پایان نامه با کلید واژه های اوقات فراغت، سبک زندگی، هویت دینی، جمعیت شناختی

دانلود پایان نامه ارشد

را برای زنان و مردان به وجود میآورد )مچین و لوون: 2005)
سبک زندگی یک فرد، انعکاسی از تجربیات زندگی، موقعیت، ارزشها، نگرشها وانتظارات اوست. در جوامع سنتی، به ویژه در کشورهایی که فرهنگ جمع گرایی در آنها غالب است، گزینه های مصرف افراد به شدت تحت تاثیر طبق اجتماعی ، خانواده، واطرافیان هستند. اما در جوامع مدرن، مصرف کنندگان در انتخاب کالاها، خدمات وفعالیت هخایی که به واسطه آن خود را تعریف می کنند ، آزاد هستند. یک فرد با انتخاب مجموعه کالا وخدمات در واقع ، ابراز می دارد که چه کسی هست، چه ماهیتی دارد و دوست دارد عضو چه افرادی شناخته و دسته بندی شود. سبک زندگی تابعی از خصلت های ذاتی فرد است که به واسطه گذر وی از مراحل چرخه عمر و در نتیجه تعاملات اجتماعی شکل می گیرد. بنابراین سبک زندگی از عواملی همچون ارزشها، متغیرهای جمعیت شناختی، طبقه اجتماعی، گروه های مرجع ، خانواده و نیز ویژگی های درونی فرد مثل انگیزش، شخصیت و … تاثیر می پذیرد. سبک زندگی را می توان در قالب ارزشها یا علایق مشترک به ویژه آنهایی که در الگوهای مصرف منعکس می شوند توصیف کرد.( صمدی:145)
سبك زندگي و تمايز: جامعهشناسي ديگري كه به غناي مفهوم سبك زندگي افزوده، پير بورديو است. بورديو با تلفيق ايدههاي ماركس و وبر، دركي كاملتر در باب طبقات اجتماعي ارائه كرده است. وي ابعاد اقتصادي و فرهنگي را در بحث طبقه لحاظ ميكند؛ يعني مانند ماركس طبقات را برمبناي عامل اقتصاد لايهبندي و همچون وبر درون هر طبقه را بر مبناي سبك هاي زندگي مختلف از يكديگر متمايز ميكند. اگر ماركس طبقه را صرفاً اقتصادي ميديد، بورديو بر مبناي سرمايه هاي اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي طبقه را تشريح مي كند . به نظر وي، حجم و انواع سرمايهها طبقه را شكل ميدهد و منش افراد، درون هر طبقه را به يكديگر وصل مي كند و برمبناي اين منش مشترك سبكهاي زندگي شكل ميگيرد؛ البته به معناي دقيقتر بايد گفت مصرف، اجازة بازنمايي سبكهاي زندگي مختلف و ذائقههاي مختلف را ميدهد و نهايتاً اينکه سبكهاي زندگي و ذائقههايي كه بر مبناي سرمايههاي بالا شكل ميگيرد به مصرف كالاهايي ميانجامد كه تمايز اجتماعي ايجاد ميكند. اين منطق تمايز در مصرف، در کانون توجه بورديو قرار دارد(ساترتون: ۲۰۰۱) براي توضيح ديدگاههاي بورديو برخي مفاهيم نظري او را توضيح مي دهيم. بورديو با مفهوم فضای اجتماعی سبک های زندگی مختلف را نشان مي دهد. فضاي اجتماعي به اين ترتيب ساخته ميشود که عاملان و گروههاي اجتماعي براساس حجم و ميزان سرماية اقتصادي و سرمايه فرهنگي با برخي افراد اشتراكاتي مييابند و با برخي ديگر فاصله پيدا ميكنند (بورديو، 1380 :33)
