پایان نامه با کلید واژه های سرمایه اجتماعی، روابط اجتماعی، ساختار اجتماعی، نابرابری ها

دانلود پایان نامه ارشد

است که امکان دستیابی به اهداف معینی را فراهم می-سازد. کارکردی که از طریق مفهوم سرمایه اجتماعی مشخص می شود ارزش آن جنبه های ساختار اجتماعی برای کنشگران است که به عنوان منبعی هستند که افراد می توانند از آن منابع برای دستیابی به منافعشان استفاده کنند (Field,2003:5).
2- سرمایه اجتماعی در ساختار روابط بین کنشگران جای گرفته است. یعنی در ساختارهای اجتماعی و ویژگی کنشگران فردی یا خصوصیات جامعه ای که فاقد روابط بین افراد است نمی باشد. سرمایه اجتماعی منبعی است که وجودش به خاطر روابط متقابل یا کنش متقابلی است که در گروهی از افراد وجود دارد(همان:6).
3- او سرمایه اجتماعی را از طریق امکانات و تسهیلاتی که برای کنش فراهم می آورد تعریف می کند افراد به طور جمعی قادر به انجام کارهای زیادی هستند زیرا شبکه های روابط بین افراد ، انواع خاصی از منابع را ایجاد می کند. در اینجا سرمایه اجتماعی به عنوان تسهیل کنندۀ کنش مطرح می شود.
4- به نظر کلمن کنشگران ممکن است کنشگران فردی یا جمعی باشند. سرمایه اجتماعی نیز به صورت همزمان از یک طرف به عنوان چیزی که توسط افراد ایجاد و استفاده شده و از طرف دیگر در سطح گروه مطرح می شود.
5- سرمایه اجتماعی از نظر وی شی واحدی نیست بلکه تنوعی از اشیاء گوناگون است با دو ویژگی : جنبه ای از ساختار اجتماعی را دارا می باشند و کنش های افراد را در ساختار تسهیل می کنند.
6- سرمایه اجتماعی کاملاً قابل انتشار نیست. سرمایه اجتماعی ای که در یک شرایط و زمینه ای اجتماعی تشکیل می-شود ممکن است در زمینۀ دیگر حتی با همان شرایط ایجاد نگردد.
7- سرمایه اجتماعی یک کالای عمومی و همگانی است زیرا در ساختار روابط بین کنشگران جای گرفته و خصوصیت و دارایی شخصی افراد نمی باشد.
8- سرمایه اجتماعی تنها اثرات و کارکرد مثبت ندارد و میزان سودمندی این سرمایه به میزان روابط اجتماعی و دامنه آن بستگی دارد. سرمایه اجتماعی منابعی را برای افراد ایجاد می کند که برای دیگران غیر قابل دسترسی است. روابط اجتماعی ، نابرابری های اجتماعی را منعکس می کند ، به ویژه به این دلیل که روابط اجتماعی تمایل دارند بر مبنای اصل تشابه طلبی عمل کنند و تشابهات و همانندی موجب ارتباط و پیوند می شود شبکه های اجتماعی تمایل دارند پیرامون دیدگاه ها و خصوصیات مشابه جمع شوند. بنابراین نابرابری ها و تبعیضات اجتماعی مختلف از جمله نابرابری های نژادی و جنسی و قومی و… مشاهده خواهد شد که نوعی کارکرد منفی و نامطلوب سرمایه اجتماعی به شمار می-رود(صبوری،65:1370). کلمن معتقد است که وابستگی متقابل و عملکرد زیستی از این واقعیت ناشی می شود که کنشگران به رویدادهایی که کاملاً یا به طور جزئی تحت کنترل دیگران است علاقه دارند. آنچه انواع گوناگون مبادلات و انتقالهای یک جانبه کنترل کنشگران برای دستیابی به علائقشان (به آن می پردازند) شکل گیری روابط اجتماعی است که در طول زمان پایدار و مبتنی بر روابط اقتدار ، روابط اعتماد و هنجارهاست. این روابط اجتماعی هنگامی به وجود می- آید که افراد کوشش می کنند از منافع فردی خود بهترین استفاده را به عمل آورند و نباید تنها به عنوان اجزاء ساختارهای اجتماعی در نظر گرفته شوند که آنها را می توان برای منابعی برای افراد در نظر گرفت (همان:458). او سرمایه اجتماعی را شی نمی نامد بلکه انواع چیزهای گوناگونی است که دو ویژگی مشترک دارند:
1- همه آنها شامل جنبه ای از یک ساخت اجتماعی هستند
2- کنش های معین افرادی را که در درون ساختار هستند را تسهیل می کنند (محمدی،462:1384).
