پایان نامه با کلید واژه های خاورمیانه، انرژی هسته ای، انقلاب اسلامی، دانشگاه تهران

دانلود پایان نامه ارشد

ایران بیش از تلاش برای حفظ موئازنه منطقه ای و جایگاه نسبی قدرت خود درصدد افزایش سهم خود از توزیع قدرت منطقه ای و جهانی به قیمت از دست دادن آن توسط رقبا می باشد. از این رو، در چارچوب نوواقع گرایی تهاجمی، سیاست خارجی ایران نسبت به عراق، فلسطین و لبنان ماهیتی تهاجمی دارد تا تدافعی. یعنی ایران در پی استفاده بهینه از موقعیت قدرت خود و افزایش آزادی عمل و امنیتش در منطقه خاورمیانه و بر هم زدن موازنه منطقه ای به نفع خود است.

فصل سوم:
درآمدی تاریخی بر فعالیتهای هسته ای ایران

فصل سوم: درآمدی تاریخی بر فعالیتهای هسته ای ایران
هر چند مواجهه و آشنایی بشر با پدیده هسته ای دردناک و با مصارف نظامی آن آغاز شد، ولی بعدها به مرور زمان متوجه شد که استفاده های صلح امیز از انرژی هسته ای به مراتب بیشتر از استفاده های غیرصلح آمیز آن است و لذا گرایش عمده جامعه متوجه این بعد پدیده هستهای گردید. امروزه
بی گمان انرژی هستهای با توجه به مزیت ها و ارزش های بی شمار آن توانسته به عنوان بهترین جایگزین برای منابع فسیلی جهت تامین انرژی در جهان شناخته شود. به عبارت دیگر انرژی «شکافتنی» جانشین انرژی «سوختنی» گردیده. مزایای مهم این انرژی از قبیل فناناپذیر بودن آن، عدم آسیب رسانی به محیط زیست و تنوع استفاده از محصولات آن باعث گردیده، جهان به سرعت به سوی این انرژی روی گرداند. در این راستا بر پایه سند چشم انداز بیست ساله که سیاست های کلان ایران را برای دو دهه آینده ترسیم می کند؛ ایجاد تغییر و تنوع در منابع و انرژی بدون هیچ گونه ابهامی یکی از الزامات معرفی شده است. در این سند بنیادی بر پایه 2 اصل کاهش مصرف انرژی داخلی و نیز دستیابی به منابع انرژی غیرفسیلی با تاکید بر استفاده از منابع انرژی متنوع و رعایت قوانین محیط زیست، عملاً به عنوان جایگزین انرژی های فسیلی به انرژی هستهای و دستیابی به آن به عنوان یک افق بیست ساله تاکید گردیده است.
3-1- مطلوبیت صلح آمیز بودن انرژی هسته ای از دیدگاه ایران
انرژی هستهای لازمه توسعه پایدار است. با توجه به اینکه سوخت هستهای تا قرن ها در دسترس خواهد بود، امنیت تامین آن سبب مزیت آن بر سایر منابع عمده انرژی شده است. مصرف آن هیچ آلودگی واقعی ایجاد نمی کند؛ منابع با ارزش سوخت های فسیلی را برای نسل های دیگر حفظ می کند؛ هزینه های آن قابل رقابت و همچنان در حال کاهش است و پسماندهای آن را می توان برای مدت زیادی بدون خطر کنترل کرد. انرژی هستهای از ابتدا به عنوان یک فناوری توسعه پایدار در نظر گرفته شده است. از این رو فعالیت پیگیر برای اکتشاف و تولید اورانیوم از جنگ جهانی دوم شروع شد. کشورهای آمریکا، آلمان، شوروی و کانادا به سرعت مشغول اکتشاف و استخراج منابع اورانیوم به منظور تولید سلاح هستهای شدند. (مک کای، 1374، 28)
انرژی هستهای گزینه مطلوب با ملاحظات اقتصادی و اجتماعی است. با توجه به اینکه در حال حاضر مقوله انرژی یکی از مهمترین عوامل تولید به شمار می آید، دسترسی به منابع ارزان انرژی و در عین حال سهل الوصول از اهداف استراتژیک کشورهای توسعه یافته محسوب می شود. بنابراین، در راستای ایجاد تداوم و امنیت عرضه انرژی، اعمال تمامی راه کارهای ممکن غیر منتظره نخواهد بود. از طرفی، نیازهای آتی جهان به انرژی جهت دستیابی به رشد و تداوم توسعه اقتصادی را نیز می توان یکی از مهمترین عوامل موثر در رشد صنعت هستهای محسوب نمود. برآوردهای صورت گرفته توسط آژانس اطلاعات انرژی (EIA) حاکی از افزایش 58 درصدی تقاضای جهانی انرژی تا سال 2015 است.
