پایان نامه با کلید واژه های سبک زندگی، اوقات فراغت، بازاریابی، مفهوم شناسی

دانلود پایان نامه ارشد

زندگی، نگاهی جمعی است که به تدریج به سمت نگرش فردی، جمعی گرایش پیدا کرده است. نگاه جامعهشناختی، بر فرایند جامعهپذیری، آگاهی و گزینشگری محدود مبتنی است و امروزه بر گسترش روزافزون این قلمرو و فرصتهای بیشتر برای بروز و ظهور خلاقیّتها تأکید میشود(مهدویکنی، 1387).

2-3-2-1- مفهوم شناسی سبک زندگی از منظر جامعهشناسی
سبک زندگی در زمره مفاهیم جدیدی است که تغییر و تحولات پدید آمده ضرورت بکارگیری آن را ایجاد کرده است. در واقع، به سبب این تحولات، جهتگیری نظریههای اجتماعی در دهۀ اخیر به سمت پذیرش اهمیت فزایندۀ سبک زندگی در شکلدهی به هویت شخصی و اجتماعی است و مقولاتی همچون تحول منظومههای ارزشی، ترکیببندیهای هویتی، الگوهای رفتاری، مدیریت بدن، الگوهای مصرف و جز آن به موضوعات محوری نظریه و پژوهش اجتماعی بدل شدهاند. از دید محققی همچون رابرت باکاک، «مهمترین تحول پدید آمده در قرن اخیر گسترش تاریخی مصرف بوده است» (باکاک47، 1992 ص120). این تحول به ویژه در سالهای پس از جنگ جهانی دوم اتفاق افتاد. در این دوره پیدایش جامعهی مصرفی، بازاریابی محصولات تولید انبوه، شناخت بازار و رفتار مصرفکننده را الزامی ساخت(مدرسی، 1391). اصطلاح سبک زندگی از دو واژۀ استایل و لایف48 تشکیل شده است. معنای واژۀ زندگی تا اندازهای روشن است؛ اما مفهوم سبک (نوع یا روش) نیاز به توضیح دارد. در تعریف آن چنین آمده است: «شکل دادن یا طراحی چیزی (نظیر موی سر، اسباب و وسایل منزل) تا بدین شیوه، جالب و جذاب به نظر آید. به عبارتی؛ کیفیت برتر در ظاهر، طراحی یا رفتار» (کمبریج49، 2006) یا «شیوۀ مشخص و تکنیک خاصی که توسط آن چیزی انجام، ایجاد یا اجرا میشود» (وبستر50، 2004).
در مورد معنای ترکیب «سبک زندگی» نیز چنین آمده است: «الگوهای مشخص نسبی کنش و فرهنگ که مردم را از یکدیگر تمایز میدهند» (کمبریج، 2006). در جایی دیگر «سبک زندگی روش خاصی از زندگی یک فرد یا گروه» تعریف شده است(آکسفورد51، 2008).
در میان جامعهشناسان و پژوهشگران متأخر، سوبل52 معتقد است که این مفهوم آنچنان وسیع، نامحدود و گسترده است که تعیین شاخص، چارچوب و تعریفی دقیق برای آن، کاری بس دشوار است. رابرتز53 هم بر آن است که «مفهوم سبک زندگی در تملک شخصی جامعهشناسان و دیگر نظریهپردازان و محققان نیست که هر گونه خواستند آن را تعریف کنند. هر کس صرفاً تلاش دارد تا تعریفی را که پذیرفته، با توجه به یافتههای تجربی حاصل از آن توجیه کند» (ویال54، 2002: 362). این آرا حاکی از دشوار بودن ارائۀ تعریفی جامع و مانع از سبک زندگی است، اما به چند تعریف اشاره میکنیم. چینی سبکهای زندگی را «الگوهایی از کنش که تمییز دهندۀ افراد جامعه از یکدیگرند» میداند (چینی55، 2002: 4).
