پایان نامه با کلید واژه های توانمندسازی، سکونتگاه های غیررسمی، کیفیت زندگی، سازمان های بین المللی

دانلود پایان نامه ارشد

ساماندهی و توانمندسازی اسکان غیررسمی بندرعباس

1-2-3- بانک جهانی
وضعیت نامناسب و مشکلات سکونتگاه های غیررسمی موجب گردید از اوایل سال 1970 میلادی سازمان های بین المللی و حمایت کننده جامعه به فکر سرمایه گذاری در جهت بهبود وضعیت این سکونتگاه ها بیافتند. در همان زمان بود که تعداد زیادی از پروژه های ارتقاء محلات غیررسمی توسط دولت های ملی و شهرداری ها و با همکاری سازمان های بین المللی و بانک های توسعه چند جانبه به صورت پایلوت در سراسر جهان برای بهبود کیفیت زندگی در این محلات به اجرا درآمد (Baker,2009: 1-3).
بانک جهانی، بانک توسعه آسیا (ADB) و بانک توسعه آمریکا (IDB)، به عنوان سه بانک بزرگ توسعه چند جانبه از سال 1990 بودجه کلانی را به پروژه های ساماندهی مسکن و سکونتگاه ها ی غیررسمی اختصاص دادند. بانک جهانی به عنوان بزرگترین قرض دهنده چند جانبه برای کل جهان، بانک توسعه آسیا (ADB) و بانک توسعه آمریکا (IDB) برای آسیا و آفریقا فعالیت می کنند(UN-HABITAT,2003: 136).
از دیدگاه بانک جهانی “توانمندسازی” به مفهوم افزایش امکانات و دارایی های فقرا، جهت مشارکت در مذاکره، اعمال نظر، کنترل و حفظ پیوند با نهادهای مسئولی است که در زندگی آنها تأثیرگذار است.از این دیدگاه با توجه به این که فقر چند بعدی است، فقرا نیازمند سطحی از داراییها و امکانات در سطح فردی(بهداشت، آموزش و مسکن) و در سطح عمومی(توانایی سازماندهی)، برای به راه انداختن “کار جمعی” جهت حل مشکلات خود هستند. به این ترتیب، نگاه بانک جهانی با تأکید بر کیفیت زندگی، کاهش فقر، پایداری محیطی و افزایش انباشت اقتصادی در شهر همراه بوده که در این میان سکونتگاه های غیررسمی جایگاه ویژه ای دربرنامه های بانک جهانی داشته است(Imparato,2003: 12).
فعالیت های بانک جهانی را می توان به سه مقطع زمانی زیر تقسیم کرد:
– دوره اول سالهای 1982-1972
– دوره دوم سالهای 1993- 1983
– دوره سوم سالهای پس از 1993
در دوره اول یعنی سالهای 82-1972، بانک جهانی متأثر از ایده ها و نظریه های ترنر طرحهای مکان- خدمات و بهسازی در محل را توصیه و در این زمینه حمایت مالی کرده است.
در دوره دوم یعنی سالهای 1993- 1983، بیشتر هدایت سرمایه به سوی نظام تأمین مالی مسکن مورد توجه قرار گرفت که البته بیشتر برای کشورهای بادرآمد بالا و متوسط مناسب بود.
