پایان نامه با کلید واژه های سرمایه اجتماعی، شبکه های اجتماعی، روابط اجتماعی، مشارکت مدنی

دانلود پایان نامه ارشد

کند. دورکیم اشاره می کند ، از نظر دورکیم هر نوع قطع ارتباط بین فرد و جامعه به گونه ای که افراد در چهارچوب اجتماعی جذب نگردد ، زمینه های آنومیک و مساعد برای رشد انحراف اجتماعی می باشد. در چنین حالتی یک نوع فردگرایی افراطی ، خواسته های فردی را در مقابل حیات اجتماعی قرار می دهد. به نظر وی ورطه یا فاصله ی بین فرد و جامعه که به عدم ادغام افراد در چهارچوب های اجتماعی می انجامد به انحرافات اجتماعی میدان می دهد(همان:36).

3- نظریه پوتنام59
به نظر پوتنام ، سرمایه اجتماعی «روابط بین افراد – شبکه های اجتماعی و هنجارهای متقابل و اعتماد اجتماعی ای که از این طریق حاصل می شود ، می باشد.» همچنین او می افزاید که «استفاده از سرمایه اجتماعی که به نظر من از خصوصیات زندگی اجتماعی – شبکه ها ، هنجارها و اعتماد – هستند ، مشارکت کنندگان را قادر می سازند تا برای رسیدن به اهداف مشترک ، با یکدیگر همکاری نمایند»(Putnam,2000:19).
نظریه پوتنام درباره سرمایه اجتماعی شباهت مشخصی به تصورات دورکیمی از همبستگی دارد. استفاده وی از کلماتی مثل مولد بودن و اثر بخشی این مطلب را به ذهن متبادر می سازد که سرمایه اجتماعی را کارکردی می دیده است. اما چارچوب کار وی نشان می دهد که او کنش فردی محاسبه گر نظریه انتخاب عقلانی را به تصویر نمی کشد ، به نظر او خویشاوندی به عنوان منبعی برای کسب همبستگی ، اهمیت کمتری از آشنایی و عضویت مشترک اجتماعات ثانویه ای که می توانند افراد متعلق به گروههای کوچک کاملاً متفاوت و مجزا را گرد هم آورند ، دارند. وی همچنین استدلال می کند که ممکن است پیوندهای عمودی کمتر از پیوندهای افقی مفید واقع شوند. زیرا ممکن است ظرفیت کنش جمعی را تحلیل برده و باعث ایجاد بدگمانی شوند(حسن زاده،27:1390).
پوتنام تمایزی دیگری بین دو شکل اولیه سرمایه اجتماعی که عبارت اند از : سرمایه اجتماعی ارتباط دهنده و سرمایه اجتماعی درون گروهی طرح می نماید. سرمایه اجتماعی درون گروهی ، هویت های انحصاری را تقویت کرده و باعث حفظ همگنی می شود. سرمایه اجتماعی ارتباط دهنده افراد متعلق به تصمیمات اجتماع متنوع را گرد هم می آورد. هر کدام از این اشکال برای رفع نیازهای متفاوتی سودمند می باشند. سرمایه اجتماعی درون گروهی ، برای تقویت تعامل- های خاص مفید است و همچنین در نقش یک نوع چسب قوی جامعه شناختی برای حفظ وفاداری درون گروهی قوی و تقویت هویت های مشخص ، عمل می کند. اتصالات ارتباط دهنده برای اتصال به ابزارها و امکانات خارجی و نشر اطلاعات مفیدند و یک بخش جامعه شناختی را فراهم می آورند که می توانند هویت ها و تعاملات وسیع تری را به وجود آورند(مهری،50:1390). از دهه 1990 تعریف پوتنام از سرمایه اجتماعی اندکی تغییر کرد و در سال 1996 در تعریف سرمایه اجتماعی می گوید: «منظور من از سرمایه اجتماعی ویژگی های زندگی اجتماعی» شبکه ها ، هنجارها و اعتماد است که مشارکت کنندگان در این گروهها را قادر به کار مؤثرتر با همدیگر برای تعقیب اهداف مشترک می- کند(Putnam,2000:19).
