پایان نامه با کلید واژه های رفتار انسان، تحلیل محیط، سلسله مراتب

دانلود پایان نامه ارشد

رفتارمي داند.» 
احتمالي نگري محيطي: اين ديدگاه در واقع حد وسط ديدگاه هاي جبري نگري و اختياري نگري است. در اين ديدگاه فرض بر اين است که: «هر ارگانيسمي در هر موقعيت محيطي ممکن است پاسخ هاي گوناگوني برگزيند.» البته هر رفتاري واجد درجه اي از احتمال است که اين درجات احتمال ناشي از تاثير عوامل سغير معماري و هم ناشی از تاثیر عوامل معماری و طراحی است. بااين فرض ميتوان بروز بعضي از رفتارها را در برخی از محیطها محتملتر دانست.
افراد در مقابل کلمه محيط کالبدي، از واژه محيط فرهنگي نيز نام مي برند. اين ناميدن اشاره به کافي نبودن جنبه کالبدي محيط براي افراد دارد. لنگ اعتقاد دارد: «زندگي انسان در محيط فرهنگي جريان دارد» محيط هاي ساخته شده، بخشي از محيط هاي فرهنگي، زميني يا جغرافيايي است در واقع مجموعه اي از انطباق پذيري ها را شامل مي شود که انسان با آن محيط ها ايجاد مي کند. 
محيط معماري را مي توان به اين شکل تعريف کرد: «محيط شامل مجموعه اي قرارگاه هاي رفتاري است که درون يکديگر قرار گرفته و با هم فصول مشترکي دارند.» عناصر اصلي اين قرارگاه هاي رفتاري، يک الگوي شاخص رفتار و يک محيط فيزيکي مي باشد. اين نظر شباهت با ديدگاه کريستوفر الکساندر دارد. 
الکساندر پس ازاشاره به«کيفيتي بينام»که موجب زنده ماندن بناها وشهرها ميشود چنين عنوان ميدارد که: «براي تعريف اين کيفيت در بناها وشهرها، بايدکار را با درک اين مطالب شروع کنيم که هويت هر فضا از تکرار مستمر الگوهاي خاصي از رويدادها در آن مکان حاصل مي شود.» (همان،ص 158)
در کتاب «معماري و راز جاودانگي»، پس از آنکه وجود الگو در رويدادها را در فصل قبل مشخص کرده، چنين عنوان مي کند که در واقع الگويي فضايي هم وجود دارد که با الگوي رويدادهايي که در آن فضا اتفاق مي افتد نسبت مکملدارد. ازترکيباينهردو الگو، «الگويي جامع» به وجود مي آيد که «عنصر متعلق به فرهنگ انسانها است.
وي متذکر مي شود که گرچه «هرالگوي فضايي الگويي رويدادي دارد که با آن ملازم است» اما الگوي فضايي علت الگوي رويدادها نيست و بالعکس.
محيط فيزيکي را مي توان همان ساختار کالبدي دانست که از ترکيب سطوح مختلف در الگوهايي که فضاهاي باز و بسته و ساختمان ها را شکل مي دهند تشکيل شده است. 
قابليت هاي محيط بر دو دسته مستقيم و غيرمستقيم تقسيم مي شود، قابليت هاي مستقيم آن دسته از فعاليت ها است که قابل تامين توسط محيط هستند، اما قابليت هاي غيرمستقيم «شامل چيزهايي چون معاني نمادين مي باشد که به همبستگي الگوها با يک مرجع و سودمندي يک الگو بستگي دارد.»(گروتر، 1375:ص 11)