بنابراين، فضاي اجتماعي بر مبناي سرمايه ساخته ميشود. هر قدر سرماية فرد بيشتر باشد،در فضاي اجتماعي در موقعيت بالاتري قرار ميگيرد. بورديو استدلال ميکند مردمي که به طورنزديک در يک فضايي اجتماعي قرار دارند، داراي مشابهتهايي بسيار هستند؛ حتي اگر هرگزيکديگر را نديده باشند . به عبارت ديگر، مردمي که در فضاي اجتماعي مشابهي قرار دارند، ذائقه هاي مشابه و سبکهاي زندگي مشابه دارند )گيبينز و ريمر، 1381 :116 .(در واقع به ازاي هر سطحي از موقعيتها، سطحي از سبك زندگيها و ذائقه ها وجود دارد که بر اثر شرايط اجتماعي مناسب با آن به وجود ميآيند و به وسيله اين سليقهها و ظرفيت تکثيرکنندة آن‌ها،مجموعة انتظام يافتهاي از ثروت ها و خصلتها به وجود ميآيد که در درون خود از نوعي وحدت سيرهها برخوردارند ( بورديو، 35:1380)
بوردیو(1984) با استفاده از مفهوم منش فرآيندي را توضيح ميدهد که به واسطة آن عامل ها، عملکردهاي تغيير سبك زندگي را بازتوليد ميکنند . منش، مجموعهاي از خلق و خوهاي پايدار در افراد است که کردارهاي خاصي پديد ميآورد. افراد طبق چنين نظام های دروني شدهاي عمل ميکنند که بورديو آن را « ناخودآگاه فرهنگي» مينامد. ازاينرو، منش سازوکاري انتقالي است که به مدد آن ساختارهاي ذهني و اجتماعي در فعاليت اجتماعي روزمره تجسم مييابد )ايگلتون، 1381:240 .( به بياني سادهتر ميتوان گفت مفهوم منش درواقع همان ساختهاي اجتماعي ذهني شدهاي است که بدواً از طريق تجارب نخستين فرد به ذهن او منتقل ميشود و شکل مي گيرد(نهادهاي نخستين) و سپس تجربيات بزرگسالي (نهادهاي ثانوي) بدان اضافه ميشود. به اين ترتيب است که ساختارهاي اجتماعي در ذهن و در درون افراد از طريق دروني ساختن عناصر بيروني حک ميشوند و به صورت منش در ميآيند(توسلي، 1383 :5)
اما بورديو جامعه شناسي ذهنگرا نيست و به شدت از تأکيد بر ذهنيت سوژه ميپرهيزد. او براي تعديل مفهوم منش خود، مفهومي ديگر با نام میدان را مطرح ميکند. ميدان ها ساختار بيروني عاملها را تشکيل ميدهند. ميدانها فضاهاي زندگي اجتماعي هستند که رفته رفته از يکديگر مستقل شده و در فرآيند تاريخي بر محور روابط اجتماعي و نتايج ويژهاي شکل ميگيرند. ميدانها در عين حال عرصة مبارزه و منازعة اجتماعيا ند که براي حفظ قدرت يا تنظيم روابط بين فرادستان و فرودستان فعاليت ميکنند ((توسلي، ۱۳۸۳: 6-7)
میدان همان زمينهاي است که بازي در آن رخ مي دهد و عامل آن را دروني مي کند. يعني هنگامي که تعريف هاي رسمي از انسان و همچنين معرفيها و بازنماييهاي او در فضايي اجتماعي به عادت تبديل ميشود، آن تعريف ها و بازنماييها به اصل هدايت گر رفتار بدل ميشود.