این سه مفهوم اساسی شبکه ها ، هنجارها و اعتماد سه پایه اصلی سرمایه اجتماعی پوتنام را تشکیل می دهند.
الف)شبکه ها
شبکه های رسمی و غیر رسمی ارتباطات و مبادلات ، در هر جامعه ای اعم از مدرن ، سنتی و فئودالی یا سرمایه داری و.. وجود دارد. این شبکه ها دو نوع افقی و عمودی هستند ، در شبکه های افقی ، شهروندانی عضویت دارند که از قدرت و وضعیت برابری برخوردارند. در شبکه های افقی انبوه ، اما جدا از هم ، تقویت همکاری درون گروهی را سبب می- شوند. آنها با زدودن شکاف های طبقاتی ، همکاری گسترده تری را پدید می آورند که از نظر او هر چه ساختار سازمانی افقی تر باشد. موفقیت نهادی در آن اجتماع بیشتر خواهد شد. کنش های افقی قوی در شبکه های مشارکت مدنی مانند: انجمن های همسایگی ، کانون سرود خوانی ، تعاونی ها ، باشگاههای ورزشی و احزاب روی می دهند که از نظر پوتنام شبکه مشارکت مدنی یکی از اشکال ضروری سرمایه اجتماعی هستند. هر چه این شبکه ها در جامعه بیشتر باشند احتمال بیشتری وجود دارد که شهروندان بتوانند در جهت منافع متقابل همکاری کنند.
شبکه های عمودی: که در آن کنشگران در وضعیت نابرابر و به صورت سلسله مراتبی قرار گرفته اند. در این حالت کنشگران با هم ارتباطی ندارند ، به این معنا که رابطه کنشگران منقطع بوده و ایشان تنها اطلاعاتی را به دست خواهند آورد که منافع افراد رد موقعیت بالاتر را به خطر نیندازند و اطلاعات به صورت شفاف رد و بدل نمی شود. که در این نوع کنش ها اعتماد کمتر دیده می شود.
البته قابل ذکر است که عضویت در هر گروه یا شبکه الزاماً در برگیرنده همانندی نیست. برای مثال ممکن است کسی وابستگی به حزب خاصی داشته باشد ولی هویت خود را از آن نگرفته باشد و هیچ الزامی هم برای حمایت از آن احساس نکند. در مورد کلیسا ، اجتماعات حرفه ای ، هنری ، همسایگی ، قومی ، شهری و در کل خود جامعه نیز می تواند همین طور باشد.
سایر نوشته ها با بررسی شبکه های مفهومی و شکلی شبکه این پرسش را مطرح می کنند که آیا شبکه ها باید فشرده و آکنده از پیوندهای زیاد باشند یا اینکه اطلاعات جدید در شبکه های خلوت جریان می یابد تا آنها پیچیده تر و شلوغ تر شوند. فشردگی یا تراکم شبکه ویژگی دیگری علاوه بر ساخت شبکه است که پوتنام بر آن تأکید دارد منظور او از فشردگی ، افزایش انجمن ها و امکان عضویت های متداخل و مشارکت در عرصه های چند گانه زندگی اجتماعی است(همان:20).
ب)هنجارها
هنجار یکی از مفاهیم مرکزی و هسته ای جامعه شناسی است. با این وصف، در متون جامعه شناسی و در بین جامعه شناسان خارجی نیز فضای مفهوم آن کاملاً مشخص و متمایز نشده است. به همین دلیل نیز در بسیاری از مواقع این به طور مبهم یا با مفاهیم دیگر به طور یکسان و مشابه به کار برده می شود (رفیع پور،178:1380).
هر قسمت از رفتارهای انسان که به طور مستقیم یا غیر مستقیم به دیگر انسانها مربوط می شود، مبتنی بر هنجارهاست.
