پایان نامه با کلید واژه های جوادی آملی، قرآن کریم، امام صادق

دانلود پایان نامه ارشد

نسيه (دين مدت‏دار) است، رهنمون مي‏سازد.
تأكيد بر ثبت اين‏گونه معاملات و تنظيم سند معتبر و نيز شاهد گرفتن از آن روست كه اين كار افزون بر صيانت از اموال و رعايت حقوق طرفين، بهترين راه براي جلوگيري از اختلاف است.
تذكّر: اگر اين آيات (284ـ 282) همراه آيات ربا و به همين نظم سابق و لاحق نازل شده باشند، تناسب ياد شده قابل قبول است و اگر اين آيات قبلاً نازل شده باشد، ثبت اينها بعد از آيات ربا و اِنظار مُعْسِر و…، طبق تناسب مزبور خواهد بود (جوادی آملی،1385، ج 12، ص 614).
2-4-10- تقوی (صيانت)
1 ـ «اتّقاء» يعني وقايه‏ .
تقوا برحسب لغت ،مطلق صیانت ونگهداری هرچیزی از هر امر ناپسند را شامل می شود، خواه ناپسند بودن آن ، شرعی باشد یا عرفی. و اعم از آن که دلیل آن عقلی باشد یا نقلی. همچنین عبارت است از توجه به حق و جریان طبیعی و روال عادی عمل . چنان که فجور در مقابل تقوا قرار دارد:
«فألهمها فجورَها وتقوَيها؛ پس فجور و تقوای نفس را به او الهام کرد.» (شمس /8)
دريدن اين اعتدال و خارج شدن از جريان طبيعي و روال، متعارف است. «والتقوي تختلف خصوصياته باختلاف الموارد والجامع هو صيانة الشى‏ء عن المحرمات الشرعية والعقلية والتوجّه إلي الحقّ وإلي تطهير العمل و الی الجریان الطبیعی المعروف و… »(التحقیق، «وقی»)
بنابراين، تلاش براي حفظ اعتدال و خارج نشدن از جريان طبيعي و روال متعارف كه با اطاعت از اوامر و نواهي الهي تحقق پيدا مي‏كند، همان تقوا، صيانت و سپر گرفتن است. همان‏گونه كه مواظبت بر اوامر و نواهي عقلي و عرفي چنين است (جوادی آملی،1382،ص393).
از اين جهت امام صادق (فرمود: تقوا آن است كه خدا تو را در واجبات و اوامر خودش حاضر و در منهيّات و محرّمات خود غايب ببيند؛ « أن لا يفقدك الله حيث أمرك ولا يراك حيث نهاك» (مجلسی،1403، ج67، ص 285).
بدين ترتيب تقوا، عصاره و خلاصه تمام فضايل و پرهيز از هرگونه رذيلت است. در نتيجه مي‏توان گفت: عَلَم تقوا در حقيقت عَلَم هرگونه فضيلت و به عبارت ديگر مرز ارتكاب حلال و اجتناب حرام است و اين، همان است كه در زيارت حضرت علي (از آن حضرت به عنوان ميزان اعمال ياد شده است: «السلام علي ميزان الأعمال» (همان، ج97، ص287).