به نظر بورديو، تحليل ساختارهاي عيني که به ميدان هاي متفاوت تعلق دارند، از تحليل تکوين ساختارهاي ذهني در قلمرو افراد، که تا اندازهاي محصول ترکيب ساختارهاي عيني هستند،جداييناپذير است . فضاي اجتماعي و گروه هايي که آن را اشغال ميکنند محصول تلاشهاي تاريخياند. در اين فضا، عوامل انساني طبق جايگاهي که در فضاي اجتماعي دارند و با ساختارهاي ذهني، که به وسيلة آن‌ها اين فضا را ادراک مي کنند، مشارکت مينمايند ((بورديو:۱۳۸۰)
بورديو در کتاب تمايز(1984) ) شيوه هايي را تحليل کرد که گروه هاي هم رده و هم طبقه خود را به وسيلة آن، از الگوهاي مصرفي گروه ديگر متمايز ميکنند. بورديو نشان ميدهد که چگونه گروههاي خاص، به ويژه طبقات اجتماعي- اقتصادي، از ميان انواع كالاهاي مصرفي،روشهاي لباس پوشيدن، غذا خوردن، آرايش كردن، مبلمان و تزئين داخلي منزل و …انتخابهايي را انجام ميدهند تا روش زندگي مجزاي خود را مشخص و خود را از ديگران متمايز كنند. بورديو شيوههايي را تحليل كرد كه گروه هاي مختلف خود را به وسيله آن از الگوهاي مصرفي كه شيوه زندگي يك گروه را مشخص مي سازد متمايز ميكنند (فاضلي،1383 : ۴۲)
در حقيقت ذائقه مبنايي است كه افراد به واسطة آن خود و طبقه خود را از ديگران متمايز و بر اساس آن خود را دسته بندي ميكنند (وارد و ديگران: ۱۹۹۹ ). كالاهاي بسياري را ميتوان نام برد كه افراد با مصرف آن‌ها خود را از ديگران متمايز و براي خود سبك زندگي و ذائقههاي خاص تعريف ميكنند (فريدلند و ديگران : ۲۰۰۷ ). ما در اين بين به مصرف لباس ميپردازيم. بر مبناي ديدگاه بورديو، نوع پوشش افراد ميتواند بيانگر سبك زندگي و ذائقهاي خاص باشد كه منجر به متمايزشدن افراد از ديگران شود . در واقع، يكي از كاركردهاي پوشش،تمايزبخشي است. آيا پوشش با هدف ايجاد تمايز صورت ميگيرد، يا صرفاً كاركردهاي اولية پوشش مدنظر است؟
جمع بندی مبحث هویت: با توجه به شواهدی که در بالا اشاره شد، می توان برای هر یک از هویت های دینی ( اسلامی- ایرانی) و مدرن ، محورهایی را قائل شد. «خانواده محوری» و «توجه هویت دینی پوشاک خریداری شده» که به نوعی تمایل به مشابهت و وحدت اجتماعی و تاریخی در آن جلوه گر است، به عنوان محورهای هویت دینی و «تمایزطلبی و تمایز از دیگران» با تمایل به نوعی هویت فردی به عنوان محورهای هویت مدرن، مدنظر می باشد.
چهارمین شاخص مورد نظر از شاخص های سبک زندگی، الگوی فراغت می باشد. اینکه تفریح به چه چیزی اطلاق می شود و این تفریح تا چه حدی با زندگی و شغل انسان ممزوج یا بالعکس منفک باشد، می تواند الگوهای فراغت متفاوتی را رقم بزند.
2-6-1-4 اوقات فراغت
مفهوم فراغت: فراغت مجموعه اي از اشتغالاتي است كه فرد كاملاً به رضايت خود يا براي استراحت، يا براي تفريح، يا به منظور توسعه يا آموزش غيرانتفاعي يا مشاركت اجتماعي داوطلبانه، بعد از آزاد شدن از الزامات شغلي، خانوادگي و اجتماعي به آن ميپردازد )سعيدي رضواني و سينه چي:( 1386 .
هر چه به تمدن كنوني يا تمدن صنعتي نزديكتر شده ايم، مقوله ي اوقات فراغت به عنوان يك نياز خاص جوامع بشري نمايان تر شده است، تا حدي كه بعضي تمدن امروز را تمدن فراغت نام نهاده اند. اوقات فراغت و نحوه ي گذران آن، از مباحث تازه اي است كه پس از انقلاب صنعتي و رشد صنايع و فناوري، توجه جامعه شناسان را برانگيخته و به موضوعي مهم در حوزه ي جامعه شناسي بدل شده است.