سوبل نیز سبک زندگی را «مجموعهای از رفتارهای قابل مشاهده و معنیدار میداند که از سوی افراد تعریف میشود» (سوبل، 1981: 31). بر مبنای تعریف وی، تشخیص سبکهای زندگی از روی رفتار عینی و قابل مشاهدۀ افراد امکانپذیر است . «از آنجا که رفتارهای مشاهدهپذیر مورد توجه سوبل است، تأکیدش بیشتر بر رفتارها و انتخابهای مصرفی است. اما، سوبل انتخابهای سبک زندگی برای مصرف کالاها و تجملات را نمیپذیرد؛ زیرا معتقد است این کالاها صرفاً ثروت مادی افراد را بیان میدارند» (کرایکامپ و نیوبرتا56، 2000: 95).
از سوی دیگر، تأکید سوبل بر معنیدار بودن رفتارها، این نکته را بیان میدارد که سبک زندگی در چارچوب تعامل بین افراد و معنایی که در این تعامل رد و بدل میشود، ظهور مییابد. در واقع؛ افراد با دنبال کردن مجموعهای از رفتارهای معنیدار در جریان کنش متقابل اجتماعی، سبک زندگیای را دنبال میکنند که بر تمایزات و تفاوتهای آنان از دیگران صحّه میگذارد. پارنل57 و همکارانش نیز در تعریف سبک زندگی معتقدند: «سبک زندگی یعنی اینکه یک نفر چگونه زندگی میکند؛ که خود این بدین معناست که فرد از چه محصولاتی استفاده میکند، شیوۀ استفادهاش از محصولات چگونه است، در مورد آنها چه فکر میکند و راجع به آنها چه احساسی دارد. سبکهای زندگی بیان برداشت فرد از خویش و ارزشهایی فردیاند که در انتخابها و رفتارهای مصرفی افراد انعکاس مییابند. همچنین سبکهای زندگی مظهر یا الگوهای واقعی رفتارهاییاند که با فعالیتها، علایق و عقاید مصرفکننده تبلور مییابند» (پارنل و همکاران، 2006).
اسلاتر58 معتقد است سبک زندگی از نظم وضعیت سنّتی متفاوت است و جایگزین آن میشود و با تقسیمات ساختاری مدرن (از قبیل طبقه، جنسیت و قومیت)، حداقل در دو جنبۀ اساسی تفاوت دارد: نخست اینکه، سبک زندگی به ارائه الگویی کاملاً فرهنگی گرایش دارد: سبک زندگی از نشانهها، بازنماییها، رسانهها و … ساخته میشود و همانگونه که اینها ناپایدارند، سبک زندگی نیز بیثبات است. دوم اینکه، فرد در مقام نظر میتواند براساس یک ویترین مغازه، کانال تلویزیون، قفسۀ سوپر مارکت و … تغییر ایجاد کند. بنابراین، بیثباتی هویت مدرن، تا حدّی به مثابۀ جنبهای از ناپایداری اشکال مدرن عضویت اجتماعی فهمیده میشود (تامیلسون59، 1998). آرو و ونزل60 نیز در تعریفی از سبک زندگی، آن را الگوی ثابتی از رفتارها، عادات، نگرشها و ارزشها میدانند که ویژگی و خصوصیت گروهها قلمداد میشود. در تعریفی دیگر، آن را کلیت رویکردهای هنجاری و الگوهای رفتاری میدانند که فرایند اجتماعی شدن آنها را در فرد به وجود آورده است. بر این اساس، سبک زندگی شامل رفتارها، ارزشها و نگرشهای فرد است و این ویژگیها با منابع فرهنگی، محیط اجتماعی و اقتصادی در ارتباطند . در کل، شناخت سبک زندگی؛ یعنی تلاش برای درک تعاملات بین محیط، نظامها و فرد که بر رشد و تکامل فرد تأثیر میگذارد( لئو، هنداری61 و همکاران، 1998).
هر جنبه از سبک زندگی، به قول لابینیتس، در سایر جنبهها متجلی میشود و خود نیز سایر جنبهها را متجلی میکند. جهانبینی یک کابینتساز پیر، شیوۀ سرو سامان دادن او به دخل و خرجش، اوقاتاش یا بدنش، نحوۀ استفاده او از زبان و انتخاب لباس او، بی کم و کاست در خلقیات پیشهروی پُر وَسواس و بی عیب و نقص او، نیز در زیبا شناسی کار برای کار او دیده میشود که موجب میشود زیبایی ساختارهای خود را براساس دقت و حوصلهای که در آنها به خرج داده بسنجد(بوردیو، 1390، ص243).