2-4-10-1- دستاوردهای تقوا(صیانت)
همان طور که در مقدمه ذکر شد تنها واژه‌ای که به لحاظ مفهومی بهتر و واضح‌تر معنای صیانت را می رساند تقوا می‌باشد و کمترین موضوعی را می‌توان یافت که همانند تقوا مورد تاکید آیات قرار گرفته باشد. قرآن کریم آثار تقوا(صیانت) را در چند محور مطرح کرده که به برخی از آنها اشاره می‌شود:
1-بهره برداری از هدایت قرآن و موعظه و تذکرات آن
«ذَلِكَ الْكِتَبُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ؛ اين است كتابى كه در[حقانيت] آن هيچ ترديدى نيست [و]مايه هدايت تقواپيشگان است.» (بقره/‏2)
«وَإِنَّهُ لَتَذْكِرَةٌ لِّلْمُتَّقِينَ؛ و در حقيقت [قرآن] تذكرى براى پرهيزگاران است.» (الحاقه/48)
«هَذَا بَيَانٌ لِّلنَّاسِ وَ هُدًى وَ مَوْعِظَةٌ لِّلْمُتَّقِينَ؛ اين [قرآن] براى مردم بيانى و براى پرهيزگاران رهنمود و اندرزى است.» (آل عمران/‏138)
چنان که هر آسمانی یا پند دهنده دیگری نیز تنها برای اهل تقوا موعظه و تذکر است:
«وَ قَفَّيْنَا عَلىَ ءَاثَرِهِم بِعِيسىَ ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقًا لِّمَا بَينْ‏َ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَئةِ وَ ءَاتَيْنَاهُ الْانجِيلَ فِيهِ هُدًى وَ نُورٌ وَ مُصَدِّقًا لِّمَا بَينْ‏َ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَئةِ وَ هُدًى وَ مَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِينَ؛ و عيسى پسر مريم را به دنبال آنان [=پيامبران ديگر] درآورديم در حالى كه تورات را كه پيش از او بود تصديق داشت و به او انجيل را عطا كرديم كه در آن هدايت و نورى است و تصديق‏كننده تورات قبل از آن است و براى پرهيزگاران رهنمود و اندرزى است.» (مائده/‏46)
«وَ لَقَدْ ءَاتَيْنَا مُوسىَ‏ وَ هَرُونَ الْفُرْقَانَ وَ ضِيَاءً وَ ذِكْرًا لِّلْمُتَّقِينَ؛ و درحقيقت به موسى و هارون فرقان داديم و [كتابشان] براى پرهيزگاران روشنايى و اندرزى است.» (انبياء/48)
«فجَعَلْنَاهَا نَكَالًا لِّمَا بَينْ‏َ يَدَيهَا وَ مَا خَلْفَهَا وَ مَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِينَ؛ و ما آن [عقوبت] را براى حاضران و [نسلهاى] پس از آن عبرتى و براى پرهيزگاران پندى قرار داديم.» (بقره/66‏)
سرّش آن است که اهل تقوا سرمایه اصیل خود را حفظ می‌کنند، به کتاب خدا ایمان می‌آورند، دستورهای او را به‌کارمی‌بندد و… از آن جهت بشارت های قرآن نیز اختصاص به اهل تقوا دارد؛ …لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِينَ (مريم‏/97) و گرنه قرآن کریم برای هدایت همگان نازل شده است؛…هُدًى لِّلنَّاسِ. .. (بقره/185)
2-برخورداری از معیت خاصه خدا: «وَ اتَّقُواْ اللَّهَ وَ اعْلَمُواْ أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ؛ و از خدا پروا بداريد و بدانيد كه خدا با تقواپيشگان است.» (بقره/194‏)
«إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَواْ وَّ الَّذِينَ هُم محّْسِنُونَ؛ در حقيقت ‏خدا با كسانى است كه پروا داشته‏اند و [با] كسانى [است] كه آنها نيكوكارند.» (نحل/128)
البته معیت قیومی خداوند همگانی است و اختصاص به اهل تقوا ندارد: «وَ هُوَ مَعَكمُ‏ْ أَيْنَ مَا كُنتُمْ وَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ؛ اوست آن كس كه آسمانها و زمين را در شش هنگام آفريد. آنگاه بر عرش استيلاء يافت آنچه در زمين درآيد و آنچه از آن برآيد و آنچه در آن بالارود [همه را] مى‏داند و هر كجا باشيد او با شماست و خدا به هر چه مى‏كنيد بيناست.» (حدید/4)
3- محبوب خدا شدن: «إِنَّ اللَّهَ يحِبُّ الْمُتَّقِينَ (‏توبه، آیات4و7). تقوای کامل درتبعیت کامل از رسول اکرم( است و تبعیت از آن حضرت موجب می‌شود که انسان محبوب خدا گردد. از این جهت فرمود: «اگر دوست دارید محبوب خدا شوید از من که حبیب خدا هستم تبعیت کنید؛ خدا شما را دوست خواهد داشت؛» إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ ( آل عمران/31).