هنجارها برای زندگی جمعی و نظم اجتماعی الزامی هستند و اگر در شبکه ی وسیع روابط اجتماعی ، هنجارها رعایت نشوند ، زندگی اجتماعی مختل و جامعه عملاً فلج می شود. در آن صورت روابط اجتماعی که هدفش ، بهتر ارضاء شدن نیاز انسان است ، به طور معکوس تأثیر می گذارد و هر کجا که انسان وارد شبکۀ روابط اجتماعی می شود ، باید انتظار داشته باشد که این روابط در واقع مانع دستیابی او به هدفش خواهد شد.
در هر گروه اجتماعی ، هنجارهایی هستند که مهم ترین سودمندی آنها تقویت اعتماد ، کاهش هزینه معاملات و تسهیل همکاری است. از نظر پوتنام مهم ترین این هنجارها ، هنجارهای معامله ای متقابل هستند. وی این هنجارها را از مهم ترین اجزای سرمایه اجتماعی می داند و جوامعی که این هنجارها بر آنها حاکم است ، به شکل مؤثری به فرصت طلبی و مشکلات عمل جمعی فائق می آیند ، این هنجارها با شبکه های انبوهی از مبادلات اجتماعی مرتبط هستند و هر یک دیگری را تقویت می کنند(شریفیان ثانی،192:1384).
پوتنام نوع خاصی از هنجارهای همیاری را مولدترین جزء سرمایه اجتماعی می داند و حتی آن را ملاک سرمایه اجتماعی می نامد: «ملاک سرمایه اجتماعی اصل همیاری تعمیم یافته است. من اکنون این کار را برای شما انجام می دهم بی آنکه چیزی فوراً در مقابل انتظار داشته باشم و شاید حتی بی آنکه شما را بشناسم ، با این اطمینان که در طول راه شما یا دیگری لطف مرا پاسخ خواهید داد.»( همان).
ج) اعتماد
اعتماد پیش شرط عمده و کلیدی برای موجودیت هر جامعه محسوب می شود و برای حل مسائل ضروری به نظر می- رسد. اعتماد باعث پیدایش آرامش و امنیت روانی می گردد و برای حرکت موفقیت آمیز اقتصاد و افزایش مشروعیت حکام و توسعه سیاسی ضرورت دارد. او از دو نوع اعتماد که هر کدام مختص به نظم و ساختار اجتماعی خاص است سخن می گوید: اعتماد که یکی از عناصر ضرورت تقویت همکاری است یک عنصر غیر اختیاری و ناآگاهانه نیست. اعتماد مستلزم پیش بینی رفتار یک بازیگر مستقل است. در جوامع کوچک و به هم پیوسته بر اساس چیزی انجام می شود که «برنارد ویلیامز60 » آن را اعتماد صمیمانه می نامد. یعنی اعتمادی که به آشنایی نزدیک با «این فرد» بستگی دارد ، اما در جوامع بزرگ تر و پیچیده تر یک اعتماد غیر شخصی تر یا شکل غیر مستقیمی از اعتماد ضرورت دارد. اعتماد شخصی یا صمیمانه امنیت را در محدوده کمی در بین افرادی که روابط رو در رو دارند فراهم می کند. در حالی که اعتماد تعمیم یافته یا اجتماعی محدوده امنیت را وسیع تر می کند. اعتماد عام یا تعمیم یافته و اجتماعی را می توان داشتن حسن ظن نسبت به افراد جامعه جدای از تعلق آنها به گروه های قومی و قبیله ای تعریف نمود ، به نظر پوتنام اعتماد به همان اندازه که یک نگرش شخصی است یک دارایی ضروری نظام اجتماعی نیز هست. افراد قادرند که به یکدیگر اعتماد کنند «و نه صرفاً خوش باوری» و این به دلیل هنجارها و شبکه های اجتماعی است که عملشان در چارچوب آنها قرار می- گیرد(شریفیان ثانی،139:1384).