در مجموع، برای تعریف سبک زندگی، باید بگوییم که سبک زندگی مجموعهای نسبتاً هماهنگ و منسجم از کلیۀ امور عینی و ذهنی زندگی فرد یا گروه است. این امور میتواند شامل داراییها، الگوهای رفتاری، روابط اجتماعی، مصرف، فعالیتهای فراغتی و سرگرمی، پوشش و مدیریت بدن، نحوۀ غذا خوردن و دکوراسیون منزل و … باشد که امور و رفتارهایی بیرونی و قابل مشاهدهاند. همچنین میتواند در بر گیرندۀ بینشها (ادراکات، اعتقادات و جهانبینی)، گرایشها (ارزشها و ترجیحات) و … باشد که رفتارهای درونی و ذهنیاند. سبک زندگی، گسترهای رفتاری را در بر میگیرد که اصلی انسجامبخش و هماهنگ کننده بر آن حاکم است و بخش اعظم زندگی فرد را تحت سیطره دارد(باینگانی و همکاران ، 1392).

2-3-2-2- مفهوم شناسی سبک زندگی از منظر روانشناسی
سبکهای زندگی اغلب روشی است که مردم فهم و درک از خودشان را به نمایش میگذارند و اظهار میدارند، بنابراین سبک زندگی به عنوان یکی از اصلیترین متغیرهای نشانگر هویت فرد در نظر گرفته شده است زیرا مردم نمادها و تصاویر خاصی را که بخشهایی ویژه از سبک زندگیشان مرتبط است به همراه دارند و استفاده میکنند که نماینده هویت خاص آنان است.
در مقایسه به شیوههای قدیمیتر بازاریابی که فقط ویژگیهای جمعیتشناختی مصرفکنندگان و مشتریان را مشخص میکردند و مورد استفاده قرار میدادند، در بررسی سبک زندگی فهمی از نیازها و خواستههای مصرفکننده به دست میآید که با الگوهای مصرف و رفتار خرید آنها رابطهای بسیار نزدیک دارد. بر این اساس محققان بازاریابی، سبک زندگی را به عنوان یکی از مؤثرترین روشهای بازاریابی خرد معرفی میکنند. اندازهگیری و سنجش سبک زندگی تا حد زیادی به مطالعات روانشناختی از رفتارها و ارزشها و نگرشهای مصرفکنندگان اتکا دارد، و رویکردهای گوناگونی برای سنجش آن ابداع شده است، اما یکی از پر استفادهترین مقیاسها و رویکردها تاکنون مقیاس (AIO) بوده است که به سنجش فعالیتها62، علائق63 و دیدگاهها64 و نظرات مصرفکنندگان و سپس دستهبندی این افراد در قالب سبکهای زندگی مختلف مینماید. فعالیتها به رفتارهای واقعی مصرفکنندگان اشاره دارد، علائق به میزان و درجهی توجه و دقت نظر فرد نسبت به برخی موضوعات تمرکز داشته و نظرات و دیدگاهها، رویکردها و انتظارات افراد در قبال موضوعی مشخص هستند(اکبریتبار، 1392).

2-3-3- ویژگیهای مفهومی سبک زندگی
در زمینه شاخصهای شناخته شدۀ سبک زندگی میتوان به فعالیتهای فیزیکی، اوقات فراغت، خواب و بیداری، روابط اجتماعی، روابط خانوادگی، معنویت، ایمنی و آرامش، تغذیه و غیره اشاره کرد که هر کدام به منزله شاهراهی از زندگی افراد محسوب میشوند. یکی از راههای درک بهتر مفهوم “سبک زندگی” بررسی عناصر و مؤلفههای است که برای سبک زندگی در نظر گرفته شدهاند. منظور از مؤلفه، اموری هستند که مصداق عینی سبک زندگی محسوب میشوند (هوروویتز65، 2002؛ استمفر66، 2000).
