پایان نامه با کلید واژه های امر به معروف، نهی از منکر، قانون اساسی، جامعه اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

110سوره آل عمران می فرماید: «كُنتُمْ خَيرْ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لَوْ ءَامَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكاَنَ خَيرْا لَّهُم مِّنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَ أَكْثرَهُمُ الْفَاسِقُونَ؛ شما بهترين امتى هستيد كه براى مردم پديدار شده‏ايد به كار پسنديده فرمان مى‏دهيد و از كار ناپسند بازمى‏داريد و به خدا ايمان داريد و اگر اهل كتاب ايمان آورده بودند قطعا برايشان بهتر بود برخى از آنان مؤمنند [ولى] بيشترشان نافرمانند.» (آل عمران/110)
شما بهترین امتی بودید که پدید آمدید- از این جهت که -امر به معروف و نهی از منکر می کنید و به خدا ایمان دارید. در آیه شریفه، امر به معروف و نهی از منکر در کنار ایمان به خدا قرار گرفته و این نشانه اهمیت و عظمت این دو فریضه بزرگ الهی و بیانگر این است که این دو واجب، ضامن گسترش ایمان در میان جامعه بشری هستند و با به اجرا در نیامدن این دو فریضه ریشه ایمان در دل ها سست می گردد و پایه های آن فرو می ریزد.
در اهمیت و نقش امر به معروف و نهی از منکر در پیشبرد اهداف تربیتی اسلام، همین بس که قرآن کریم آن دو را از مهم ترین آرمان های تشکیل دهنده حکومت اسلامی معرفی کرده می فرماید: «الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فىِ الْأَرْضِ أَقَامُواْ الصَّلَوةَ وَ ءَاتَوُاْ الزَّكَوةَ وَ أَمَرُواْ بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْاْ عَنِ الْمُنكَرِ وَ لِلَّهِ عَقِبَةُ الْأُمُورِ؛ همان کسانی که هرگاه در زمین به آنان قدرت بخشیدیم نماز را برپا می دارند و زکات می دهند و امر به معروف و نهی از منکرمی کنند وپایان همه کارها ازآن خداست.» (حج/41)
و نیز مومنان را یار و یاور یکدیگر می داند که همدیگر را امر به معروف و نهی از منکر می کنند. از این رو می فرماید:
«وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَ يُقِيمُونَ الصَّلَوةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكَوةَ وَ يُطِيعُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ أُوْلَئكَ سَيرَحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ؛ مردان مومن و زنان مومن دوستان یکدیگرند و به نیکی فرمان می دهند واز ناشایست باز می دارند.» (توبه/71)
امر به معروف ونهی از منکر، نقش ارزنده ای در اجرای احکام و حدود الهی دارد و پشتوانه محکمی برای تثبیت ارزش ها و ریشه کنی مفاسد اجتماعی است. تجربه نشان می دهد که در طول تاریخ پرنشیب و فراز اسلام هرگاه مسلمانان نسبت به هم احساس مسئولیت می کردند و یکدیگر را به اعمال شایسته دعوت نموده، از بدی ها باز می داشتند، دیگر دستورات الهی نیز ارزش واقعی خود را در متن جامعه پیدا می کرد و گناه در جامعه کمتر رخ می نمود. به عکس هرگاه امر به معروف و نهی از منکر به صورت دو ارزش فراموش شده در می آمد و مورد غفلت یا کم توجهی قرار می گرفت، دیگر احکام الهی اسلام از قبیل نماز، روزه، زکات، حج نیز هر روز کم رنگ تر و بی‌فروغ‌تر می‌گشت. (حسینی شاهرودی 1383، صص19-21)
در جامعه اسلامی تکلیف عامه مردم امر به معروف و نهی از منکر با لسان است. چیزی که جامعه ما را اصلاح می کند همین نهی از منکر زبانی است. خدای متعال در زبان این اثر را قرار داده است. در امر و نهی این اثر را قرار داده است ما چرا این حکم الهی را درک نمی کنیم و حاضر نیستیم از این ابزار الهی استفاده کنیم؟ عمل کنید تا ببینید می شود یا نمی شود. حرف بزنید، بگویید، یک کلمه، بیشتر هم نمی خواهد. لازم نیست سخنرانی بکنید کسی را که می بینید خلافی مرتکب می‌شود، دروغی را، غیبتی را، تهمتی را، کینه ورزی نسبت به برادر مومن را، بی اعتنایی به محرمات دین را، بی اعتنایی به مقررات را، اهانت به پذیرفته های ایمانی مردم را، پوشش نامناسب را، هرکدام از این کارها را کسی انجام داد یک کلمه، لازم نیست با خشم باشد، یک کلمه آسان بگوئید این کار شما خلاف است، نکنید. شما بگویید، دیگری بگوید گناه در جامعه خشک می شود. تاثیر امر و نهی زبانی اگر انجام گیرد- از تاثیر مشت پولادین حکومت ها بیشتر است.