به علاوه ایران با برخورداری از معادن پرشمار اورانیوم، جایگاه نخست در خاورمیانه را داراست. تنها نیمی از سرزمین ما وجود 36 هزار تنی اورانیوم را نوید داده است، که این مقدار اورانیوم برابر 45 میلیارد بشکه نفت می باشد. بنابراین طبیعی است که کشورمان نزدیک به 50 سال پیش در پی استفاده از ظرفیت هستهای موجود باشد. (صائب الکسم، 2008، 34)
3-2- برنامه هستهای ایران قبل از انقلاب:
برنامه هستهای ایران به دهه 1950 برمی گردد، زمانی که با کمک ایالات متحده امریکا تصمیم گرفته شد، برنامه صلح آمیز هستهای در ایران پیگیری شود. در این زمینه محمدرضا پهلوی شاه ایران می گوید: نفت یک ماده بسیار ارزشمند است و بسیار سخت جایگزین می شود؛ ما تصمیم داریم به زودی 23 هزار مگاوات برق تولید نماییم و احتیاج مبرم به انرژی هستهای خواهیم داشت.
به همین منظور در سال 1957، ایران و آمریکا در چارچوب برنامه اتمی برای صلح پیشنهادی آیزنهاور، قرارداد همکاری در زمینه های غیرنظامی اتمی را امضا کردند. بر پایه این قرارداد، ایران مقداری اورانیوم غنی شده برای مصارف پژوهشی از آمریکا دریافت کرد. ضمناً مرکز موسسه علوم هستهای که زیر نظر سازمان پیمان مرکزی (سنتو) اداره می شد، از بغداد به تهران منتقل شد. (اندرسن، کری وال، 2007، 53)
در سال 1959، یک مرکز پژوهش هستهای در دانشگاه تهران تاسیس شد. در سال 1960 ، ایران مقدمات خرید یک رآکتور پژوهشی 5 مگاواتی را برای دانشگاه تهران فراهم می کند. متعاقباً آمریکا همراه با فروش رآکتور هستهای به ایران، چند اتاقک داغ نیز به ایران فروخت.
