پایان نامه با کلید واژه های توسعه پایدار، توسعه پاید، ارزش افزوده، سازمان ملل متحد

دانلود پایان نامه ارشد

گيرد، از جمله شاخص هاي رفاه اجتماعي است که از تحولات شهرنشيني متأثر مي شود و اثرات ناشي از رشد جمعيت شهري را به خوبي در خود منعکس مي کند (علي اکبري، 1383: 58).
2-1-7 نابرابري
نابرابري، عدم شرايط برابر بين دو متغير است، به طوري که نبود شرايط مساوي باعث بوجود آمدن اختلاف سطح بين متغيرها مي شود. آثار نابرابريهاي اقتصادي و اجتماعي در شکل استفاده از فضا بازتاب پيدا مي کند (پوراحمد، 1385: 220).
وجود نابرابري بين مناطق شهري و روستايي، عموماً به وجود دوگانگي اقتصادي و در نتيجة آن نوعي دوگانگي اجتماعي نسبت داده مي‌شود. اين دو گانگي در مجموعة كلي تري قرار مي‌گيرد كه عبارت است از “شرايط ممالك جهان سوم و اقتصادي‌هاي بيروني”، يا به عبارت ديگر، ميان اقتصادهاي “مركزي” يعني اقتصادهاي مسلط و اقتصادهاي “پيراموني يا محيطي”. شهرهاي بزرگ محل استقرار “آنتن”هاي گيرندة اقتصادهاي خارجي به حساب مي‌آيند و در نظام‌هاي مناسباتي، نقش ارتباط دهنده و تقويت كننده اي بر عهده دارند. چنين نقشي موجبات تمركز درآمدها و منافع حاصل از فرآيند “ترانزيت” کالاها را فراهم مي آورد و حضور نمايندگان اقتصادهاي مرکزي را در خودشان ايجاب مي کند. حاصل اين تمرکز، استقرار جمعيت بهره ور از امكانات معاش مناسب با درآمدهاي فردي بالا مي باشد (زنجاني، 1371: 78). در مقابل، توده‌هاي محروم با حداقل امكانات زيستي پديد مي‌آيند و در فرآيند شكل گيري طبقات اجتماعي، نوعي بي عدالتي را به نمايش مي‌گذارند. بنابراين توزيع عادلانه درآمد، موثرترين راه براي رسيدن به توسعه انساني است (آسايش، 1371: 19).
2-1-8 ارزش زمين
ارزش هاي اراضي و مستغلات شهري به معناي وسيع كلمه عبارتند از ارزش زمين بناها ، مغازه هاي فروشگاه هاي حقوق استفاده از آنها حتي اگر مدت استفاده مانند حق اجاره محدود باشد تمام چيزهاي كه در اصل مي تواند خريداري يا فروخته شود مورد معامله يا داد و ستد قرار مي گيرد. از اين رو آنچه در اصول غير قابل فروش يا غير قابل واگذاري است . مثل راهها ، بناها و فضاي سبز همگاني تنها ارزش نظري دارند. بدين سان نيمي از فضاهاي شهري و يا بيشتر آن در بيرون از قواعد بازار قرار مي گيرد. ويژگي عمده اين ارزش ها در اين است كه با توجه به رشد و افزايش تراكم شهري ، سريع تر از ديگر ارزشها افزايش مي يابند و چيزي را توليد مي كنند كه ارزش اضافي ناميده مي شود . چون عرضه پايین تر از تقاضاست . اين ارزش ها و ارزش افزوده كه زمين و مستغلات از آن بهره مند مي شوند نيروي محركه اي را براي بازار مستغلات ، كاربري فضا توسط بخش خصوصي ، فعاليتهاي صنعت ساختمان و راه سازي ، آمايش و نوسازي كادر شهري بوجود مي آورند و از سوي ديگر زمينه جدايي فعاليتها و مسكن را فراهم مي سازند. آنچه كه منفعت كمتري دارد و پول كمتري مي آورد بدون وقفه به سوي نواحي پيراشهري و فضايي ارزانتر رانده مي شود جايي كه رفت و آمدهاي تناوبي در حال گسترش است (حيدري، 1384: 42).