اعتماد اولین جزء سرمایه اجتماعی است که به نوع ارتباط بین افراد مربوط می شود. تأکید بر اعتماد در مقایسه با دیگر انواع ارتباط در ادبیات موضوع نقش برجسته ای دارد. به علاوع سنجش هیجانات مثبت با میزان ارتباط متقابل در سطح ملی ، کاری بس دشوار است. بخش عمده ای از نظریه مربوط به سطح اجتماعی مبتنی بر بحث اعتماد است و اعتماد ، ارتباط تنگاتنگی با ارتباط تعمیم یافته دارد و به طور کلی شاخص بسیار مناسبی برای پیوندهای مستقیم و متقابل است(مهری،53:1390).
پوتنام مقوله سرمايه اجتماعي را مرتبط با جمع و جامعه مي‌داند و اين مفهوم را اينگونه تعريف مي‌كند: شبكه‌ها ، هنجارها و اعتماد، شركت كنندگان را به همكاري جدي‌تر و كارآمدتر براي دستيابي به هدف‌هاي مشترك قادر مي‌سازد، بنابراين پوتنام سرمايه اجتماعي را به عنوان همبستگي اجتماع محلي حاصل شده داراي ويژگي‌هاي ذيل مي‌داند:
1- وجود مجموعه‌اي متراكم از سازمان‌ها و شبكه‌هاي اجتماع محلي.
2- سطوح بالاي تعهد مدني يا مشاركت در شبكه‌هاي اجتماعي محلي.
3- هويت محلي قوي و مثبت و نيز احساس تجانس و برابري با اعضاي اجتماع محلي.
4- هنجارهاي تعميم يافته محلي مربوط به اعتماد و كمك متقابل بين اعضاي اجتماع محلي و اينكه آيا آنها يكديگر را به لحاظ شخصي مي‌شناسند يا خير.
5- شبكه‌هاي مشاركت مدني تجسم همكاري‌هاي موفقيت‌آميز گذشته هستند كه مي‌توانند همچون الگويي فرهنگي براي همكاري‌هاي آتي عمل كند(ازكيا، 1383: 278).

سرمایه اجتماعی و سلامت
از نظر پوتنام ، سرمایه اجتماعی نهفته در شبکه های مشارکت مدنی ظاهراً پیش شرط سلامت هستند ، اما این چگونه اتفاق می افتد؟
در مورد بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و سلامت ایده ی آن به دورکیم و بررسی خودکشی بر می گردد. پوتنام نیز در مطالعاتش رابطه شاخص های بهداشت و شاخص سرمایه اجتماعی را نشان داد که پوتنام چهار دلیل برای این امر بر شمرده است:
1) شبکه های اجتماعی بوسیله ایجاد مساعدت مالی ، سبب کاهش اضطراب می شوند.
2) شبکه های اجتماعی هنجارهای بهداشت را می توانند تقویت کنند.
3) شبکه های اجتماعی می توانند در استفاده از خدمات درمانی ، اعمال نفوذ کنند.
4) روابط اجتماعی میان افراد شبکه های اجتماعی می توانند سبب تقویت سیستم ایمنی بدن شود(فیلد،97:1388).

4- جیمز ساموئل کلمن61
جیمز کلمن یکی از بزرگترین جامعه شناسانی است که باعث رواج اصطلاح سرمایه اجتماعی شده است. کلمن در تعریف سرمایه اجتماعی از معرفی ذات واحد صرف نظر کرده و تعریف کارکردی ارائه می دهد بر این اساس از نظر وی سرمایه اجتماعی عبارت است از ارزش آن جنبه از ساختار اجتماعی که به عنوان منابعی در اختیار اعضاء قرار می گیرد تا بتواند به اهداف و منافع خود دست پیدا کند. بنابراین عناصر تعریف سرمایه اجتماعی از دید کلمن شامل موارد زیر می- باشد:
1- وی سرمایه اجتماعی را به صورت کارکردی تعریف می کند؛ سرمایه اجتماعی تولید کنش های معین را تسهیل می کند ، همانند اشکال دیگر سرمایه ، سرمایه اجتماعی محصولی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های سرمایه اجتماعی، روابط اجتماعی، انسجام درونی، توسعه مالی Next Entries پایان نامه با کلید واژه های سرمایه اجتماعی، سلامت اجتماعی، حمایت اجتماعی، اعتماد اجتماعی