در جامعه امروزی به گونه ای است که افراد مجبورند در شغل های مختلف به انجام کارهای تکراری و خسته کننده بپردازند و برای همین ،تفریح بیشتری نیاز دارند. قوه تکامل طلبی در انسان سبب می شود که همواره به دنبال وضعیتی بهتر از وضعیت فعلی خودش باشد. او وقتی به موقعیت بالاتری می رسد، شور و نشاط موقعیت جدید باعث حرکتش می شود. در این صورت هیچ وقت خسته نمی شود؛چر که هدف برایش ارزشمند است و برطرف کردن موانع قابل تحمل و حتی نشاط آور.( معلمی: 77)
مفهوم زمان فراغت در برابر درگير يها و كار روزمره كه اغلب عامل خستگي است، به كار مي رود وتعريف و تبيين آن به ايجاد شاخه هاي جديدي از علوم اجتماعي با عنوان جامعه شناسي اوقات فراغت و انسان شناسي اوقات فراغت انجاميده است (فكوهي و انصاري مهابادي، (62:1382.
مدرنيته همواره به موضوع پيش رفتن، كنارگذاشتن كهنه، نگرش تازه ي انسان به جهان و به خودش معني ميدهد )علوي زاده، (62:1385 بدينگونه پيدايش بعد تازه اي از دگرگوني دائمي، انهدام رسوم و فرهنگ سنتي را در صحن هي زندگي اجتماعي رقم زد )پاپلي يزدي، (18:1381 تفكيك ميان كار واوقات فراغت، يكي ديگر از اين دگرگوني هاست.
هر وقت کار در مقابل تفریح قرار بگیرد، نگاه ما به کار عوض می شود و جنبه اجبار پیدا می کند. به عبارت دیگر کار در راستای هدف نیست و زندگی تکراری می شود؛ چون هدف خاصی در میان نیست. ( معلمی : 78)
اوقات فراغت به عنوان مفهوم جديدي كه محصول جدايي كار از خانه، پيشرف تهاي فناورانه و تقسيم كاراجتماعي است، اين فرصت را مهيا كرد كه انسان – هرچند به مدتي اندك ازاجبارها و محدوديت هاي نظم اجتماعي مدرن رها شود )كيويتسو، (80:1380 درنتيجه سبب شده است تا زما نهايي به نام فراغت پديدآيد. بنابراين، فراغت پديده اي است كه با تمدن صنعتي پيوند دارد. در چنين تمدني، دو شرط لازم براي پيدايش فراغت تحقق يافته است: نخست، كار از شكل اجبار فرهنگي و اجتماعي به در آمده، شكل مسؤوليت آزاد فرد را دارد. شرط دوم، جدا شدن كاراز فعاليت هاي ديگر انسان است. سازمان يافتگي كاربه شكلي است كه چه از لحاظ عملي و چه از جنب هي نظري از وقت آزاد، جدا شده است. از نظر دومازيه اين دو شرط ضروري، تنها در زندگي اجتماعي تمدن هاي صنعتي و پس از صنعت وجود دارد و نبود آنها در تمدن هاي باستاني سنتي به معناي نبود فراغتاست )ساروخاني، (764:1370 دسته بندي هاي مختلف و جالب توجهي از فعاليت هاي فراغتي انجام شده است. براي مثال، فلچر و همكارانش فعاليت هاي فراغتي را در دو گروه ساخت يافته و ساخت نيافته تقسيم بندي كرده اند. ليونگ و لي، فعاليت هاي فراغتي را به دو دستهي مردم محورو مكان محور تقسيم كرده اند )فيضي، (24:1386 می توان فراغت را به دو بعد فعال و غير فعال تقسيم نمود. فعاليت هاي اوقات فراغت فعال، فعاليت هايي هستند كه شامل صرف انرژي فيزيكي و ذهني م يشوند؛ مثل پياده روي، فوتبال، بازي شطرنج و ….. . فعاليت هاي اوقات فراغت غير فعال آنهايي هستند كه فرد هيچ انرژي ذهني يا فيزيكي اعمال نم يكند؛ مثل رفتن به سينما،تماشاي تلويزيون و )… نيولينگر:(1981
زیاده روی در تفریحات و لذت های حلال نیز موجب غفلت و دوری از خدا می شود، بهره بردن از تفریحات حلال به میزانی مطلوب است

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های سبک زندگی، هویت ایرانی، هویت شخصی، خانواده محور Next Entries پایان نامه با کلید واژگان هویت اجتماعی، ضریب همبستگی، توزیع فراوانی، میزان استفاده