پایان نامه با کلید واژه های سرمایه اجتماعی، روابط اجتماعی، انسجام درونی، توسعه مالی

دانلود پایان نامه ارشد

عابدینی،23:1386).

6-کییز48
کار کییز از یک اصل جامعه شناختی و روانشناختی نشأت می گیرد. طبق نظر کییز حلقة مفقوده در تاریخچه ی مطالعات مربوط به سلامت پاسخ به این سوال است که آیا ممکن است کیفیت زندگی و عملکرد شخصی افراد را بدون توجه به معیارهای اجتماعی ارزیابی کرد؟ وی در پاسخ به این سؤال می گوید، عملکرد خوب در زندگی چیزی بیش از سلامت جسمی و روانی است و تکالیف و چالش های اجتماعی را نیز در بر می گیرد. به نظر وی «سلامت اجتماعی عبارت است از چگونگی ارزیابی فرد از عملکردش در برابر اجتماع. فرد سالم از نظر اجتماعی ، اجتماع را به صورت یک مجموعة منظم و معنادار ، قابل فهم و باالقوه برای رشد و شکوفایی دانسته و احساس می کند که به جامعه تعلق دارد ، از طرف جامعه پذیرفته می شود و در پیشرفت آن سهیم است»( keyes,1998:23).

2-4-2-سرمایه اجتماعی
2-4-2-1- تعريف سرمايه اجتماعي
يكي از مفاهيم بسيار مهمي كه جامعه شناسان معاصر در بررسي كميت وكيفيت روابط اجتماعي از آن استفاده كرده اند ، مفهوم سرمايه اجتماعي مي باشد. منظور از سرمايه اجتماعي ، سرمايه و منابعي است كه افراد و گروه ها از طريق پيوند با يكديگر مي توانند بدست آورند. ويژگي ذاتي سرمايه اجتماعي اين است كه در روابط اجتماعي شكل مي گيرند. به تعبير پورتز49 (1998) سرمايه اجتماعي در درون ساختار روابط افراد يافت مي شود. براي برخورداري از سرماية اجتماعي، فرد بايد ، با ديگران رابطه داشته باشد و در واقع همين ديگران هستند كه منبع واقعي بر خورداري فرد از مزايا و امتيازات محسوب مي شوند(موسوی،82:1386). سرمايه يك منبع كلي است كه اجتماع ، افراد و گروه هاي اجتماعي و در نهایت كل جامعه از آن استفاده مي كنند، تا هدف هاي خود را تحقق بخشند ، يعني ابزارهایي كه فرد ، گروه ، نهاد ، يا جامعه-اي براي رسيدن به هدف هايش از آن ها استفاده می كند ، سرمايه ناميده مي شوند (همان ).
مفهوم سرمايه اجتماعي را به طور كلي مي توان منابعي تعريف كرد كه ميراث روابط اجتماعي اند و كنش جمعي را تسهیل مي كنند. اين منابع كه از طريق فرآیند اجتماعي شدن حاصل مي شوند در برگيرندة اعتماد، هنجارهاي مشاركتي و شبكه هايي از پيوندهاي اجتماعي است كه موجب گرد آمدن افراد به صورتي منسجم و با ثبات در داخل گروه به منظور تأمین هدفی مشترك مي گردد(زاهدی،274:1382).
سرمايه اجتماعي مجموعه منابع بالفعل و باالقوه اي است كه با عضويت در شبكه هاي اجتماعي كنشگران و سازمان ها به وجود مي آيد. بورديو و كلمن سرمايه اجتماعي را اين گونه بيان مي كنند : «در واقع مفهوم سرمايه اجتماعي ، حاصل جمع منابع باالقوه و بالفعلی است كه نتيجة مالكيت شبكه بادوامي از روابط نهادي شده بين افراد و به عبارت ساده تر عضويت در يك گروه است»(شارع پور،1380:102). از ديدگاه كلمن ، مفهوم سرماية اجتماعي نشانگر اين است كه چگونه ساختار اجتماعي يك گروه مي تواند به عنوان منبعی براي افراد آن گروه عمل نمايد. كلمن وجود سرمايه اجتماعي را در اعتماد ، اطلاع رساني و ضمانت اجراهاي كارآمد ، روابط اقتدار و ميزان تكاليف در گروه ميداند(همان).
