوی افراد و وسعت درگیر شدن اشخاص با اجتماع.»
در سال 1996 ریف7 ، مدل سلامت اجتماعی را مطرح کرد ؛ این مفهوم در برگیرنده ابعاد عملکرد مثبت ذهن و روان بود که شامل پذیرش خود ، رشد شخصی ، روابط مثبت با دیگران ، تسلط بر محیط ، هدفمند بودن در زندگی و استقلال است ؛ وی معتقد بود که دوران کودکی فرد تنها از نقطه نظر بیولوژیکی دارای اهمیت نیست ، بلکه از لحاظ روانی و اجتماعی نیز از اهمیت زیادی برخوردار است.
در سال 1998 کییز مدل پنج بعدی سلامت اجتماعی خود را تحت تأثیر مدل سلامت پیشنهاد کرد. او مفهوم سلامت اجتماعی را با مقیاسی به صورت جامع تر و با شمول ابعاد اجتماعی و محیط زندگی فرد مفهوم سازی نموده کییز در آن مقیاس و پژوهش هایی که پس از آن صورت داد فرض را بر این گذاشت که افراد کیفیت زندگی و عملکرد شخصی شان را با معیارهای اجتماعی شان ارزشیابی نمایند.
طبق مدل پنج بعدی کییز ، فرد سالم از نظر اجتماعی زمانی عملکرد خوبی دارد که اجتماع خویش را به صورت جامعة معنادار ، قابل فهم و دارای باالقوه هایی برای رشد و شکوفایی بداند ، احساس کند که متعلق به خود اوست و خود را در اجتماع و پیشرفت آن شریک بداند. محتوای مقیاس سلامت اجتماعی هر فرد ، طیف مثبتی از ارزیابی فرد از تجانس در جامعه است(فارسی نژاد،74:1383).
بدین ترتیب در ارزیابی های جدید بین المللی سلامت اجتماعی یکی از شاخص های مهم توسعه است و تقویت سلامت در بین کشورهای توسعه یافته و فقیر جامعه شناسان را به مطالعة موضوعات اجتماعی و رابطة آن با سلامت وادار نموده است.

