پایان نامه با کلید واژه های سبک زندگی، کالاهای مصرفی، الگوی مصرف، اوقات فراغت

دانلود پایان نامه ارشد

بی‌اهمیت‌ترین چیزها ازقبیل: عادات نوشیدن و خوردن سالاد شکل گرفته تا انتخاب کلمات و طرز پوشش و عادت نشستن، هم‌چنین، شیوه‌های تربیت کودکان (مثلاً میزان سخت‌گیری به آن‌ها درمورد دستشویی و نظافت)، رفتارهای جنسی، بهداشتی، مذهبی و سیاسی و میزان عصبی یا روانی بودن ( براون15، 1965: 132) بنابراین، دراین پژوهش سعی بر این است که ، صرفاً برخی ازشاخص‌ها که ازسایرین ملموس‌تر و کاربردی‌تر است، اشاره شود.
– ماکس وبر: شيوه‌هاي رفتار، لباس پوشيدن، سخن گفتن، انديشيدن و نگرش‌هايي كه مشخص‌كننده‌ی گروه‌هاي منزلتي متفاوت می باشد (تامین، 1373: 110)؛
– تورستین وبلن: اثاثیه و دکوراسیون منزل، نوع پوشاک و لباس، رفتارهای بیان‌گر نجیب‌زادگی و طبقه‌مرفه، شیوه‌های گذران اوقات فراغت و تفریح، داشتن پیشخدمت و…
– گوردُن: الگوهای مصرف، نوع لباس، نحوه صحبت‌کردن، نگرش‌ها و الگوهای مربوط به نقاط تمرکز علاقه‌مندی درفرهنگ مانند امور جنسی، عقلانیت، دین، خانواده، میهن دوستی، آموزش، هنرها و ورزش را نام برده است (گُردن،1963: 19)
– ویلیام لوید وارنر: محل اقامت خانواده، شیوه‌ کسب معاش، نحوه گذران اوقات‌ فراغت و سلیقه فرهنگی، تفریحات وسلیقه‌های ورزشی، به تفاوت‌های دینی و چشم‌اندازهای اخلاقی، ارزش‌های سیاسی، الگوهای زندگی خانوادگی، روابط زناشویی و تربیت کودک درتحقیقات خود پرداخته‌است (تامین، 1373: 144-137)
– ون هوتن: اثاثیه، اشیاء هنری، انواع لباس پوشیدن، متون خواندنی، آلات موسیقی، سلیقه درغذا و مشروبات، روش پخت، نوع صحبت کردن درخانه (چه درکلمات و گرامر، چه درعناوین گفتگوها) نوع گذران اوقات فراغت، بودجه‌بندی، روابط با فرزندان، ضوابط و روش‌های تربیت کودک، تراکم جمعیت ساکن درخانه و محل (پرسروصدابودن…) نوع و ویژگی‌های اشتغال (اعضای خانواده، نوع لباس کار یا محل کار، فاصله محل کار تا خانه، میزان مأموریت‌ها و زمان دوری ازخانه) (مهدوی کنی، 1387: 61)
– گیدنز: پوشاک و لباس، خوردن ونوع غذاونوشیدنی، محیط کار و کلیه انتخاب‌های سرنوشت سازندگی مدنظر می‌باشد که وی معتقداست این شاخص‌ها، درچگونه بودن افراد درجامعه بسیارمؤثرهستند و درواقع بيان‌گر هويت فردي آنان درقالب الگوهاي سبک‌های زندگی مي‌باشد (گيدنز، 1378: 120).