4-سر انجام نیک: «قَالَ مُوسىَ‏ لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُواْ بِاللَّهِ وَ اصْبرُواْ إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُهَا مَن يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَ الْعَقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ؛ موسى به قوم خود گفت از خدا يارى جوييد و پايدارى ورزيد كه زمين از آن خداست آن را به هر كس از بندگانش كه بخواهد مى‏دهد و فرجام [نيك] براى پرهيزگاران است.» (اعراف/128)
«تِلْكَ الدَّارُ الْاخِرَةُ نجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فىِ الْأَرْضِ وَ لَا فَسَادًا وَ الْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ؛ آن سراى آخرت را براى كسانى قرار مى‏دهيم كه در زمين خواستار برترى و فساد نيستند و فرجام [خوش] از آن پرهيزگاران است.» (قصص/‏83)
«وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَوةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيهَا لَا نَسَلُكَ رِزْقًا نحّْنُ نَرْزُقُكَ وَ الْعَقِبَةُ لِلتَّقْوَى؛ و كسان خود را به نماز فرمان ده و خود بر آن شكيبا باش. ما از تو جوياى روزى نيستيم ما به تو روزى مى‏دهيم و فرجام [نيك] براى پرهيزگارى است.» ‏(طه/32 ‏)
«وَ زُخْرُفًا وَ إِن كُلُّ ذَالِكَ لَمَّا مَتَاعُ الحَيَوةِ الدُّنْيَا وَ الاَخِرَةُ عِندَ رَبِّكَ لِلْمُتَّقِينَ؛ و زر وزيورهاى [ديگر نيز] و همه اينها جز متاع زندگى دنيا نيست و آخرت پيش پروردگار تو براى پرهيزگاران است.» (زخرف/35‏)
در برخی از آیات، این فرجام نیک به صورت نجات از جهنم معرفی شده است.
«هُوَ الَّذِى خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأرْضَ فىِ سِتَّةِ أَيَّامٍ ثمُ‏َّ اسْتَوَى‏ عَلىَ الْعَرْشِ يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فىِ الْأَرْضِ وَ مَا يخْرُجُ مِنهَا وَ مَا يَنزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَ مَا يَعْرُجُ فِيهَاثمُ‏َّ نُنَجِّى الَّذِينَ اتَّقَواْ وَّ نَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيهَا جِثِيًّا؛ آنگاه كسانى را كه پرهيزگار بوده‏اند مى‏رهانيم و ستمگران را به زانو درافتاده در [دوزخ] رها مى‏كنيم.» (مریم/72)
«وَ يُنَجِّى اللَّهُ الَّذِينَ اتَّقَوْاْ بِمَفَازَتِهِمْ لَا يَمَسُّهُمُ السُّوءُ وَلَا هُمْ يحْزَنُونَ؛ و خدا كسانى را كه تقوا پيشه كرده‏اند به [پاس] كارهايى كه مايه رستگارى‏شان بوده نجات مى‏دهد عذاب به آنان نمى‏رسد و غمگين نخواهند گرديد.» (زمر/61)
دربرخی دیگر از آیات آن عاقبت نیک به عنوان رسیدن به بهشت و نعمت های بی زوال آن تبیین شده است: «هَذَا ذِكْرٌوَ إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ لَحُسْنَ مَابٍ؛ این آیات پند و یادآوری است و البته در جهان جاودانی برای اهل تقوا بسیار نیکو منزلگاهی است.» (ص/ 49 ‏)
«مُتَّكِينَ فِيهَا يَدْعُونَ فِيهَا بِفَاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ وَ شَرَابٍ؛ در آنجا تكيه مى‏زنند [و] ميوه‏هاى فراوان و نوشيدنى در آنجا طلب مى‏كنند.» (ص/51 ‏)
«إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ مَفَازًا؛ مسلما پرهیزگاران را رستگاری است.»(نبا/31)
«حَدَائقَ وَ أَعْنَابًا؛ باغها و تاکستان‌هاست.» (نبا/32)
«وَ كَوَاعِبَ أَتْرَابًا؛ و دخترانی که همه در خوبی و جوانی مانند یکدیگرند.» (نبا/33)