در دوره سوم یعنی سالهای 1993 به بعد، بانک جهانی به جای برخوردهای موردی و نمونه ای با مسئله اسکان غیررسمی، به تدریج رویکرد منسجم (Integrated Approach) را مورد توجه قرار داده است، که بر این اساس چهار فعالیت اصلی زیر در برنامه بانک جهانی دنبال می شود.
– شکل دادن راهبردهای شهری- ملی
– حمایت از راهبردهای توسعه شهری
– گسترش کمک به ظرفیت سازی
– تعمیم و گسترش نوآوری هایی در ارتقاءبخشی و بهسازی خدمات فقرا و محله های فقیرنشین (UN-HABITAT,2003: 137).
در کل می توان گفت فعالیت های بانک جهانی در ابتدا به صورت ارتقاء جزئی محلات غیررسمی و دادن وام به خانواده های کم درآمد بود که در حال حاضر به صورت وام هایی در جهت ساماندهی مسکن در مقیاس کلان و خصوصی سازی خدمات عمومی می باشد.
در نتیجه این تغییر، سهم کمتری از بودجه به حمایت از مسکن کم درآمد اختصاص یافت بلکه بیشتر سرمایه گذاری متوجه کشورهای کم درآمد گردید، که آسیا و خاورمیانه شرق در میان مناطق سهم بالایی از بودجه را به خود اختصاص دادند( بانک جهانی و مرکز اسکان بشر سازمان ملل متحد، 1999: 4).
یکی از پروژه های اخیر بودجه بانک جهانی، پروژه ساماندهی شهری و اصلاحات مسکن برای جمهوری اسلامی ایران در سال 2004 میلادی می باشد.
در قالب این پروژه، کشور ایران مبلغی معادل 80 میلیون دلار آمریکا از بانک جهانی دریافت کرده است، که در این راستا برای شهرهای زاهدان، بندرعباس، کرمانشاه، تبریز و سنندج پروژه های ساماندهی محلات غیررسمی تعریف گردید.
هدف از این پروژه های اجرا شده در این شهرها 1- بهبود کیفیت زندگی و شرایط موجود در محله های فقیرنشین 2- آماده سازی سیستم ها، ظرفیت و پایه های نظارتی و آغاز اصلاحات بازار مبتنی بر بخش مسکن می باشد.
برای دستیابی به اهداف مورد نظر، وام سه فاز پروژه برای یک دوره دوازده ساله در نظر گرفته شده است، که فاز اول این پروژه که شامل جمع آوری، طبقه بندی و تجزیه و تحلیل از داده ها است تقریباً در تمام پنج شهر مورد هدف اجرا گردیده اما مراحل بعدی هنوز در این شهرها اجرا نشده است(worldbank,1994: 19).
ایران از جمله کشورهایی است که پروژه های وسیع و متنوعی را برای ارتقاء سکونتگاه های غیررسمی با همکاری بانک جهانی تعریف کرده است، که با توجه به محدوده مورد مطالعه، در جدول زیر فقط به پروژه های مربوط به شهر بندرعباس اشاره شده است.