دیدگاه عبدالحمید نقره کار، مهدی حمزه نژاد ، محسن دهقانی تفتی در مورد تاثیر محیط بر جوانان اینگونه میباشد:
در مورد رابطۀ محیط و رفتار، چهار موضع گیري نظري شامل رویکردهای اختیاري، امکان گرا، جبرگرا و احتمال گرا قابل تشخیص است. رویکرد اختیاري معتقد است كه محیط هیچ اثري بر رفتار انسان ندارد. اما براي انسان محدودیت هاي زیست شناختي وجود دارد كه رویکرد اختیاري را غیرقابل دفاع می كند. صاحب نظران مکتب جبر به قاطعیت و تعیین كننده بودن دخالت و تأثیر عوامل طبیعي اعتقاد راسخ دارند. رویکرد جبري، رابطۀ محیط و رفتار را، رابطۀ علی میداند (لنگ ،1383،ص 114) بسیاری از طراحان نوخردگرا را می توان از جمله طرفداران این نظریه به حساب آورد. از نظر این طراحان، كیفیت طراحی محیطی به مثابه کیفیت و صفتی، ذات محیط كالبدی بوده و به شکل مستقل از ناظر وجود دارد. آنان كیفیت طراحی محیط را ماهیتی متعلق به محیط و به طور مشخص متعلق به فرم می دانند. از پیروان این نظریه می توان به آلدوروسی و كریستوفر الکساندر اشاره نمود.(گلکار،1380،صص 45)
امکان گرایان محیط را تأمین كنندۀ رفتار انسان و كمي بیشتر از آن می دانند. تحلیل رفتار های انسان نشان می دهد كه مردم به اندازه ای كه امکان گرایان فرض می كنند در رفتار خود آزادی عمل ندارند. هر فردی مجموعه ای از انگیزه ها و شایستگی ها را در خود دارد كه حداقل بخشی از آن توسط محیط های جغرافیایی، اجتماعی و فرهنگی تعیین می شود . از نظر طراحان محیطی این نظریه، كیفیت های طراحی محیطی به مثابه مقوله ای كاملا ذهنی و سلیقه ای است، كه توسط ناظر ساخته شده و ارتباطی با خصوصیات محیط كالبدی ندارد . بنا به این تحلیل ها، به نظر می رسد موضوع تأثیر محیط بر رفتار انسان بیش از آن چیزی است كه امکان گرایان متصور شده اند و میزان تأثیر محیط بر رفتار مابین مکتب جبر و امکان می باشد.
مکتب احتمال گرا ه عدم قطعیت نظام وقوع رفتار هاي انسان و محیط عمل طراحان معتقد است. ولي، فرض می¬كند كه اساس رفتار انسان متغییر نیست. موضع احتمال گرایانه مبناي بیشتر تحقیقات اخیر رابطه رفتار و محیط بوده است. طراحان محیطی این نحلۀ فکری؛ جان لنگ، لینچ، نسر و اپلیارد می باشند كه معتقدند خصوصیات كالبدی محیط از یکسو و الگوها، رمز های فرهنگی و توانایی های ذهنی از سوی دیگر، در شناخت كیفیت های محیطی اثرگذارند.(همان،صص53-60) بنابراین در یک دسته بندی كلی، مکتب رویکرد اختیاری میزان تأثیر محیط بر رفتار را بسیار پایین در نظر می گیرد و مکاتب امکان گرا، احتمال گرا و جبرگرا به ترتیب میزان تأثیر بالاتری برای تأثیر محیط بر رفتار را بیان نموده اند.

2- 2- قرارگاههای رفتاری
2- 2- 1- تعریف قرارگاههای رفتاری
قرارگاه رفتاری و یا یک « مکان _ رفتار » عنصری تحلیل کننده و یا برای تحلیل محیط است که برای تشریح
کارکرد های اصلی فضاهای معماری و طراحی شهری و یا طراحی آنها به کار گرفته می شود . قرارگاه رفتاری
مفهومی است که برای اولین بار به وسیله « راجر بارکر» و همکارانش در راستای پژوهش در « روانشناسی رشد»
برای تجزیه و تحلیل محیط اجتماعی ، روانشناختی کالبدی کودکان ابداع گردید . به تدریج رابطه مفهوم قرارگاه
رفتاری با طراحی به وسیله معماران و طراحان شهری مورد توجه قرار گرفت و توسعه یافت . یک قرارگاه رفتاری
یک واحد کوچک اجتماعی است که از تلفیق پایدار یک فعالیت و یک مکان به گونه ای حاصل می آید تا در
فرایندی منظم بتواند عملکردهای ضروری آن محیط رفتاری را برآورده سازد. (لنگ، 1381،ص 87)
اصولاً طراحي‌ مكان‌ها براي‌ طراح‌ به‌ طور معمول‌ با تأمين‌ بعضي‌ فعاليت‌ها صورت‌مي‌گيرد كه‌ البته‌ تأمين‌ زيبايي‌
در آن‌ نقشي‌ اساسي‌ داشته‌ است‌. طراحان‌ محيط‌ براي‌تأمين‌ فعاليت‌ها از نظام‌هاي‌ فعاليت‌ كه‌ مركب‌ از مدارهاي‌
رفتار هستند استفاده‌ می كنند.كونستانس‌ پرين‌ موارد رفتار را به‌ عنوان‌ واحدي‌ براي‌ تحليل‌ و طراحي‌ معماري‌
پيشنهادكرده‌ است‌ و مي‌نويسد: 
“مدار رفتار يك‌ ارگونومي‌ مردم‌ شناختي‌ است‌ كه‌ به‌ منظور شناخت‌ منابع‌ كالبدي‌ وانساني‌ مورد نياز، رفتار
روزمره‌ مردم‌ را در مقياس‌ اتاق‌، خانه‌، بلوك‌ مسكوني‌، واحدهمسايگي‌ و شهر مورد بررسي‌ قرار مي‌دهد.” 