«وَكَأْسًا دِهَاقًا؛ و جام های پر از (شراب طهور و انواع نوشابه های شیرین و خوش).» (نبا/34)
«لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا وَ لَا كِذَّابًا؛ هرگز سخن بیهوده و دروغ نشنوند.» (نبا/35)
«جَزَاءً مِّن رَّبِّكَ عَطَاءً حِسَابًا؛ این(نعمت های ابدی) مزدی به عطا و حساب پروردگار توست.» (نبا/36)
«رَّبّ‏ِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مَا بَيْنهُمَا الرَّحْمَانِ لَا يمْلِكُونَ مِنْهُ خِطَابًا؛ خدایی که آسمان‌ها و زمین و همه مخلوقاتی که در بین آسمانها و زمین است خدایی مهربان است که در عین مهربانی کسی از قهرش با او به گفتگو نتواند لب گشود.» (نبا/37)
«يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلَئكَةُ صَفًّا لَّا يَتَكلَّمونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَانُ وَ قَالَ صَوَابًا؛ روزی که آن فرشته بزرگ روح القدس با همه فرشتگان صف زده و به نظم برخیزند و هیچ کس سخن نگوید جز آن کسی که خدای مهربانش به سخن اذن دهد و او سخن به صواب گوید( و به اذن خدا شفاعت گنهکاران کند).» (نبا/38)
«ذَلِكَ الْيَوْمُ الحَقُّ فَمَن شَاءَ اتخَّذَ إِلىَ‏ رَبِّهِ مَابًا؛ چنین روز حتمی و محقق خواهد برود پس هرکه می‌خواهد نزد خدای خود (در آن روز) مقام و منزلتی یابد (امروز در راه ایمان و طاعت بکوشد).» (نبا/39)
«إِنَّا أَنذَرْنَاكُمْ عَذَابًا قَرِيبًا يَوْمَ يَنظُرُ الْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ وَ يَقُولُ الْكاَفِرُ يَالَيْتَنىِ كُنتُ تُرَابَا؛ شما را از عذابى نزديك هشدار داديم روزى كه آدمى آنچه را با دست‏خويش پيش فرستاده است بنگرد و كافر گويد كاش من خاك بودم.» (نبا/40)
«لَكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْاْ رَبهُّمْ لهُمْ غُرَفٌ مِّن فَوْقِهَا غُرَفٌ مَّبْنِيَّةٌ تجْرِى مِن تحْتهَا الْأَنْهَارُ وَعْدَ اللَّهِ لَا يخْلِفُ اللَّهُ الْمِيعَادَ؛ ليكن كسانى كه از پروردگارشان پروا داشتند براى ايشان غرفه‏هايى است كه بالاى آنها غرفه‏هايى [ديگر] بنا شده است نهرها از زير آن روان است وعده خداست‏خدا خلاف وعده نمى‏كند.» (زمر/20)
«وَ سِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْاْ رَبهُّمْ إِلىَ الْجَنَّةِ زُمَرًا حَتىَّ إِذَا جَاءُوهَا وَ فُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَ قَالَ لهُمْ خَزَنَتهَا سَلَامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَلِدِينَ؛ و كسانى كه از پروردگارشان پروا داشته‏اند گروه گروه به سوى بهشت‏سوق داده شوند تا چون بدان رسند و درهاى آن [به رويشان] گشوده گردد و نگهبانان آن به ايشان گويند سلام بر شما خوش آمديد در آن درآييد [و] جاودانه [بمانيد].» (زمر/71)
«وَ قِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْاْ مَا ذَا أَنزَلَ رَبُّكُمْ قَالُواْ خَيرًا لِّلَّذِينَ أَحْسَنُواْ فىِ هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَ لَدَارُ الاْخِرَةِ خَيرٌ وَ لَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ؛ و به كسانى كه تقوا پيشه كردند گفته شود پروردگارتان چه نازل كرد مى‌گويند خوبى براى كسانى كه در اين دنيا نيكى كردند [پاداش] نيكويى است و قطعا سراى

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های جوادی آملی، نهج البلاغه Next Entries پایان نامه با کلید واژه های منابع انسانی، شایسته سالاری، بهبود عملکرد، فیزیولوژی