چلبی معتقد است ، منظور از سرمایه اجتماعی گزینه های رابطه ای موضع اجتماعی می باشد. از نظر وی ، برای هر موضع اجتماعی بالقوه چهار نوع گزینه رابطه ای قابل تصور است. این گزینه ها عبارتند از روابط اجتماعی ، روابط اجباری ، روابط گفتمانی و روابط مبادله ای. گزینه های رابطه ای ، موضع بالقوه در حکم منابع ارزشمند محسوب می شوند که در روابط اجتماعی قابل تبدیل به دارایی های مختلف برای کنشگر هستند. به عبارت دیگر مجموع گزینه های رابطه ای مربوط به موضع اجتماعی ، منبع باالقوه افزایش رتبه ی اجتماعی را تشکیل می دهند(مهری،30:1390).
سرمایه اجتماعی در معنای عام ، نوعی سرمایه گذاری در روابط اجتماعی است. اندیشه اصلی سرمایه اجتماعی این است که خانواده ، دوستان و همکاران دارایی بسیار مهمی را تشکیل می هند که یک فرد می تواند در شرایط بحرانی آنها را به کار گیرد ، از آنها بهره گیرد و یا برای منافع مادی استفاده کند. البته این مسئله برای گروه بیشتر صدق می کند. اجتماعاتی که از نعمت مجموعه گوناگونی از شبکه های اجتماعی و انجمن های مدنی برخوردارند در وضعیت محکم- تری در مواجهه با فقر ، آسیب پذیری و حل منازعات قرار دارند و بهتر می توانند از فرصت های جدید بهره ببرند(پوتنام،77:1380).
روابط اجتماعی ، بنیاد سرمایه اجتماعی است. که می توان آن را به شکل فردی یا محیطی و یا چند سطحی تحلیل کرد و به کار برد. و هر کدام از این سطوح تحلیل سرمایه اجتماعی را تقویت می کند ، اما می تواند مسأله ساز و بغرنج باشد. در مقابل سرمایه اجتماعی می تواند این سه زمینه را به آزمون کشد: یکپارچگی اجتماعی ، مشارکت عمومی و روابط قدرت(همان).
سرمایه اجتماعی ، مجموعه ای از شبکه ها ، هنجارها ، ارزش ها و درکی است که همکاری درون گروهها و بین گروهها را در جهت کسب منافع متقابل و رسیدن به اهداف مشترک به طرز کارآمدتر تسهیل می کند. این سرمایه را غالباً با نرخ مشارکت افراد در زندگی جمعی و وجود عامل اعتماد در بین آنان بیان می کنند(موسوی،86:1386).
به طور كلي سرمايه اجتماعي دو جنبه دارد : يكي عيني و ديگري ذهني ، جنبة عيني شبكه ها مربوط به سرماية آنهاست ، جنبه ذهني آنها نيز اهميت دارد ، چرا كه مربوط به هنجارهاي اجتماعي است كه به عنوان نمونه هايي از هنجارهاي اجتماعي مي توان به توقع مقابله به مثل ، اعتماد براي همكاري ، دلسوزي و آگاهي اشاره كرد. واژة سرمايه دال بر آن است كه سرمايه اجتماعي همانند سرمايه انسانی یا سرمایه اقتصادي ماهيتي زاينده و مولد دارد يعني ما را قادر مي سازد ارزش ايجاد كنيم ، كارها را انجام دهيم ، به اهدفمان دست يابيم. مأموريت هايمان را در زندگي به اتمام برسانيم و به سهم خويش به دنيایی ياري رسانيم كه در آن زندگي مي كنيم. وقتي مي گوييم سرمايه اجتماعي زاينده و مولد است، منظور اين است كه هيچ كس بدون آن موفق نيست(كلمن50،300:1377). نكته ي ديگري كه بايد حتماً در رابطه با سرمايه اجتماعي به آن توجه داشت اين است كه سرمايه اجتماعي يك ساختار جامعه شناختي است و آنرا نبايد به يك ساختار روان شناختي تقليل داد؛ يعني سرمايه اجتماعي قابل تقليل در سطح فردي نمي باشد(همان).
در جدول (2-2) تعدادی از تعاریف سرمایه اجتماعی از دیدگاه پژوهشگران مختلف ارائه شده است:

جدول 2-2 تعریف سرمایه اجتماعی از دیدگاه صاحبنظران مختلف
صاحب نظر
تعریف سرمایه اجتماعی
هانیفان
(1920)
سرمایه اجتماعی اشاره به آن ندارد که ما به طور معمول آن را به عنوان سرمایه ای که در احساس مجازی است بپذیریم. ما اشاره به آن نیز نداریم که آن یک وضعیت واقعی یا ویژگی شخصی یا پول نقد باشد ، بلکه بیشتر متمایل به جوهره های ملموس که افراد در زندگی واقعی می سازند است؛ از قبیل: نیت خیر ، معاشرت کردن ، همدلی ، روابط متقابل بین افراد و خانواده ها که جامعه واحد را می سازند و تمام قسمت های جامعه ، و همچنین افراد نیز از یک کمک ممتاز ، همدلی و معاشرت با همسایه ها ، از آن سود می برند. آن وقت است که سرمایه انباشته می شود(گیلبرت،همان:7).
بوردیو
(1986)
سرمایه اجتماعی حاصل جمع منابع باالقوه و باالفعل فراهم شده برای فرد یا گروه است. این منابع ، برآمده از مالکیت شبکه بادوامی از روابط کم و بیش نهادینه شده ای است که از فهم متقابل و سوابق مشترک بین افراد ، حاصل می شود (گیلبرت،همان:8).
کلمن
(1990)
سرمایه اجتماعی را باید با توجه به کارکردش تعریف کرد. کارکردی که به وسیله آن مشخص می شود ارزش جنبه هایی از ساختار اجتماعی که کنش گران به عنوان منابعی جهت تحقق اهداف و علایق شان از آنها استفاده می- کنند(کلمن،همان:8).
بیکر
(1990)
منبعی است که کنشگران آن را از ساختارهای خاص اجتماعی بر می گیرند و سپس در پیگیری منافع خود به کارش می برند و به واسطه تغییر در روابط کنشگران به وجود می آید(مهری،همان:31).
پوتنام
(1995)
جنبه هایی از سرمایه اجتماعی از قبیل هنجارها ، شبکه ها و اعتماد متقابل است که همیاری و هماهنگی افراد را برای دستیابی به منافع مشترک ، تسهیل می کنند (پوتنام،همان:8).
فوکویاما
(2000)
سرمایه اجتماعی ، مثل و نمونه ملموسی از یک هنجار غیر رسمی (نانوشته) است که همکاری میان دو یا چند نفر را ارتقاء می بخشد (مهری،همان:31).
کوهن
(2001)
سرمایه اجتماعی از پیوندهای مأثر موجود میان مردم ترکیب یافته است. پیوندهایی که مبتنی بر اعتقاد ، فهم متقابل ، ارزش های مشترک و رفتارهایی است که اعضای اجتماعات و شبکه های انسانی را به یکدیگر پیوند می دهد و عمل همیاری را ممکن می سازد(همان).
اسپلربرگ
(2001)
منبعی اجتماعی است که متضمن روابط بین افراد است و از تماس ها ، روابط ، اشتراکات ، همکاری و اعتماد ذاتی در روابط جاری منشأ می گیرد و رشد می کند (اسپلربرگ، 43:1384 به نقل از مهری).