کلمن سرمایه اجتماعی را مانند سایر شکلهای سرمایه مولد می داند که دستیابی به هدف های معین را امکان پذیر می-سازد اما شکل معینی از سرمایه اجتماعی که در تسهیل کنش های معینی ارزشمندند ممکن است برای کنش های دیگر بی فایده و زیانمند باشد (همان). کلمن اشکال سرمایه اجتماعی را به موارد زیر تقسیم می کند:
تعهدات ، انتظارات ، ظرفیت های بالقوه اطلاعات ، هنجارها ، فعالیت های اجرایی مؤثر ، روابط اقتدار و… .
وی معتقد است که هرچه بیشتر افراد از یکدیگر درخواست کمک کنند مقدار سرمایه اجتماعی را که ایجاد می شود بیشتر خواهد بود و هنگامی که کمک دوست یا عامل دیگر به کاهش روابط افراد کمک کند سرمایه اجتماعی کمتری ایجاد خواهد شد (همان:491).

5- فرانسیس فوکویاما62
فوکویاما نیز مانند پوتنام ، سرمایه اجتماعی را در سطح کلان (در سطح کشورها و در ارتباط با رشد و توسعه اقتصادی آن ها) مورد بررسی قرار داده است و مؤلفه های مورد بحث پوتنام (شبکه های مشارکت مدنی ، هنجارهای اعتماد و همیاری) در بحث وی نیز تکرار می شود.
وی بر خلاف دیگر نظریه پردازان صرفاً بر خصلت جمعی سرمایه اجتماعی تأکید کرده است و آن را به منزله دارایی گروه ها و جوامع تلقی کرده است(فوکویاما،12:1379).
به نظر وی سرمایه اجتماعی را به سادگی می توان به عنوان مجموعۀ معینی از هنجارها یا ارزش های غیر رسمی (صداقت ، ادای تعهدات و ارتباطات دو جانبه) تعریف کرد که اعضای گروهی که همکاری و تعاون میانشان مجاز است در آن سهیم هستند. مهم ترین منابع سرمایه اجتماعی از نظر فوکویاما عبارت است از: خانواده و هنجارهای اجتماعی(همان).
فوکویاما معتقد است که «سرمایه اجتماعی را به سادگی می توان به عنوان مجموعه ای از هنجارها یا ارزش های غیر رسمی تعریف کرد که اعضای گروهی که همکاری و تعاون میانشان مجاز است که در آن سهیم هستند. هنجارهایی که تولید سرمایه اجتماعی می کنند. اساساً باید شامل سجایایی از قبیل صداقت ، ادای تعهدات و ارتباطات دو جانبه باشند»(همان:13). مشارکت در ارزش ها و هنجارها به خودی خود باعث تولید سرمایه اجتماعی نمی گردد. چرا که این ارزش ها ممکن است ارزش های منفی باشد وی اعتقاد دارد در ارتباط با سرمایه اجتماعی باید دو نکته را روشن کرد: سرمایه اجتماعی به این دلیل که متعلق به گروههاست و نه به افراد زیر مجموعه سرمایه انسانی نیست هنجارهایی که شالوده سرمایه اجتماعی را تشکیل می دهند ، در صورتی معنی دارد که بیش از یک فرد در آن سهیم باشد. سرمایه اجتماعی با توجه به علم سیاست و علم اقتصاد لزوماً چیز خوبی نیست ، در این علوم همکاری و همیاری برای تمام فعالیت های اجتماعی خواه خوب یا بد ضروری است(همان:42).