2-1-9 کاربري زمين
كاربري زمين عبارت است از شناخت وضع موجود پراكندگي انواع فعاليت هاي شهري، تعيين نسبت هر يك از كاربري ها از كل مساحت شهر و اينكه هر يك از كاربري ها از كل مساحت شهر و اينكه هر يك از فعاليت ها در چه مقياس و اندازه و به چه صورت در سطح شهر پراكنده شده اند رابطه آنها با يكديگر چيست و تا چه حد اين ارتباط منطقي و صحيح است( رضويان،1381: 33 ). شکل گيري نظام کاربري اراضي در هر جامعه شهري و نحوه تقسيم اراضي و استفاده از آن در فعاليت ها و خدمات مختلف، بازتاب و برآيند عملکرد متقابل مجموعه اي از عوامل و نيروهاي مختلف محيطي، اقتصادي، اجتماعي، سياسي، حقوقي و غيره است. اين نظام امروزه به يکي از عرصه هاي مهم ثروت اندوزي و تشديد نابرابري هاي اجتماعي در شهرها بدل شده و به نوبه خود مشکلات برنامه ريزي شهري افزوده است (قرخلو و ديگران، 1383: 89).
2-1-10 توسعه پایدار
از زمان برگزاري کنفرانس سران در سال 1992 به اين طرف، توسعه پايدار به عنوان يکي از مهمترين پارادايم هاي توسعه براي اواخر قرن بيستم مطرح شده بود (بارو، 1376: 48). اين واژه به مفهوم گسترده آن شامل اداره و بهره برداري صحيح و کارآمداز منابع پايه، منابع طبيعي، منابع مالي و نيروي انساني براي نيل به الگوي مصرف مطلوب همراه با بکارگيري امکانات فني و ساختار و تشکيلات مناسب براي رفع نياز نسل هاي امروز و آينده به طور مستمر و قابل رضايت است(بحريني، 1376: 28). براساس اعلاميه ريو، در توسعه پايدار، انسان مرکز توجه است و انسان ها هماهنگ با طبيعت، سزاوار حياتي توأم با سلامت و سازندگي هستند و توسعه حقي است که بايد به صورت مساوي نسل هاي کنوني و آينده را زير پوشش قرار دهد (نصيري، 1377: 197).
متداول ترين تعريف از توسعه پايدار تعريفي است که کميسيون جهاني محيط زيست و توسعه (WCED) ارايه داده است که براساس آن توسعه پايدار توسعه ای که در آن نیازهای نسل حاضر بدون ضربه وارد آمدن بر توانایی نسل آینده در رفع نیازهایش تأمین شود ( هاشمی،1376: 47). براساس اين تعريف هر جامعه اي بايد قبل از اينکه به پايداري برسد، عدالت بين نسل ها و درون نسل ها را تأمين کند (ضرابي و اذاني ، 1380: 13).
حق توسعه نه فقط همکاري بين المللي براي تسهيل توسعه را مي طلبد، بلکه دولت ها را تشويق مي کند تا براي از بين بردن تبعيض و نابرابري1، به اصلاحات ضروري اقتصادي و اجتماعي نيز مبادرت کنند. بنابراين، موانع توسعه از جمله موانع تحقق حقوق سياسي و مدني بايد از ميان برداشته شوند. شايد مهمترين اصول اعلاميه فوق، اصول 1و 2و 3 باشند که جملگي مطرح مي کنند که هر فرد انساني استحقاق آن را دارد که ضمن آنکه محور موضوع توسعه باشد شرکت کننده، کمک کننده، و ذي نفع فعال در حق توسعه نيز باشد (هاتان، 1378: 61).