2-4-2-2- طبقه بندی سرمایه اجتماعی
سرمایه اجتماعی را می توان در سه سطح ، خرد ، میانی و کلان مطالعه کرد.
الف) سطح خرد
در سطح خرد ، سرمایه اجتماعی ناظر بر رفتار شبکه هایی از افراد و خانوارهاست با وجود رد پاهای مشخصی از این مفهوم در نوشته های قدیمی تر، تحلیل سرمایه اجتماعی در سطح خرد ، پیوند وسیعی با رابرت پوتنام(1993) دارد. او در کتاب تأثیر گذار خود با عنوان «بهبود کارایی مردم سالاری» ، سرمایه اجتماعی را به عنوان ویژگی های سازمان اجتماعی تعریف می کند ؛ مثل شبکه هایی از افراد یا خانوارها و ارزش ها و هنجارهای به هم پیوسته که موجِد اثرات خارجی برای مطالعه جامعه است(شارع پور و حسینی،250:1384).
اثرات خارجی ناشی از تعاملات بین فردی ، ممکن است مثبت یا منفی باشد. از اثرات منفی این گونه تعاملات در سطح خرد ، می توان به این نکته اشاره کرد که روابط موجود بین افراد در یک شبکه که سرمایه اجتماعی تشکیل میدهد ، به قیمت به حساب نیاوردن دیگران در این شبکه ، قوّت می یابد. پوتنام از ابتدا برای این اثرات خارجی ، طبیعتی مثبت متصور بود ، اما او و دیگران بعد از این متوجه شدند که اثرات خارجی منفی هم می تواند از کنش های بین شخصی پدیدار شود. ظهور برخی گروهها در جامعه که در پی منفعت طلبی و یا برتر از آن ، اهداف بدخواهانه هستند ،گواه بر این مدعاست ، مانند مافیا در ایتالیا ، در این موارد سرمایه اجتماعی فقط به نفع اعضای گروه است و لزوماً نفع افراد غیر عضو یا نفع جامعه را در برندارد. سرمایه اجتماعی در سطح خرد ، بر اساس میزان صمیمیت حاکم بر روابط افراد ، به دو نوع درون گروهی و میان گروهی تقسیم می شود.
1- سرمایه اجتماعی درون گروهی: این نوع سرمایه اجتماعی میان افرادی که ارتباط نزدیک و صمیمی با هم دارند، وجود دارد ؛ مثل اعضای خانواده ، دوستان نزدیک و همسایگان. در برخی مطالعات ، از این سطح سرمایه اجتماعی ، با عنوان غیر رسمی یاد می شود.
2- سرمایه اجتماعی میان گروهی: این نوع سرمایه اجتماعی در میان افرادی رواج دارد که روابط دوستانه و خصوصیات مشترک کمتری میان آنها حاکم است ؛ مثل اعضای گروه های اجتماعی و سیاسی یا عموم مردم که لزوماً از یک اندیشه و گروه فکری خاصی پیروی نمی کنند. به طور کلی ، این نوع سرمایه اجتماعی ، در سطح کل جامعه اعتماد ساز است.
توسعه مالی یکی از پیامدهای اقتصادی ، این اعتماد سازی است. سرمایه اجتماعی ، از طریق توسعه مالی می تواند بر رشد اقتصادی اثر گذار باشد(سمیعی و همکاران،35:1389).
لزوم توجه به این سطح از سرمایه اجتماعی ، وقتی مطرح می شود که بدانیم سرمایه اجتماعی درون گروهی برای یک جامعه کافی نیست. به عبارتی، وجود تعداد زیادی گروه با انسجام درونی بالا ، ممکن است جامعه را دچار چند دستگی کند. همان طور که در بالا اشاره شد ، برخی گروه ها برای تقویت انسجام درونی خود اقدام به حذف دیگران کرده و زمینه ای را فراهم می آورند که تعصب گروهی و قومی در جامعه ، رواج یابد. برای رهایی از این معضل ، سرمایه اجتماعی میان گروهی مطرح می شود

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های سلامت اجتماعی، سرمایه اجتماعی، سلامت روان، دانشجویان شاهد Next Entries پایان نامه با کلید واژه های سرمایه اجتماعی، شبکه های اجتماعی، روابط اجتماعی، مشارکت مدنی