همچنین او مفهوم شبکه را در ارتباط با سرمایه اجتماعی طرح می نماید:
«از دیدگاه سرمایه اجتماعی ، شبکه به عنوان نوعی سازمان رسمی به تعریف در نیامده ، بلکه به صورت یک ارتباط اخلاقی مبتنی بر اعتماد تعریف می شود. شبکه ، گروهی از عاملان منفردی است که در هنجارها یا ارزش هی فراتر از ارزش ها و هنجارهای لازم برای داد و ستدهای متداول بازار مشترک هستند. هنجارها یا ارزشهای فراتر از ارزش ها و هنجارهای لازم برای داد و ستدهای متداول بازار مشترک هستند. هنجارها و ارزش هایی در این تعریف جای می گیرند از هنجارهای ساده دو سویه مشترک بین دو دوست گرفته ، تا نظام های ارزشی پیچیده که مذاهب سازمان یافته ایجاد کرده اند. ادامه می یابد».
وی در مورد روش جایگزین اندازه گیری سرمایه اجتماعی در جوامعی که سنجش اندازه گیری ندارند می گوید: باید انحرافات اجتماعی محاسبه شود. از آنجا که نبود سرمایه اجتماعی باعث افزایش جرم و جنایات می شود و پژوهش های زیادی در این زمینه صورت گرفته است. می توان نتیجه گرفت که میزان سرمایه اجتماعی یک جامعه رابطه معکوسی با میزان انحرافات در آن جامعه خواهد داشت ، از سوی دیگر میزان انحرافات ناچیز در جامعه بنا بر آنچه در نظریات دورکیم نیز به آن اشاره شده است نشان دهنده ی میزان سلامت اجتماعی بالای افراد آن جامعه می باشد ، و نتیجه نهایی آن که می توان رابطه ی مثبتی بین میزان سرمایه اجتماعی و سلامت اجتماعی افراد یک جامعه یافت(همان:69).

6- برکمن و کاواچی63
به اعتقاد کاواچی ، سرمایه اجتماعی ، به منابع قابل دسترس در درون ساختارهای اجتماعی از قبیل اعتماد ، هنجارهای روابط متقابل ، اهداف مشترک که افراد را برای انجام کنش های جمعی آماده می کند ، اشاره دارد. سرمایه اجتماعی محصول فرعی روابط اجتماعی و درگیری مدنی است که در سازمان های رسمی و غیر رسمی ظهور می کند. سرمایه اجتماعی با توسعه اقتصادی و عملکرد بهتر دموکراسی ها و ممانعت از جرم و جنایات ارتباط تنگاتنگ دارد؛ ولی مفهوم سرمایه اجتماعی را می توان در حوزه سلامت و بهداشت جمعیت نیز مطرح کرد و برای دستاوردهای بهداشتی جوامع از آن بهره برد(کاواچی،31:1381).
وی مطرح می کند ، تعریف های سرمایه اجتماعی از قبیل تراکم عضویت در انجمن ها ، اعتماد بین شخصی و برداشت ها از روابط متقابل64 زمانی که برای تحلیل داده های سلامت به کار برده شوند ، می توانند بخش عمده ای از واریانس تغییرات مرگ و میر جامعه را تبیین کنند. سطح اعتماد در میان ساکنین یک محله با مرگ و میر آن محله رابطه معناداری دارد و بر عکس سطوح پایین اعتماد با نرخ های بالای مرگ و میر ، بیماری های قلبی و عصبی و سرطان ها ، مرگ و میرهای خشونت آمیز همچون قتل و خودکشی رابطه نزدیکی دارد. یک واحد افزایش در شاخص های اعتماد برابر با 9% کاهش در مرگ و میر کل می باشد(همان:448).