در سال 1967، آمریکا 545 و 5 کیلوگرم اورانیوم غنی شده برای استفاده در رآکتور پژوهشی به ایران تحویل داد. همچنین 112 گرم پلوتونیوم نیز به عنوان راه اندازی رآکتور تحویل شد. (دریایی، 1392، 84)
در سال 1968، ایران پیمان نامه منع گسترش سلاح های هستهای (NPT)1 را در همان روزی که برای امضا ارائه شد، امضا کرد. در سال 1969، کمیساریایانرژی اتمی فرانسه، با تعمیر رآکتور تهران موافقت کرد. آمریکا قرارداد هستهای با ایران را به مدت ده سال دیگر تمدید کرد. در سال 1970 هم پیمان نامه منع گسترش سلاح های هستهای (NPT) به تصویب مجلس رسید. (آنتونی و همکاران 2010، ص 47)
در سال 1972، دولت ایران اعلام کرد که قصد دارد در ده سال آینده چند نیروگاه برق اتمی تهیه کند. وزارت نیرو بررسی در مورد امکان ساخت نیروگاه در جنوب ایران را آغاز کرد در سال 1974، ایران وامی به مبلغ یک میلیارد دلار به کمیساریای انرژی اتمی فرانسه داد. از این وام برای ساخت کارخانه غنی سازی اورانیوم (متعلق به کنسرسیوم یورودیف) در تریکاستن استفاده شد. در مقابل ایران صاحب 10 درصد از سهام این کارخانه (یورودیف) شد. در این سال همچنین ایران تشکیل سازمان انرژی اتمی ایران را اعلام کرد. سرپرست این سازمان دکتر اعتماد بود که در سوئیس در رشته فیزیک تحصیل کرده بود. به دنبال این قضایا، شاه در سخنرانی اعلام می کند که نه فقط ایران، بلکه کشورهای منطقه نیز نباید به دنبال ایجاد زرادخانه سلاح هستهای باشند که این سخنان سبب شد که در این سال تداوم اقبال جهانی به ایران در زمینه هستهای ادامه یابد و دکتر دیکسی لی، رئیس کمیسیون انرژی اتمی آمریکا از امکان تاسیس یک مرکز منطقه ای برای غنی سازی و بازفرآوری اورانیوم در ایران سخن گفت. همچنین پس از سفرایندیراگاندی؟ نخست وزیر هند به ایران دو کشور بیانیه مشترکی انتشار دادند که در آن از تماس بین سازمان های انرژی اتمی دو کشور برای همکاری در این زمینه سخن رفته بود. همچنین دریادار اسکار آرماندو کیهیات، رئیس پیشین کمیسیون انرژی اتمی آرژانتین به ایران آمد و در مورد انرژی هستهای به ایران مشاوره داد. همچنین رئیس کمیسیون اتمی آمریکا هم پس از سفر به ایران، در مورد همکاری های آینده آمریکا در زمینه انرژی هستهای اطمینان داد. بعد از آن شاه و اکبر اعتماد به پاریس رفتند و قراردادهایی برای ایجاد پنج نیروگاه 1000 مگاواتی، دریافت اورانیوم لازم و نیز تاسیس یک مرکز پژوهشی با فرانسه منعقد کردند. همچنین ایران و آمریکا به توافقی مقدماتی برای تحویل دو نیروگاه هستهای و دریافت اورانیوم غنی شده دست یافتند. به همین منظور ایران قراردادی با شرکت کرافت ورک اونیون برای خرید دو نیروگاه آب تحت فشار 1200 مگاواتی برای نصب در بوشهر امضا کردند همچنین قراردادی با شرکت فراماتوم فرانسه برای خرید دو نیروگاه 900 مگاواتی برای نصب در بندرعباس امضا شد. بر اساس این قراردادها، شرکت آلمانی و شرکت فرانسوی اورانیوم غنی شده اولیه را تحویل می دهند و نیاز ایران برای ده سال بعد را نیز تامین می کنند. همچنین ایران و آمریکا توافق کردند که کمیسیون مشترکی برای تقویت روابط دو کشور در زمینه های گوناگون، به ویژه در زمینه انرژی هستهای تشکیل دهند. در همین حال قراردادهایی موقت برای تحویل سوخت غنی شده برای هشت نیروگاهی که قرار بود آمریکا در ایران بسازد نیز تهیه شد. مجدداً هر دو طرف توافق کردند که از گسترش سلاح های هستهای مطابق با پیمان نامه منع گسترش سلاح های هستهای جلوگیری کنند. (پیشین، ص 85)