بنابر نظريه ارايه شده توسط برنامه محيطي سازمان ملل متحد (UNDP)، مفهوم توسعه پايدار در برگيرنده جنبه هاي زيادي مي باشد که کمک به تهيدستان و بهداشت و مسکن براي همه از جمله آنهاست. همچنين در کنفرانس جهاني حفاظت و توسعه در اتاوا، دستيابي به برابري و عدالت اجتماعي يکي از شروط دستيابي به توسعه پايدار ذکر گرديد (ضرابي و اذاني، 1380: 15). اين موارد که از طرف برخي از نويسندگان انسان محوري توسعه ناميده شده است به عنوان رويکردي مبتني بر مفهومي اصيل از حقوق بشر براي دفاع و ارتقاي شرافت و کرامت ذاتي افراد بشر ذکر شده است (هاتان، 1378: 59). اين رويکردها باعث توجه به توسعه انساني با شاخص هاي ميانگين عمر، دستيابي به آموزش و قدرت خريد گرديد (لشکري، 1377: 219) که بهبود شاخص هاي فوق خود در راستاي عدالت اجتماعي مي باشد.
2-1-11 شهر پايدار
شهر پايدار شهري است که تفکيک و جدايي بارزي در گروه هاي درآمدي و اجتماعي آن وجود نداشته باشد و کليه افراد و گروه ها به خدمات و تسهيلات اساسي دسترسي داشته و ساکنين آن به موقعيت هاي برابر دسترسي داشته باشند (بحريني، 1376: 37).
شهر پايدار شهري است که وراي راه حل هاي محدود و متعارف، مسائل اجتماعي و زيست محيطي را مورد توجه قرار داده آنها را با يک ديد وسيع و جامع بنگرد. براي مثال، موضوع مسکن مناسب اغلب از يک ديد کمي محدود بررسي مي شود. يعني پايين آوردن هزينه ساختمان سازي از طريق انبوه سازي و يا هرچه کوچکتر کردن واحدها. با اين همه، مسکن مناسب (حداقل مسکن) و زندگي مناسب (حداقل زندگي) به هيچ وجه مترادف هم نيستند. مقرون به صرفه بودن را مي توان با ايجاد يک محيط شهري بدون اتومبيل و حذف کليه هزينه هاي مربوط به آن تحقق بخشيد. علاوه بر آن بايد توجه داشت که مسکن حداقل ممکن است بدون دسترسي به اشتغال، خدمات، فضاي باز و عناصر ديگر مربوط به کيفيت زندگي، مضر و بي معني باشد (بحريني، 1376: 35).
2-1-12 توسعه پایدار و عدالت اجتماعي1
يکي از ارکان مهم ديگر در توسعه پايدار رعايت عدالت اجتماعي است. برنامه ريزان شهري براي ايجاد پايداري اجتماعي بايد به بازتوليد و عدالت اجتماعي توجه ويژه نمايند و تأمين نيازهاي پايه (غذا، سرپناه، آب زهکشي و دفع مواد زايد، تأسيسات بهداشتي و تسهيلات آموزشي) را سرلوحه کار خود قرار دهند (صرافي، 1375: 43). در واقع هيچ توسعه اي بدون توجه به خصوصيات اجتماعي و توسعه انساني پايدار و همبستگي نيست لذا همانطوري که امروزه توجه به جنبه هاي زيست محيطي توسعه در کنار توجه به شاخص هاي اقتصادي و رشد اقتصادي مورد توجه است، توجه به توسعه انساني و عدالت اجتماعي نيز از الزامات اساسي توسعه بوده و بدون توجه به آن توسعه ميسر نخواهد بود. در برنامه ريزي شهري بر مبناي عدالت اجتماعي با توجه به ميزان برخورداري از امکانات و خدمات شهري، توزيع متوازن امکانات و خدمات شهري، با توزيع ارزش افزوده و رانت به ويژه رانت زمين، توزيع مديريت هاي شهري، نقش اقتصاد سياسي و مديريت کلان جامعه در برقراري عدالت اجتماعي، فرصت هاي شغلي نابرابر، تبعيض بين گروه هاي اجتماعي، فني، قومي و نظاير آن پرداخته مي شود.