– بوردیو درکتاب تمایز شاخص های سبک‌ زندگی را ابتدا همان دارایی کالاهای تجملی یا فرهنگی‌ای می‌داند که افراد جمع نموده اند؛ مانند: خانه، ویلا، قایق تفریحی، ماشین، اثاثیه، نقاشی‌ها، کتاب‌ها، نوشابه‌ها، سیگارها، عطر، لباس‌ها و سپس، انواع فعالیت‌هایی که ازدیگران متمایز می‌کنند ازقبیل: ورزش‌ها، بازی‌ها، تفریحات (پیاده‌روی یا کوه‌پیمایی، اسکی یا سوارکاری، گلف یا تنیس)، لباس پوشیدن، رسیدگی به ظاهر بدن خود، نحوه استفاده اززبان (بوردیو،1984: 173)
2-5-3 جمع بندی موضوعی شاخص های سبک زندگی
رفتار فردی: مدیریت بدن و خود‌آرايي، انتخاب پوشاك و خوراک
رفتار خانوادگی: اثاثیه منزل، شيوه آرايش منزل، داشتن پیش‌خدمت، تفسیم‌بندی فضاهای خصوصی و فضاهای عمومی، نام‌گذاری فرزندان، ضوابط و روش‌های تربیت کودک؛ رفتار اجتماعی: انتخاب ماشین، مسکن و دوستان، شغل و جایگاه شغلی؛
رفتار فرهنگی: استفاده ازرایانه و اینترنت، مدرک تحصیلی، مطالعه کردن (کتاب، روزنامه و مجله)، بازديد ازموزه‌ها و رفتن به نمايشگاه‌هاي هنري، اهميت دادن به كالاهاي هنري مانند تابلوهاي نقاشي، شركت كردن درانواع فعاليت‌هاي هنري؛
رفتارهای فراغتی: مشاهده رسانه‌ها (تلويزيون و ماهواره)، رفتن به تئاتر وسينما، موسیقی گوش کردن، ورزش کردن، دسترسی به ماهواره، برنامه‌ريزي براي تعطيلات و رفتن به مسافرت، استراحت كردن، تفريحات وگردش‌هاي تفريحي ، ديدوبازديدهاي عمومي، بازديد ازنمايشگاه‌های عمومی؛
رفتار اقتصادی: الگوی مصرف، چگونگی استفاده نمودن ازپول، قدرت خرید، مطابق مدروزخریدکردن؛
رفتار سیاسی: عضويت در گروه‌ها و احزاب سیاسی، شركت در همه انتخابات، ميانگين ميزان به فكر مسائل سياسي بودن، اطلاع ازاخبارسیاسی روز؛
دين‌داري: شرکت دراجتماعات دینی، حضور دراماکن مذهبی، انجام دادن مناسک دینی
2-6 مدل سبک زندگی موردنظر تحقیق حاضر
دسته بندی های متعددی از شاخص های سبک زندگی صورت گرفته است که در این تحقیق چهار شاخص مد نظر محقق می باشد. این چهار شاخص به نوعی مهم ترین شاخص ها برای ارزیابی سبک زندگی های افراد و جوامع مختلف می باشند.
شاخصه های علمی در مطالعات سبک زندگی را می توان به دو دسته تقسیم کرد: اول شاخصه هایی که بیشتر در مباحث نظری مفید هستند و دوم شاخصه هایی که کارآمدی و اثربخشی عینی دارند و می توانند به عنوان شاخصه های عینی قلمداد شوند. اول شاخص های نظری( 1. مطالعهی ارزش ها2. مطالعهی هویت). دوم : شاخصه هایی عینی( 1.الگوی مصرف و کالاهای مصرفی 2. الگوی تفریح)؛ اما محور کل این مطالعات الگوی مصرف و کالاهای مصرفی است؛ چرا که بخشی از سبک زندگی با مصرف انواع مختلف کالاها و خدمات به دست می آید. افراد کالاهایی را می خرند تا سبک زندگیشان را نشان دهند. پس«ساختن» و تولید یک سبک زندگی جدید نیز به وسیله کالاهای مصرفی صورت می پذیرد. در تحقیقات عصر مدرن یکی از اصلی ترین راه های تولید سبک زندگی جدید قابل « مد» شدن آن، تلقی شده است و اساساً این کالاست که قابلیت مد شدن را دارد. به همین خاطر نیز صنایعی ایجاد شده که به طور مستقیم به تولید کالاهای مصرفی و مد در سبک زندگی بپردازد. این کالاها یا کالاهای ارزشی و هویتی هستند و یا کالاهای مصرفی دیگری از جمله کالاهای مصرفی در اوقات فراغت(مهدیزاده:59)