در سال 1975، دانمارک ده کیلوگرم اورانیوم بسیار غنی شده و 25 کیلوگرم اورانیوم طبیعی برای استفاده در رآکتور پژوهشی به ایران می فروشد. همچنین نماینده ایران در کنفرانس خلع سلاح ژنو بر مخالفت ایران با تولید سلاح اتمی تاکید می کند. شاه نیز در نطقی اعلام می دارد که داشتن سلاح اتمی برای ایران با در نظر گرفتن زرادخانه های آمریکا و شوروی مسخره است. در ادامه هنری کسینجروزیر خارجه آمریکا و هوشنگ انصاری وزیر اقتصاد ایران، قرارداد تجاری گستردهای را امضا کردند که در آن خرید هشت رآکتور به مبلغ 4 و 6 میلیارد دلار در آن پیش بینی شده بود. (اندرسن، کری وال، 2007، 73)
در سال 1977، ایران با پرداخت 180 میلیون دلار برای دریافت خدمات غنی سازی آتی از کارخانه کنسرسیوم اورودیف واقع در تریکاستن موافقت کرد. همچنین ایران و آمریکا ، قراردادی برای مبادله فناوری هستهای و همکاری در ایمنی هستهای امضا کردند. در همان سال ژان پیرفوکارد وزیر تجهیزات فرانسه برای مذاکره در مورد فروش شش رآکتور هستهای به قیمت 7 میلیارد دلار به ایران سفر می کند. همچنین فرانسه موافقت می کند که دو نیروگاه هستهای 900 مگاواتی به مبلغ دو میلیارد دلار برای ایران بسازد. قرار بود که این دو نیروگاه در دارخوین بر کرانه کارون و نزدیک اهواز ساخته شود. (همان، 74)
در سال 1978، وزارت انرژی آمریکا به جفری ارکنز، مجوزی را برای فروش چهار دستگاه لیزری به ایران می دهد. در درخواست ارکنز گفته می شود که از این دستگاه ها در پژوهش مربوط به پلاسما استفاده خواهد شد. در واقع این دستگاه ها را ارکنز برای غنی سازی اورانیوم طرح کرده بود. به همین دلیل هم وزارت انرژی به دلیل اینکه روش لیزری را دارای کارایی برای غنی سازی نمی دانست، موافقت می کند. همچنین در این سال، جیمی کارتر و شاه به توافقی در مسائل حل نشده همکاری هستهای بین دو کشور رسیدند. بر پایه این توافق ایران قبول کرد که ترتیبات اتمی بیشتری را نسبت به آنچه آژانس بین المللی انرژی اتمی می خواهد بپذیرد. آمریکا نیز پذیرفت که در امور مربوط به باز فرآوری سوخت اتمی به ایران وضعیت «کامله الوداد1» اعطا کند. همچنین جیمی کارتر و شاه به توافقی در برنامه فروش شش تا هشت رآکتور آب سبک به ایران، به شرط موافقت کنگره آمریکا رسیدند. همچنین در این سال، ایران و آمریکا توافقی را در مورد همکاری هستهای امضا کردند. (دریایی، 1392، 88)
3-3- برنامه هستهای ایران بعد از انقلاب:
پس از پیروزی انقلاب اسلامی و سرنگونی رژیم شاه، جمهوری اسلامی ایران تصمیم گرفت همچنان به عضویت و موافقت نامه پادمان و اساسنامه آژانس ادامه دهد. اما با وجود این حسن نیت، سرنوشت خوبی در NPT نسبت به پایبندی خود به انتظار قراردادهای هستهای ایران نبود. در واقع با پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1979، شرایط علیه ایران تغییر کرد و همان دولت هایی که زمانی دسترسی ایران به سوخت هستهای را فاقد هر گونه مشکل و حتی در راستای منافع خود در خاورمیانه تعریف می کردند، با سقوط شاه، به مخالفان سرسخت دستیابی ایران به این انرژی تبدیل شدند. در واقع با پیروزی انقلاب، کشورهای غربی، اجرای موافقت نامه ها و قراردادهای خود از جمله ساخت نیروگاه بوشهر را به

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های سیاست خارجی، واقع گرایی، نوواقع گرایی، نظام بین الملل Next Entries پایان نامه با کلید واژه های نیروی انسانی، انقلاب اسلامی، تحقیق و توسعه، اجرای استراتژی