جدول 2-1. ویژگیهای مفهومی سبک زندگی به تفکیک صاحبنظران
ردیف
صاحبنظر
مؤلفههای سبک زندگی
1
وبلن و زیمل
شیوۀ تغذیه، خودآرایی(نوع پوشاک و پیروی از مُد)، نوع مسکن(دکوراسیون، معماری و اثاثیه)، نوع وسیله حمل ونقل، شیوههای گذران اوقات فراغت و تفریح، اطوار(رفتارهای حاکی از نجیبزادگی یا دست و دل بازی، کشیدن سیگار در محافل عمومی، تعداد مستخدمان و آرایش آنها).
2
آدلر
رفتار، افکار، احساسات فرد و حرکت به سوی هدف.
3
چاپین و اسول
محل سکونت، نوع خانه و وسایل اتاق نشیمن، سایر جلوههای عینی شأن و منزلت.
4
کلاکهون
رفتارهای شخصی مصرفی حاکی از ترجیحات فردی مانند: نحوه استفاده از صنایع فرهنگی، تفریحی و ورزشی، نحوه بازی کردن، نحوه لباس پوشیدن.
5
گردون
الگوهای مصرف، نوع لباس، نحوه صحبت، نگرشها و الگوهای مربوط به نقاط تمرکز، عقلانیت، خانواده، میهنپرستی، آموزش، هنرها، ورزشها و دین.
6
پارسونز
(جنبههای که ناشی از فناوری مدرن زمان او بود): خودرو خانوادگی، یخچال، ماشین لباسشویی و تلویزیون.
7
استون
(در بررسی یکی از گروههای مذهبی جدید زمان خودش): عدم ازدواج، تغییر مکّرر مکان اقامت، مصرف مواد روان گردان، پیوستن و جدایی مکّرر از گروههای مختلف برای کسب تجربه.
8
وارنر
نحوه گذراندن اوقات فراغت(تفریحات و سلیقههای ورزشی)، تفاوتهای دینی، ارزشهای سیاسی، الگوهای زندگی خانوادگی، روابط زناشویی و شیوههای تربیت کودک.
9
راجر برون
عادت نوشیدن و خوردن سالاد، انتخاب کلمات، طرزپوشش و عادت نشستن، شیوههای تربیت کودک، رفتارهای جنسی، بهداشتی، مذهبی، سیاسی، میزان عصبی یا روانی بودن.
10
ابرین
محل زندگی، مشارکتهای محلی، نوع منزل(با حیاط، گاراژ، کارگاه و ..)، نوع محل تحصیل فرزندان.
11
فرن
فعالیتها(مانند کار، سرگرمی و تفریحات)، علاقهمندیها(مانند خانواده و رسانه)، عقاید(مانند موضوعات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی).
12
ون فوسن
انجمنهایی که فرد برای غذا، ملاقات یا ازدواج به آن میپیوندد، انتخاب میان کنسرتها یا مسابقه بوکس، اسکی بازی، قایقرانی یا … برای اوقات فراغت.
13
بوردیو
داراییها(کالاهای تجملی یا فرهنگی، مانند خانه، ویلا، قایق تفریحی، ماشین، اثاثیه، نقاشیها، کتابها، نوشابهها، سیگارها، عطرها، لباسها)، فعالیتهای متمایز کننده(مانند ورزشها، بازیها، تفریحات، لباس پوشیدن)، رسیدگی به ظاهر بدن خود، نحوه استفاده از زبان و بودجه بندی.
14
برلسون و استینر
اوقات فراغت و ذوقیات، نحوه مصرف مناسب پول(مواردی مثل رسیدگی به وضع ظاهری و لباس)، آداب معاشرت، سلیقه زیبا شناختی، سرگرمیها(اعم از تفریحی و ورزشی، از قایق سواری و چوگان گرفته تا تنیس و بولینگ)، خوردنیها(از شکلات کشدار شیرین گرفته تا نوع نرم و تلخ آن).
15
پیزا
(در بررسی پاره فرهنگ جوانان یهودی آمریکا): زندگی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های سبک زندگی، اوقات فراغت، شیوه زندگی، قشربندی اجتماعی Next Entries پایان نامه با کلید واژه های اوقات فراغت، سبک زندگی، سرمایه فیزیکی، زندگی روزمره