برای اینکه هر یک از این شاخص ها(مصرف، الگوی فراغت، ارزشها و هویت) را بهتر درک کنیم، باید به عنصر محوری شکل دهنده هر یک از این شاخص ها اشاره کنیم. ما در این تحقیق، عناصر محوری را به آثار نظریه پردازان غربی و نیز تا حدی متفکرین داخل کشور مستند نموده ایم. با توجه به مطالبی که در مقدمه پیرامون عوالم دینی و مدرن ذکر شد، برای هر کدام از این شاخص ها، زیرشاخه‌هایی به شکل زیر در نظر گرفته شده است:
الگوی مصرف (دینی و مدرن)، ارزش ها ( دینی و مدرن)، الگوی تفریح ( دینی و مدرن)، هویت ( دینی، مدرن)
2-6-1 عناصر محوری و زیر مجموعه زیرشاخه ها :
طبق نظریاتی که از اندیشمندان خارجی و همچنین مطابق با نظرسنجی از اساتید داخلی با استفاده از پرسشنامه اساتید که در قسمت ضمایم آورده شده است، جمع بندی گویه های هرشاخص بدین گونه است: درنقطه مرکزی و معیار اصلی «مصرف دینی» مؤلفه «اعتدال»، « مطابق با نیاز بودن» و برای «مصرف مدرن» مؤلفه «لذت گرایی»، « نیاز کاذب»،«مصرف برای دوری از زندگی تکراری» و «مدگرایی» است. برای «الگوی تفریح دینی» مؤلفه «عبرت»، « در راستای هدف بودن» و برای «الگوی تفریح مدرن» مؤلفه « لذت گرایی و گذران وقت»، « تفریح به عنوان خود هدف» مد نظر است. برای « ارزش‌های دینی» مؤلفه « خدامحوری» و برای « ارزش‌های مدرن» مؤلفه « بشر محوری» مد نظر است. البته برای ارزش ها دو معیار فرعی دیگر نیز مطرح شده است که عبارتند از: «قرض گرفتن یا نگرفتن برای خرید پوشاک » و « تاثیر فقر دیگران و همنوعان در میزان و کیفیت خرید». برای «هویت دینی» مؤلفه «معرفی کننده به عنوان فردی دین مدار»، « توجه به نظرات خانواده در خرید و یا خانواده محوری» و برای «هویت مدرن» مؤلفه «نشان دادن به دیگران و تمایز از دیگران» مورد نظر است. به مستندات هر کدام از این عناصر محوری در ذیل شاخص ها به طور جداگانه اشاره میگردد.
اولین شاخص مقوله مصرف و یا به عبارتی الگوی مصرفی است که ما در تصمیم ها و خریدهایمان مطابق با آن عمل می نماییم.
2-6-1-1 مصرف
پیشینه مطالعه مقوله مصرف به عنوان مقوله ای جامعه شناختی به اواخر قرن نوزدهم میلادی و آغاز قرن بیستم باز می گردد. پیش از این ، مصرف مقوله ای صرفا اقتصادی شمرده می شد وفقط از همین منظر مورد توجه قرار می گرفت. دراین دوره است که برای اولین بار مصرف یا به عبارت دقیقتر شیوه مصرف کردن، به منزله پدیده ای مرتبط با فرهنگ وجهان بینی ای خاص توسط ماکس وبر مورد توجه قرار می گیرد. مطالعاتی در مورد جایگاه مصرف نزد مصرف کنندگان کلان شهرها توسط زیمل و در ارتباط با نحوه استفاده نوکیسه گان آمریکایی از مصرف برای تعیین هویت اجتماعی خویش توسط وبلن صورت گرفته است. رابرت باکاک دوران مدرن را دورانی می داند که تفوق وجهانی شدنش با عقلانی شدن و محدود ماندن مصرف همراه بود، حال آنکه امروز هر چند مصرف همچنان نقش محوری خویش را در شکل دهی به تمدن غرب ایفا می کند، اما این دیگر آن مصرف عقلانی ومحدود نیست بلکه مصرف بی حد ومرزی است که با نیازهای روزمره وخواست های بنیادین افراد بی ارتباط بوده و در واقع بازگویی تمامی آمال وآرزوهای سرکوفته بشر است.( باکاک،یادداشت)
هر چند مصرف تابع وضعیت اقتصادی افراد است اما تنها عامل تعیین کننده نیست وعوامل فرهنگی واجتماعی گاهی باعث نادیده گرفته شدن وضعیت اقتصادی نیز می شوند.بنابراین می شود گفت مصرف بیشتر مبتنی بر خواست است و نه نیاز.