مقام معظم رهبری «مدظله العالی»در این رابطه فرموده اند: «آیاتی که درباره امر به معروف و نهی از منکر نازل شده برای جلوگیری از وقوع جرم و سلامت جامعه است. در واقع امر به معروف و نهی از منکر به این معنا است که جامعه به نوعی در مقابل قانون شکنی دیگران بی تفاوت نبوده و خودکنترلی داشته باشد بنابراین این موضوع بیش از آن که یک مساله حکومتی باشد یک موضوع مردمی است تا مردم در قبال قانون شکنی دیگران حساس باشند. در جوامع غربی این حساسیت را به طور دقیق می توانیم مشاهده کنیم و حد اقل با ترشرویی و اخم کردن به روی فرد متخلف، این حساسیت را ابراز می کنند (همان که در دستورات دینی هم آمده است) یعنی کسی جرات ندارد بر خلاف موازین اجتماعی عمل کند و گرنه با نگاه های تند و تیز دیگران روبه رو می شود. این روحیه و دستور چیزی است که قابلیت استفاده کردن برای امر پیشگیری را دارد تا پیشگیری از وقوع جرم به نوعی در میان مردم نهادینه بشود.» (میرمحمد صادقی، 1388، ص32).
یکی دیگر از راه‌های پیشگیری از وقوع جرم در فقه، نظارت عمومی مردم بر رفتار یکدیگر، با هدف بازداشتن مردم از ارتکاب گناه و جرم است. احکام امر به معروف و نهی از منکر که یکی از فروع دین اسلام است، با هدف پیشگیری و جلوگیری از شیوع انحرافات اخلاقی، جرم و گناه در جامعه اسلامی پیش بینی و برقرار شده است. در تبیین معنای معروف و منکر اقوال گوناگونی بیان شده است برخی معنای معروف و منکر را واجبات و محرمات می دانند و برخی دیگر مستحبات و مکروهات را نیز به معنای این دو افزوده اند. علاوه بر این، در تبیین مفهوم این دو واژه، مرجع تشخیص، (شرع و عقل) نیز لحاظ شده است (راغب اصفهانی، 1404ق، ص331).
مرحوم علامه طباطبایی، معروف را به معنای آنچه که با ذائقه افراد یک جامعه سازگار و در میان آنان مرسوم و متداول باشد، دانسته و می گوید: «فا لمعروف یتضمن هدایه العقل و حکم الشرع و فضیلته الخلق الحسن و سنن الادب» (طباطبایی، بی تا، ص236). در این معنا علاوه بر عقل و شرع، عرف اجتماعی نیز به عنوان مرجع تشخیص معروف شناخته شده است. منکر نیز در لغت به معنی کار زشت و ناپسند و انکار آمده است. از نظر فقهی، منکر هر فعل یا ترک فعلی است که قانونگزار اسلام ارتکاب آن را ممنوع کرده است. علاوه بر آیاتی که ضمن بیان احکام کارهای نیک و پسندیده، ارتکاب اعمال مخالف دستور الهی را منع کرده، در منابع دیگر قرآنی، آیات 104 و 110 سوره آل عمران مربوط به این موضوع است. همچنین در احادیث و روایات نقل شده از رسول اکرم ( و معصومین (توصیه و تاکید زیادی بر اجرای امر به معروف و نهی از منکر شده است.
به همین مناسبت، تدوین کنندگان قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز در اصل 8 این قانون، دعوت به خیر و امر به معروف و نهی از منکر را به عنوان وظیفه همگانی و متقابل مردم نسبت به یکدیگر وظیفه دولت نسبت به مردم و وظیفه مردم نسبت به دولت پیش بینی و اعلام کرده اند. به هر حال آنچه از مجموع مفاد آیات، روایات و مدلول اصل 8 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران برمی آید این است که تحقق امر به معروف و نهی از منکر در جامعه اسلامی ما ابزار خوبی برای پیشگیری از وقوع جرم و انحرافات اخلاقی است. بدیهی است که در شرایط فعلی، انجام این وظیفه خطیر همان گونه که قانونگزار در اصل 8 قانون اساسی متذکر شده، بر عهده حکومت جمهوری اسلامی است. البته مسئولیت دولت در اجرای امر به معروف و نهی از منکر در جامعه، مانعی برای همکاری مردم با دولت اسلامی در راه امر به معروف و نهی از منکر نخواهد بود. زیرا این آموزه نه تنها روابط شهروندان نسبت به یکدیگر را پوشش می دهد و هر یک از آنها را در قبال دیگران مسئول و پاسخگو می داند، بلکه مسئولیت شهروندان نسبت به دولتمردان و متصدیان بخش های مختلف حکومت را نیز به رسمیت می شناسد. (حاجی ده آبادی، 1383، ص79). وجوب امر به معروف و نهی از منکر مستقلا در آموزه قرآنی مورد تاکید قرار گرفته است. به علاوه در قرآن کریم این فریضه، مقدم بر برپایی نماز ذکر شده است.
«إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْاحْسَنِ وَ إِيتَاى ذِى الْقُرْبىَ‏ وَ يَنْهَى‏ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَ الْمُنكَرِ وَ الْبَغْىِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ؛ در حقيقت‏ خدا به دادگرى و نيكوكارى و بخشش به خويشاوندان فرمان مى‏دهد و از كار زشت و ناپسند و ستم باز مى‏دارد به شما اندرز مى‏دهد باشد كه پند گيريد.» (نحل/90)
«وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ؛ و بايد از ميان شما گروهى [مردم را] به نيكى دعوت كنند و به كار شايسته وادارند و از زشتى بازدارند و آنان همان رستگارانند.» (آل عمران/104)
«كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ؛ شما بهترين امتى هستيد كه براى مردم پديدار شده‏ايد به كار پسنديده فرمان مى‏دهيد و از كار ناپسند بازمى‏داريد و به خدا ايمان داريد و اگر اهل كتاب ايمان آورده بودند قطعا برايشان بهتر بود برخى از آنان مؤمنند [ولى] بيشترشان نافرمانند.» (آل عمران/110)
از طرف دیگر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، با تمسک به آیه 71 سوره توبه « یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ.» در اصل 8 قانون اساسی، دعوت به خیر و امر به معروف و نهی از منکر را به عنوان وظیفه همگانی و متقابل، بر عهده مردم نسبت به یکدیگر، دولت نسبت به مردم و همچنین مردم نسبت به دولت گذاشته است. بنابر این از دیدگاه قرآن کریم و بر طبق مدلول اصل 8 قانون اساسی در جامعه ما تک تک افراد وظیفه دارند تا از این طریق نسبت به نظارت عمومی اقدام کنند. در نتیجه این نهاد واجد دو جنبه فردی و همگانی است.مراد از جنبه فردی این است که همه افراد ایرانی موظفند با رعایت شرایطی که قانون معین می کند، در حد و توانایی خود در اجرای امر به معروف تلاش کنند و یا دیگران را از زشتی ها و فساد باز دارند.
مقصود از همگانی بودن این نهاد آن است که بنابر واجب کفایی بودن این فریضه لازم است افراد خاصی در جامعه مسئول انجام این فریضه شوند تا از عهده دیگران ساقط شود اما از دیدگاه نقش بازدارندگی این نهاد، شایان ذکر است که مفهوم امر به معروف ناظر به تلاش هایی است که از طریق بهبود بخشیدن به شرایط و اوضاع، زمینه های کجروی و بزهکاری را تقلیل می دهد. بدین ترتیب، این تلاش ها بقای ارزش های معتبر اسلامی را تضمین می کند. اما سازو کار بازدارندگی نهی از منکر، ناظر به تلاش هایی است که برای جلو گیری از وقوع رفتار ناپسند و جرم در جامعه اسلامی صورت می گیرد. همان طور که قبلا اشاره شد، فریضه امر به معروف و نهی از منکر به حکم آیات قرآن کریم، تایید قانون اساسی و همچنین مستند به احادیث و روایات نقل شده از معصومین ( (حرعاملی، ج11، ص398و کلینی، 1365، ج 3، ص 343) وظیفه و تکلیفی است که بر دوش همه افراد جامعه اسلامی قرار داده شده است و چنانچه شرایط اجرای صحیح آن در جامعه ما فراهم شود، قلمرو بازدارندگی و پیشگیری از وقوع جرم، کجروی های دیگر توسط این نهاد در جامعه به مراتب وسیع تر خواهد بود (ولیدی، 1388، صص36-33).
تعریفی که مرحوم محقق حلی در کتاب شرایع از معروف ارائه نموده اند عبارت است از: «هر عمل نیکی که علاوه بر نیک بودنش دارای یک وصف زائد باشد و انجام دهنده این عمل نیک این وصف زائد را بداند» و در تعریف منکر فرموده اند: «هر فعل قبیحی که فاعل، قبح آن عمل را(چه از راه اجتهاد و چه از راه تقلید) بداند.»
از مهم ترین ساز و کارهایی که در جامعه اسلامی برای پیشگیری از انحراف ها و جرائم وجهت دادن جامعه به سوی خوبی ها و نیکی ها طراحی شده است، نظام امر به معروف و

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های نهی از منکر، امر به معروف، امام صادق، قرآن کریم Next Entries پایان نامه با کلید واژه های نهی از منکر، امر به معروف، سیاست کیفری، ارتکاب جرم