به باور کاواچی ، هنوز مکانیسم های دقیق تعیین کننده رابطه بین سرمایه اجتماعی و سلامتی به طور کامل مورد شناخت و بررسی قرار نگرفته است. اما تلاش های صورت گرفته توسط اپیدمولوژیست ها نشان می دهد که حمایت اجتماعی که یکی از محصولات عمده سرمایه اجتماعی است ، از جمله تعیین کننده های عمده طول عمر و کیفیت زندگی بهتر است(همان:34).
در کل به نظر برکمن و کاواچی شرایط و ساختار اجتماعی کلان در جامعه از طریق تأثیر بر شکل دهی ساختار و زمینه و محتوای شبکه های اجتماعی بر سلامتی افراد جامعه تأثیر می گذارند.
به عبارت دقیق تر ، محیط اجتماعی که فرد در درون آن رابطه تنگاتنگی دارد. افرادی که روابط گسترده ای با دیگران دارند. در مقایسه با افراد منزوی از سلامتی بهتری برخوردارند. همچنین آنهایی که بطور گسترده در شبکه های اجتماعی درگیر هستند و بدین وسیله به منابع اجتماعی گسترده تری دسترسی دارند از لحاظ سلامتی در شرایط مطلوبی به سر می- برند.

7- برایان ترنر65
به اعتقاد ترنر ، سرمایه اجتماعی را می توان به عنوان پارادایمی برای تبیین تفاوت ها در سلامتی و بیماری در بین گروه- های اجتماعی در حوزه بهداشت عمومی در نظر گرفت. این تئوری ، انتقادگرایی محکمی را از پیامدهای اجتماعی نئولیبرالیسم فراهم می کند و از این طریق بنیانی را برای انتقاد جامعه شناختی از تأثیرات منفی فردگرایی مدرن فراهم می سازد. به نظر ترنر این حوزه از بحث در مورد سرمایه اجتماعی ریشه در نظریه کلاسیک به ویژه در جامعه شناسی دورکیم دارد. در حقیقت بحث های اخیر در این باره به نوعی حمله دورکیم به فرد گرایی منفعت خواهانه را بازتولید می کند که در حال حاضر این وابستگی به تحلیل های دورکیم کمتر مورد توجه قرار می گیرد.
ترنر مطرح می کند که هر چند نظریه سرمایه اجتماعی در دهه های اخیر مورد توجه بیشتری قرار گرفته است ، اما نیازمند این است که در مورد برخی از مسائل روش شناختی و تئوریکی مورد تجدید نظر قرار گیرد.
وی سرمایه اجتماعی را به معنای عضویت افراد در گروههای رسمی و غیر رسمی و همچنین نهادهای رسمی و غیر رسمی ، درجه انسجام اجتماعی ، همبستگی اجتماعی ، تراکم عضویت اجتماعی در گروههای محلی ، انجمن های داوطلبانه ، روابط و پیوندهای اجتماعی متقابل و اعتماد اجتماعی در نظر می گیرد و مطرح می کند که نظام پیوند اجتماعی که به طور مستقیم بر علایق و آگاهی افراد تأثیر می گذارد نقطه شروع مهمی برای سرمایه اجتماعی به عنوان سرمایه گذاری- های اجتماعی می تواند به شمار رود. در جوامعی که بنا به دلایل مختلف روابط و پیوندهای اجتماعی در سطح مطلوبی قرار ندارد و افراد از تعاملات اجتماعی عقلایی اجتناب می کنند ، شکل گیری و رشد سرمایه اجتماعی به کندی صورت می گیرد و در نتیجه در این گونه جوامع پدیدة فرد گرایی خودخواهانه رشد می کند و متعاقب آن همبستگی اجتماعی کاهش می یابد. کاهش سطح تعاملات

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های سرمایه اجتماعی، شبکه های اجتماعی، سلامت اجتماعی، همبستگی اجتماعی Next Entries پایان نامه با کلید واژه های سلامت اجتماعی، مشارکت اجتماعی، سرمایه اجتماعی، رتبه بندی