به هر حال در شکل بندی سرمایه داری غرب ، با به کاربردن نشانه ها ونمادها برای فروش محصولات به خیل عظیم مصرف کنندگان، مصرف بامیل آمیخته شده است.امیالی که اشخاص دارند به واسطه مصرف اشیایی مانند پوشاک یا سبکی از مبلمان به فرد مشخصی تبدیل شوند حتی در دوره های رکود اقتصادی نیز از بین نمی روند.( باکاک، 4)
اگر «مدرن» مستلزم یک جامعه صنعتی شهری و سرمایه داری بود که درآن طبقه اجتماعی – اقتصادی هنوز ویژگی مردم واحساس آنها را درباره انکه چه کسی هستند وهویت آنان را تعیین می کرد؛ پسامدرن مستلزم یک شکل بندی اجتماعی پساصنعتی ، محلی وحتی پساسرمایه داری بود که در آن امتیازات قدیمی وباثبات برای ایجاد حس هویت مردم تغییر کرده بود. در شرایط پسامدرن هویتها قابل انعطاف تر شدند و در گرد یک حالت تغییر بالقوه ، اگر نگوییم بالفعل، شناور شدند. مصرف متضمن از بین رفتن نقش محوری ای است که پیش از این، کار تولیدی در زندگی مردم، حس هویت آنان واینکه چه کسانی هستند داشت. به جای نقش های کاری، این نقش انواع صورت بندی های خانوادگی، انواع رفاقت های جنسی، گذران اوقات فراغت ومصرف به طور کلی است که برای مردم اهمیت هر چه بیشتری یافته است.( باکاک، 5)
ورودی همه لذت های مادی حواس پنجگانه است، ولی اصل لذت مربوط به روح است. اگر انسان درکی از وضعیت بالاتر نداشته باشد، حرکتی نمی کند. در تمن غرب مادیات جای معنویات و مدگرایی جای تکامل طلبی را گرفته است. مد جدید در بعضی از موارد مزایایی داردو مثلاً ماشین جدید نسبت به مد قبلی خود کارایی هایی بیشتر دارد. اما در بیشتر اوقات هیچ مزیتی در کار نیست؛ مثلاً رنگ متالیک با رنگ سفید تفاوت چندانی ندارد. اما هر سال یک رنگ مد است. در مواردی هم که مزیت وجود دارداصل نیاز به خاطر مزیت نیست؛ بلکه به خاطر توهمی به نام مد است. غرب مدام دنبال درست کردن نیاز کاذب است؛ چون انسان در آن فضا، سیر در امور معنوی را تجربه نکرده و برای خدا هم حرکت نمی کند، پس برای حرکت لازم است از این نیاز کاذب به عنوان انگیزه استفاده کند. هر چه انسان از سایر انسان ها جدا و به خودش محدودتر شود، لذت طلب تر می شود. (معلمی: 79)
الگوهای مدرن مصرف تا حدی ناشی از زیستن در کلان شهرها، شهرها وحومه ها است؛ زیرا زندگی در این محیطها ، همان طور که زیمل می گوید انسان های جدیدی را پرورش می دهد که نگران « حفظ خودمختاری و فردیت وجود خویش در تقابل با نیروهای چیره اجتماعی» است.( باکاک، 26)
روند زندگی در شهر، آگاهی به مد را افزایش می دهد یعنی نیاز به انتخاب مواد مصرفی از میان مجموعه ای که هم متمایزکننده یک گروه اجتماعی خاص و هم بیانگر ترجیحات فرد است.(همان:26) دهه هشتاد، مبنای طبقه بندی جمعیت مدیران تبلیغاتی ومحققان بازار طبقات شغلی به رده های سنی وترکیب خانوار تغییر پیدا کرد.( باکاک، 40)
تولید صنعتی بر مدار مصرف می گردد و مصرف بیشتر رونق بیشتر در نظام کنونی اقتصاد را به دنبال

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های سبک زندگی، طبقات اجتماعی، جامعه شناسی، سلسله مراتب Next Entries پایان نامه با کلید واژه های مصرف کنندگان، روابط اجتماعی، گروه اجتماعی، طبقات اجتماعی