جدول شماره3 :پروژه های تعریف شده توسط بانک جهانی در شهربندرعباس
ردیف
نام پروژه
سال تخصیص بودجه
1
آموزش مهارت های فنی برای بهبود زندگی و محیط زیست شهر بندرعباس
_
2
مطالعه رسمی، طراحی برنامه های آموزشی برای شهرداری شهر بندرعباس
_
3
طراحی مرکز بهداشت در بندرعباس
_
4
احداث دو مدرسه راهنمایی در محله دو هزار بندرعباس
2005
5
ساماندهی تمامی معابر موجود در محلات دوراهی ایسینی، بهشت زهرا و شمال محله دو هزار بندرعباس
2008
6
ارتقاء نظارت جاده ها و روشنایی خیابان ها در محلات دوراهی ایسینی و شمال محله دوهزار
2008
7
احداث پارک و مجموعه ورزشی در محله دو راهی ایسینی
2008
8
ساخت کانال آب در محلات بهشت زهرا و شمال محله دوهزار
2005
9
ساده کردن مسکن و ساخت سیستم اطلاعات
2008
10
مطالعه امکان سنجی نهادینه شدن فرآیند ارتقاء شهری در ایران
2008
11
توسعه و پیاده سازی مدیریت اطلاعات زمین و سیستم پشتیبانی تصمیم گیری
2008
12
طراحی سیستم مؤثر و مناسب برای یارانه مسکن
2008
13
احداث مرکز آموزش فنی و حرفه ای در محله دوراهی ایسینی
2007
14
احداث مرکز آموزش فنی و حرفه ای در محله دوراهی ایسینی
2007
15
تلاش برای کاهش تأثیر مواد مخدر و رفتارهای پرخطر در سکونتگاه های غیررسمی
2007
16
احداث مراکز آموزشی و بهداشتی در محله دوراهی ایسینی بندرعباس
_
17
نظارت بر ساخت و ساز کانال در محله دوراهی ایسینی
_
منبع: مطالعات نگارنده
2-2-3- طرح مطالعات توانمندسازی محلات شهر بندرعباس
در طرح مطالعات توانمندسازی محلات شهر بندرعباس (ساپ، 1382: 56)، به سرعت فزاینده جمعیت پذیری شهر بندرعباس (به ویژه مهاجرت های برون استانی) و فقدان ابزار و سیاست های لازم جهت اسکان مطلوب جمعیت، به عنوان مهمترین دلایل بروز ناهنجاری های گسترده در نظام کالبدی و اجتماعی و ایجاد اجتماعات ناپایدار و نابسامان شهری در قالب محلات غیررسمی اشاره شده است. در این طرح 10 محله غیررسمی 1- دوهزار؛ 2- نخل ناخدا؛ 3- توحيد؛4- پشت شهر؛ 5- بهشت‎زهرا؛ 6- نايبند؛7- ايسني؛ 8- ششصد دستگاه؛ 9- خواجه‎عطا؛ 10- سورو، مطالعه و بررسی شده اند.
این طرح با اشاره به حجم گسترده و رو به افزایش اسکان های غیررسمی اذعان می کند که راه حل های متعارف نظیر کنترل شدید فیزیکی، برخورد تخریبی و یا دادن خدمات محدود عمرانی نمی تواند در سازماندهی مجدد سکونتگاه های غیررسمی مؤثر افتد بلکه باید با تکیه بر توانمندی های درونی محلات غیررسمی و استفاده از ظرفیت های محلی و شهری، نگاه مجددی به این محلات کرد، بنابراین برای توسعه فیزیکی و بهسازی محلات سیاست ها و راهکارهایی را در دو سطح شهر و محلات فقیرنشین ارائه داده وهمچنین جهت مداخله در سطح محلات، سه حوزه برنامه‎سازي شامل بهسازي و ارتقاء فيزيكي محلات، توانمندسازي اهالي محلات و نهادسازي جهت استمرار و پايداري برنامه‎ها براي تغيير شرايط محلات غيررسمي شهر بندر عباس پيشنهاد و طراحی کرده است.
نکته قابل توجه این است که در واقع طرح موردنظر با توجه به چارچوب راهبردی توانمندسازی و با محور قرار دادن مقوله ارتقاء توانمندی های ساکنین محلات و همچنین توجه به جنبه های محیط کالبدی، مجموعه پروژه هایی را پیشنهاد داده است اما مکانیسم های مشارکت ساکنین در فرآیند تعریف، طراحی و اجرای پروژه ها مشخص نبوده است. لذا می توان گفت این طرح به لحاظ رویکرد توانمندسازی از جامعیت لازم برخوردار نیست، چنان که طرح مذکور، به اهداف توانمندسازی نظیر ارتقاء حقوق شهروندی و وضعیت فرهنگی و مدنی مردم، ارتقاء سطح سلامت و رفاه اجتماعی و تقویت پیوند پایدار اجتماعی بین محلات اشاره نکرده است.
در حال حاضر نیز طرح “ساماندهی سکونتگاههای غیررسمی و اقدامات توانمندسازی اجتماعات آنها با تأکید بر بهسازی شهری بندرعباس با دیدگاه شهرنگر” در دست تهیه می باشد که مطالعات آن از سال 1389 شروع شده است. در این طرح 12 محله غیررسمی بندرعباس توسط مهندسین مشاور پرداراز، تدبیرشهر، آمایش و توسعه البرز و به کارفرمایی شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران مطالعه و بررسی می گردد.