قرارگاه‌ يا مكان‌ رفتاري‌ تركيبي‌ پايدار از فعاليت‌ و مكان‌ در نظر گرفته‌ شده‌ است‌ كه‌ شامل‌اجزاي‌ زير است‌: 
– فعاليتي‌بازگشت‌ كننده‌ و قابل‌ تكرار يا الگوي‌ جاري‌ رفتار 
– طرح‌ خاصي‌ از محيط‌ يا محيط‌ كالبدي‌ 
– رابطه‌ اي‌ سازگار بين‌ اين‌ دو يا همساختي‌ 
– دوره‌ زماني‌ خاص‌ 

اين‌ بدين‌ معناست‌ كه‌ اگر الگوي‌ جاري‌ رفتار در يك‌ قرارگاه‌ رفتاري‌ در زمانهاي‌ مختلف ‌بروز نمايد، يك‌ مكان‌ كالبدي‌ مي‌تواند جزئي‌ از چند قرارگاه‌ يا مكان‌ رفتاري‌ باشد. 
يك‌الگوي‌ جاري‌ رفتار مي‌تواند شامل‌ رفتارهاي‌ مختلفي‌ باشد كه‌ به‌ موازات‌ هم‌ اتفاق‌ مي‌افتد: 
– رفتار هيجاني‌ آشكار 
– حل‌ مسئله‌ يا مشكل‌ گشايي‌ 
– فعاليت‌ حركتي‌ عمده‌ 
– تعامل‌ بين‌ فردي‌ 
– تغيير اشياء 

تركيب‌ اين‌ رفتارها كه‌ يك‌ الگوي‌ جاري‌ را تشكيل‌ مي‌دهند، در زمينه‌ اي‌ خاص‌ كه‌ همان محیط‌ كالبدي‌ است‌ واقع‌ مي‌شوند. قرارگاه‌هاي‌ رفتاري‌ سازه‌ اي‌ دروني‌ دارند كه‌ مي‌توانندبا نظام‌ دروني‌ محيط‌ كالبدي‌ هماهنگ‌ شوند. افراد با نقش‌هاي‌ متفاوت‌ بخش‌ اعظمي‌ ازقرارگاه‌هاي‌ رفتاري‌ را اشغال‌ مي‌كنند. يك‌ «قرارگاه‌ رفتاري‌» فرد راقادر می‌ سازد كه‌ به‌ «رضايت‌ مندي‌» نائل‌ شود. اين‌ رضايت ‌مندي‌ها براي‌ مردم‌ مختلف‌ متفاوت‌ اند و همچنين‌ مي‌تواند نيازهاي‌ مختلف‌ یک فرد رادر زمان‌هاي‌ مختلف‌ برآاورده‌ سازد. (تی هال،1376،ص67)