2-2- تاریخچه سرمایه اجتماعی
در دو دهة گذشته سرمايه اجتماعي در شكل ها و زمينه هاي مختلف به عنوان يكي از شاخص ترين مفاهيم در علوم اجتماعي پديدار گشته است. ولي ريشة استفاده از اين اصطلاح به سال 1916 و كاربرد اولية آن توسط يك معلم جوان ترقي خواه به نام هني فن8 باز مي گردد. او در بحث از مراكز اجتماعات مدارس روستايي ، بر اهميت احياي مشاركت- هاي اجتماعي براي تداوم دموكراسي و توسعه تأكيد كرد و مفهوم سرمايه اجتماعي را وضع نمود. هنی فن هر دو وجه منابع خصوصي و عمومي سرمايه اجتماعي را برجسته كرد اما به رغم اين نوآوري مفهومي توجهي را بر نیانگيخت و بدون هيچ اثري ناپديد شد. پس از آن مفهوم سرمايه اجتماعي چندين بار به طور مستقل بازآفريني شد. در دهه 1950 توسط سيلي9 و همكارانش براي تحليل عضويت حومه نشينان شهري در كلوبها ، در دهة 1960توسط جاکوب10 كه برنامه ريز شهري بود براي تأكيد بر ارزش جمعي پيوندهاي رسمي همسايگان در كلان شهرهاي جديد و در دهه 1970 توسط لوري11 اقصاددان ، براي تحليل ميراث سياسي اجتماعي برده داری به كار گرفته شده است.
به نظر مي رسد لوري در مسير جدال با نظريات اقتصاد ارتدكس، در رابطه با مسئله نيروي كار ، به مفهوم سرمايه اجتماعي رسيده است. او معتقد است اجراي برنامه هاي «برابري فرصت ها» به خودي خود از نابرابري هاي نژادي نخواهد كاست و اين نابرابري ها از نظر لوري به دو دليل مي توانند تا ابد ادامه يابند. دليل اول ، فقر موروثي والدين سياه پوست كه به شكل سطح نازل تر امكانات مادي ، و فقر فرصت هاي آموزشي به فرزندانشان انتقال مي يابد. دليل دوم ، ارتباط ضعيف كارگران سياه پوست با بازار كار و بي بهره بودن آنان از اطلاعاتي درباره فرصت هاست.
بنابراين، مفهوم سرمايه اجتماعي تا جايی مورد بحث لوري واقع مي شود كه با تفاوت در ميزان برخورداري از فرصت ها (از طريق ارتباطات اجتماعي) براي جوانان وابسته يا غير وابسته به اقليت هاي نژادي رابطه پيدا مي كند ، ولي هيچگونه برخورد نظام مندي با روابطي كه بين اين نوع سرمايه و ساير اشكال سرمايه برقرار است مشاهده نمي شود. اما مفهوم سرمايه اجتماعي تنها در دهه 1980 بود كه به شدت مورد توجه قرار گرفت و توانست با گسترش نظري و تجربي جايگاه تعريف شده اي در ميان نظريه هاي جامعه شناسي به خود اختصاص دهد. اين امر عمدتا مرهون كلمن12 (1998) جامعه- شناس آمريكايي وتحقيق او در زمينه مشاركت در امور مدرسه (در شهر شيکاگو) است پس از آن بورديو در فرانسه ابعاد ديگري از اين مفهوم را روشن كرد و مطالعه پوتنام (1993) در زمينه رابطه سرمايه اجتماعي و نهادهاي دموكراتيك در ايتاليا، خصوصاً از عوامل موثر در اين گسترش مي باشد(فیلد،19:1378).
با ملاحظه مضامين فوق، برخي صاحب نظران بر اين عقيده اند كه مفهوم سرمايه بحث جديدي نيست واين مفهوم را مي توان با عباراتي متفاوت و در ديدگاه بنيان گذاران جامعه شناسي نظير دوركیم و ماركس نيز يافت. از اين نظر، اين موضوع كه مشاركت فرد در امور جمعي به نتايج مثبتی براي فرد و جامعه اش انجامد، از آغاز مورد توجه جامعه شناسان بوده است. اما «پورش13» قدرت نوآورانه و اكتشافي اين مفهوم را در دو چيز مي بیند: «نخست آنكه این مفهوم بر پيامد- هاي مثبت معاشرت پذيري14 متمركز است و ويژگي هاي كمتر جالب توجه آن را كنار مي گذارد. دوم آنكه پيامد هاي مثبت را در چارچوب فراخ تر بحث سرمايه جا مي دهد و توجه را به اين نكته جلب مي كند كه چطور چنين اشكال غير پولي ، درست مثل حجم دارايي ها يا حساب بانكي ، مي توانند سر چشمه هاي مهم قدرت و اثر بخشي باشند. قابليت كاركردي باالقوة منابع متنوع سرمايه فاصله ميان جنبه هاي جامعه شناختي و اقتصادي را مي كاهد و همزمان توجه سياستگذاران راكه به دنبال راه حل هاي كم هزينه و غيراقتصادي براي حل مسائل اجتماعي هستند جلب مي كند» (محمدی،41:1384).
با اين كه مدت طولاني است كه قدرت سرمايه اجتماعي در زندگي روزمره شناخته شده است ، اما به عنوان يك مفهوم در علوم اجتماعي در سالهاي نسبتاً اخير ، اهميت يافته است. اين مفهوم به دلايلي چند مورد توجه قرارگرفته است. يك دليل آن عكس العمل به آنچه فرد گرايي افراطي سياستگذاران در دوران ريگان15 و تاچر16 ناميده مي شود، بوده است. هنگامي كه تاچر در يك مصاحبه اظهار داشت «چيزي به عنوان جامعه وجود ندارد»، بسياري اين حرف وي را معادل تشويق به فردگرايي لجام گسيخته مي دانستند بعداً خانم تاچر سعي كرد توضيح دهد كه منظورش اين بوده كه جامعه مفهومي انتزاعي است و او ترجيح مي دهد نيازهاي خانواده ها، افراد و اجتماعات محلي را مد نظر قرار دهد. اما به نظر مي رسد. هيچ كس توضيح او را باور نكرده باشد. با اينكه توضيح او پذيرفتني مي نمود ، اما تقسير وی ريشه دوانده بود. در چنين شرايطی ايده هاي نو درباره كشف مجدد آنچه اجتماعي است براي عموم مردم وسياستگذاران جذاب بود(فیلد،17:1378).
يك عامل مؤثر بر طرح ايده هاي مربوط به سرمايه اجتماعي ، تغييرات اخير در رفتار و روابط اجتماعي بوده است ، علاوه بر این سرمايه اجتماعي از يك چرخش فرهنگي در علوم اجتماعي سود برده است . همراه با افزايش چشمگير توجه به جنبه هاي فرهنگي رفتار اجتماعي ، رشدي قابل توجه در علاقه به «رفتار و تجربه فردي سطح فردي » به وجود آمده است. تعداد قابل توجهي از دانشمندان علوم اجتماعي برجسته ، صميميت و اعتماد را به عنوان دو شاخص كه به قلب مفهوم سرمايه اجتماعي نزديك هستند ، بررسي كرده اند . با اينكه اين نويسندگان چيزهاي كمي درباره سرمايه اجتماعي گفته اند ، اما كانون توجه آنها دقيقا كنش متقابل روزمرّه و كيفيت روابط بين فردي بوده است . اين زمينه عمومي توجه روشنفكرانه ، پشتوانه اي را براي رشد سريع علاقه به سرمايه اجتماعي در ميان دانشمندان علوم اجتماعي به وجود آورده است(همان).

2-3- پیشینه پژوهش
علاقه محققان به بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و سلامت و ابعاد آن حدوداً از یک دهه قبل شروع شده و تا کنون پژوهش های متعددی در این زمینه صورت گرفته است. البته شایان ذکر است که از لحاظ تئوریکی پیشرفت رضایت بخشی حاصل نشده است. اما پژوهش های تجربی مکفی به انجام رسیده است که می توان از آنها نام برد:
2-3-1- پژوهش های خارجی
1- بلانکو و دیاز17 ( 2007) در مقاله ای با عنوان «نظم اجتماعی و سلامت روانی با رویکردی به سلامت اجتماعی» سعی کردندتا « ارتباط بین ابعاد سلامت اجتماعی را بعنوان

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های سلامت اجتماعی، سرمایه اجتماعی، روابط اجتماعی، توزیع جمعیت Next Entries پایان نامه با کلید واژه های سلامت اجتماعی، سرمایه اجتماعی، سلامت روان، دانشجویان شاهد