3-3- شناخت محدوده مورد مطالعه

یکی از رایج ترین پروژه های اخیر در خصوص رسیدگی به مسائل و مشکلات مربوط به سکونتگاه های غیررسمی، طرح ساماندهی این سکونتگاه ها می باشد. از آنجایی که هیچ دو سکونتگاهی مشابه هم نیستند و هریک مسائل و مشکلات خاص خود را دارند، روند ارتقاء هر سکونتگاه نیاز به تجزیه و تحلیل دقیق وضعیت محلی و شرایط و ویژگی های منحصر به فرد خود را دارد.
در این تحقیق دو محله غیررسمی چاهستانیها و سورو با موقعیت مکانی و ویژگی ها و پتانسیل های منحصر به فرد خود و نیز با برچسب محله یأس و امید انتخاب شده اند که در ادامه به معرفی این دو محله پرداخته شده است.

1-3-3- موقعیت قرارگیری محلات موردنظر
1-1-3-3- محله سورو
محله سورو با وسعتي معادل 139 هكتار و جمعيت 9453 نفر (سال 1389) در جنوب غربي بندرعباس و در حاشيه دريا شکل گرفته است. اين محله از شمال با شهرك هاي مسكوني، از شرق با اراضي نظامي، از جنوب با درياي خليج فارس و از غرب با اراضي نيروي دريايي محصور شده است.
كيفيت كالبدي و چگونگي شكل گيري و توسعه محله، موجب گردیده به عنوان يكي از سكونتگاه هاي غيررسمي شهر بندرعباس شناسايي و مطرح گردد.
از لحاظ تقسيمات مديريت شهري شهر بندرعباس(مطابق تقسيمات پيشنهادي طرح راهبردي- ساختاري سال 1387 مهندسين مشاور شارمند)، محله سورو در منطقه 3 شهرداري بندرعباس واقع شده است. نقشه شماره 2 موقعيت اين محله را در شهر بندرعباس نشان مي دهد.

2-1-3-3- محله چاهستانیها
محله چاهستانیها یکی دیگر از سکونتگاه های غیررسمی شهر بندرعباس می باشد که با وسعتی معادل 106 هکتار و جمعیت 15504 نفر(سال 1389) در شمال شهر بندرعباس واقع شده است. بزرگراه شهید رجایی از شمال ، شهرک امام رضا از شرق ، بلوار امام حسین از جنوب و خور گورسوزان از غرب، این محله را محصور کرده اند.
هسته اولیه شکل گیری محله مربوط به دهه 1350می باشد اما اوج شکل گیری و توسعه آن به دهه 1360 و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران برمی گردد.
این محله با توجه به ویژگیهای کیفیت کالبدی و مسائل زیست محیطی، نحوه مالکیت قطعات و نیز چگونگی شکل گیری و توسعه آن به عنوان یکی از سکونتگاه های غیررسمی شهر بندرعباس شناسایی شده است.
از لحاظ تقسیمات مدیریت شهری شهر بندرعباس(مطابق تقسیمات پیشنهادی طرح راهبردی- ساختاری سال 1387 مهندسین مشاور شارمند) محله چاهستانیها در منطقه 2 شهرداری بندرعباس قرار دارد، که در نقشه شماره 3 موقعیت این محله در شهر بندرعباس مشخص شده است.

2-3-3- قدمت و زمان شکل گیری محلات مورد مطالعه
1-2-3-3- قدمت محله سورو
محله سورو یکی از محلات قدیمی شهر بندرعباس می باشد که ساکنین آن بیشتر از بومیان اصیل بندرعباس هستند. هسته اولیه شکل گیری این محله، روستای سورو در غرب خور گورسوزان و در فاصله 3/2 کیلومتری از آن می باشد. توسعه محله سورو، همانطور که در بخش مراحل گسترش کالبدی شهر بندرعباس (جدول شماره 2 موجود در

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های اسکان غیررسمی، توانمندسازی، سکونتگاه های غیررسمی، امنیت تصرف Next Entries پایان نامه با کلید واژه های شبکه معابر، طرح تفصیلی، کاربری اراضی، توزیع فضایی