اساساً نابرابري هاي شديد با توسعه شهرنشيني به شکل امروزي و به ويژه پيدايش شهرهاي بزرگ (متروپل ها) به شکل جدي بروز کرده و متعاقب آن تظاهرات فضايي آن خور نمايي کرده اين امر در شهرهاي بزرگ کشورهاي در حال توسعه و پيراموني بويژه در شهرهاي کشورهاي نفت خيز نمود مشخص تري داشت. در کشورهاي توسعه يافته نيز اين امر بويژه بعد از اجراي سياست هاي تاچري در کشورهايي مانند انگلستان و آمريکا خود را نشان داد (شکويي، 1379: 42).
نابرابري هاي اجتماعي و لزوم نگارش به مسأله از ديدگاه عدالت اجتماعي در عرصه هاي مسکن، زمين، دسترسي به امکانات رفاهي، فضاي سبز و نظاير آن در ارتباط با برخورداري ها و عدم برخورداري ها، زمان دسترسي و ميزان استفاده از ارزش افزوده مطرح گرديد.
توسعه پایدار شهری یعنی شرایطی که شهر نشینان امروز و شهروندان فردا بتوانند در آن در کمال آرامش و امنیت زندگی کنند و ضمن تندرستی از عمر دراز و در عین حال سازنده بهره مند گردند (صالحی فرد، 1380: 147).
اگرچه ممکن است بعضي از شاخص هاي ذکر شده فوق در بسياري از علوم ديگر نيز قابل بحث باشند ولي آنچه که در اينجا مورد نظر ماست، عمدتاً تظاهرات فضايي آنان مي باشد. لذا ابتدا وضعيت شاخص هاي فوق را مورد بررسي قرار داده و در نهايت اثرات آنها را در فضاهاي شهري مورد بررسي قرار مي دهيم.

2-1-13 فقر و عدالت اجتماعي
قرار گرفتن افراد در جرگه فقرا مي تواند علل مختلفي داشته باشد. معمولاً کساني که در اين طبقه قرار مي گيرند داراي يک سري خصايص مشترک مي باشند: سواد اندک، فقدان تخصص، فقدان سرمايه و… از ويژگي هاي مشترک فقرا مي باشد. علل فقر متنوع و يک طيف وسيع هستند ولي هرچه باشد همه آنها روابط گسترده اي با همديگر داشته و بعضاً به صورت سيکل بسته عمل مي نمايند(کمالي، 1379: 294-157).
مهاجرت از روستا به شهر که به عنوان يک معضل بزرگ براي کشورهاي درحال توسعه درآمده است، يکي از علل ايجاد و توسعه فقر فزاينده شهري مي باشد. بسياري از زمينداران کوچک و کارگران کشاورزي و همچنين نيروي جوان تازه وارد شده به سن کار، به شهرها مهاجرت مي کنند و از آنجا که آنها فاقد تخصص و سواد کافي مي باشند در بخش کارگري جذب و طبقه کارگر را تشکيل مي دهند. موضوع به اينجا ختم نمي شود و همگي مهاجرين موفق به جذب در بخش کارگري نمي شوند. در واقع بازار کار در شهرها داراي جذب کارگر اضافي را ندارد و به اين سبب مهاجرت روستایيان به شهرها بر ميزان بيکاري در شهرها افزوده و سبب پيدايش قشري که طبقه زيرکارگر نام دارد مي شود. تجربه کشورهاي در حال توسعه نشان مي دهد که فقر مالي يک خانواده در چندين نسل باقي مي ماند. فرزندان اين خانواده ها به علل مختلف کمتر به تحصيل مي پردازند و فرصت ها را از دست مي دهند. پايگاه هاي اجتماعي نسبي در لايه هاي پايين جامعه مي توانند باعث عدم تحرک اجتماعي فرد شوند.
يکي از علل ديگر فقر را مي توان عدم برخورداري از شرايط مناسب جسماني،

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های عدالت اجتماعی، خدمات عمومی شهر، خدمات عمومی، نابرابری ها Next Entries پایان نامه با کلید واژه های گروه مرجع، توسعه پاید، توسعه پایدار، پایداری شهری