2- 2- 2- عناصر تشکیل دهنده یک قرارگاه رفتاری
به گفته راجر بارکر عبارت است از : 
–  فعالیتهای مستمر و پایدار در یک مکان و یا الگوی پایدار یک رفتار 
– قلمرو و یا آرایش سه بعدی محیط یک مکان _رفتار 
 – ساختار محیط یک مکان _ رفتار که حاصل همزیستی بین دو عنصر اول و دوم است و راجر بارکر آن را اصطلاحاً
سینومرفی نامید . سینومرفی به این معنی است که بدون ارتباط ساختی بین قلمرو و رفتار انسان امکان تشکیل یک مکان _ رفتار پایدار نمی تواند وجود داشته باشد . 
 همچنین وجود یک دوره زمانی . 
در پژوهشهای بعدی یکی از شاگردان او به نام « ویکر » عوامل دیگری را که در تبیین یک مقر رفتاری می تواند مؤثر واقع شوند را ارائه کرد . از میان این عوامل دو عامل برنامه یک قرارگاه رفتاری و عامل شخص و یا عوامل کنترل کننده آن به عنوان عناصر پنجم و ششم از اهمیت بیشتری برخوردار است . 
مثال : 
برای مثال یک کلاس درس یک مکان _ رفتار و یا یک قرارگاه رفتاری است که شامل فعالیتی مستمر و پایدار برای مدتی مشخص است . این فعالیت همانا کارکرد آموزشی و یا عملکرد آن کلاس درس است . این مکان _ رفتار دارای قلمروی است که حاصل عناصر کالبدی مشخص مانند دیوار ها ، سقف و کف کلاس ، درها و پنجره ها و مبلمان داخل کلاس است . این عناصر کالبدی می تواند رفتار افراد استفاده کننده از فضای کلاس درس را به گونه ای سازمان دهد که در همزیستی بین رفتار اشخاص داخل کلاس و عناصر کالبدی آن بتوان به راحتی فضای یک کلاس درس را از سایر قرارگاههای رفتاری مجزا ساخت 
از این رو است که به طور مثال ، فضای رفتاری یک کلاس درس با فضای رفتاری یک بازار روز متفاوت است . تفاوت نه تنها ناشی از آرایش کالبدی فضاهای مربوط است ، بلکه برنامه این دو مکان _ رفتار نیز متفاوت می باشد . برای تشکیل یک کلاس درس برنامه ای خاص برای انجام فعالیت آموزشی پیش بینی شده است . حال آنکه برنامه یک بازار روز تعیین کننده فعالیت خرید و فروش می باشد . از سوی دیگر ، در یک کلاس درس یک شخصی به عنوان مدرس آن کلاس ، کنترل کننده امور کلاس است، ولی در یک بازار روز عوامل مدیریتی آن با هماهنگی با فروشندگان ، کنترل محیط و فضای رفتاری آن را به عهده دارند . 
آنچه ضرورت دارد در اینجا بدان توجه شود ، این است که یک الگوی کالبدی از فضای معماری و یا معماری منظر ممکن است به قرارگاههای رفتاری کوچکتری تقسیم شوند . لذا برای مطالعه یک مکان _رفتار بزرگتر و پیچیده تر مانند یک شهر لازم است مکان رفتارهای گوناگون آن در قلب یک سلسله مراتب نظام یافته رفتاری ملاحظه و بررسی گردند . (آلتمن، 1382،ص87)
2- 2- 3- حريم‌ قرارگاه‌ها يا مكان‌هاي‌ رفتاري‌ 
رابرت بکتیل مي‌گويد: حريم‌ يك‌ قرارگاه‌ رفتاري‌ محدوده‌ايي‌ است‌ كه‌ در آن‌ رفتار مستقر مي شود. ديوار حريمي‌ آرماني‌ است‌ كه‌ از داخل‌ و خارج‌ شدن‌ ممانعت‌ مي‌كند. كيفيت‌ هايي‌چون‌ محو شدن‌ دید و صدا درايجاد حريم‌ مهم هستند. اگر حريم‌ قرارگاه‌هاي‌ رفتاري‌ به‌ اندازه‌ كافي‌ وضوح ‌و شفافيت‌ نداشته‌ باشد تعريف‌ آن‌ها نيز مشكل‌ مي‌شود. 
مشكل‌ حريم‌ قرارگاه‌ رفتاري‌ وقتي‌ بروز مي‌كند كه‌ فعاليت‌ هايي‌ كه‌ نياز به‌ تفكيك‌ دارند درست‌ تفكيك‌ نشده‌ باشند با بيش‌ از اندازه‌ تفكيك‌شده‌ باشند. 
نظام‌ فعاليت‌: محيط‌ از سلسله‌ مراتبي‌ از قرارگاه‌هاي‌ رفتاري‌ تشكيل‌ مي شود كه‌ در پيوندبا هم‌ نظام‌هاي‌ فعاليت‌ را به‌ وجود مي‌آورند. (ال سو،1370،ص63)
2- 2- 4- اثر قرارگاه‌هاي‌ رفتاري‌ بر رفتار افراد 
به‌ طور كلي‌ قرارگاه‌هاي‌ رفتاري‌ نسبت‌ به‌ الگوهاي‌ جاري‌ رفتار يا محيط‌ فيزيكي‌ جبري تر هستند. سازگاری محيط‌ و رفتار بستگی به‌ ميزان‌

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های رفتار انسان، ارتباط مؤثر، عرضه کننده Next Entries پایان نامه با کلید واژه های هویت فرهنگی، مراکز فرهنگی، رفتار انسان