پایان نامه با کلید واژه های اسکان غیررسمی، کشورهای در حال توسعه، سکونتگاه های غیررسمی، بهسازی شهری

دانلود پایان نامه ارشد

و چاهستانیها به ترتیب اولویت 140

فهرست نمودارها

عنوان صفحه

نمودار شماره 1: قدمت و عمر بنا در محلات سورو و چاهستانیها 104
نمودار شماره2: مقایسه جمعیت محلات سورو و چاهستانیها با
شهر بندرعباس(سال 1385) 116
نمودار شماره3: مقایسه تراکم ناخالص جمعیتی محلات سورو و
چاهستانیها با شهر بندرعباس(سال 1385) 116
نمودار شماره4: مقایسه نرخ رشد جمعیت محلات سورو و چاهستانیها
با شهر بندرعباس(سال89-1385) 116
نمودار شماره 5: روند تغییرات بعد خانوار در محلات سورو و چاهستانیها طی
سالهای89-1385 118
نموار شماره6: مقایسه تعداد جمعیت فعال و غیرفعال در محلات سورو و
چاهستانیها با شهر بندرعباس 119
نمودار شماره 7: ترکیب جمعیت فعال و غیرفعال محلات سورو و چاهستانیها
و شهر بندرعباس 120
نمودار شماره 8 : درصد کیفیت ابنیه در محلات مورد مطالعه 131
نمودار شماره9: درصد ميزان بهره مندی ازتأسيسات زيربنايي واحدهای مسکونی
در محلات مورد مطالعه 132
نمودار شماره 10: درصد کیفیت روشنایی محله از دید ساکنین 133
نمودار شماره 11: ترکیب سنی و جنسی پاسخگویان 134
عنوان صفحه

نمودار شماره 12: درصد میزان تحصیلات پاسخگویان 135
نمودار شماره 13: میزان بومی و غیربومی بودن ساکنین محله 136
نمودار شماره 14: مبدأ مهاجرت ساکنین غیربومی 138
نمودار شماره15: علت مهاجرت ساکنین غیربومی به شهر بندرعباس 142
نمودار شماره 16: علت انتخاب محله برای سکونت از دید ساکنین 143
نمودار شماره 17: درصد سابقه سکونت در محله 145
نمودار شماره 18: درصد میزان صمیمیت ساکنین محله با یکدیگر 147
نمودار شماره 19: درصد سابقه مشارکت ساکنین 150
نمودار شماره 20: درصد میزان مشارکت 151
نمودار شماره 21: درصد نوع مشارکت ساکنین 152
نمودارشماره 22: درصد حداکثر ساعت رفت و آمد در شب 154
نمودارشماره 23: نوع جرایم موجود در محلات مورد مطالعه 155
نمودارشماره 24: درصد میزان امنیت اجتماعی در محله از دید ساکنین 156
نمودارشماره 25: وضعیت اشتغال ساکنین 158
نمودارشماره 26: میزان درآمد ماهیانه 161
نمودارشماره 27: درصد نوع مالکیت 162
نمودارشماره 28: درصد رسمی یا غیررسمی مالکیت 163
نمودارشماره 29: درصد میزان استفاده از امکانات دولتی یا خصوصی 164
نمودارشماره 30: درصد میزان خدمات رسانی شهرداری و دیگر
دستگاههای دولتی به محله 166
نمودارشماره 31: نقش دستگاههای دولتی مسئول خدمات رسانی
به محلات از دید ساکنین 167

فهرست تصاویر

عنوان صفحه

تصویر شماره 1: شکل گیری محله چاهستانیها بر اساس توپوگرافی زمین 126
تصویر شماره 2: شکل گیری معابر و ساختمان های غیرهمسطح در محله چاهستانیها 127
تصویر شماره 3: یکنواختی در استفاده از مصالح در محله چاهستانیها 128
تصویر شماره 4: تنوع مصالح بکار رفته در محله سورو 130
تصویر شماره 5: فعالیت های مزاحم و غیررسمی در محله چاهستانیها 159
تصویر شماره 6: فعالیت های مرتبط با محیط در محله سورو 160
تصویر شماره 7: فضاهای خالي بلااستفاده در محله سورو، مکانی برای تجمع زباله 172
تصویر شماره 8: کیفیت نامناسب معابر در محله سورو 172
تصویر شماره 9: کیفیت نامناسب و کم عرض بودن معابر در محله چاهستانیها 174
تصویر شماره 10: نبودن سیستم جمع آوری فاضلاب در محله چاهستانیها 175
تصویر شماره 11: فضاهای خالي بلااستفاده در محله چاهستانیها، مکانی برای تجمع زباله 175

فهرست نقشه ها

عنوان صفحه

نقشه شماره 1: محدوده محلات غیر رسمی شهر بندر عباس 89
نقشه شماره 2: موقعیت محله سورو در شهر بندر عباس 96
نقشه شماره 3: موقعیت محله چاهستانیها در شهر بندر عباس 98
نقشه شماره 4: ساختار کلی محله سورو 101
نقشه شماره 5: ساختار کلی محله چاهستانیها 102
نقشه شماره 6: نوع دسترسی های محله سورو 106
نقشه شماره 7: نوع دسترسی های محله چاهستانیها 107
نقشه شماره 8: کاربری وضع موجود محله سورو 112
نقشه شماره 9: کاربری وضع موجود محله چاهستانیها 113

فصل اول

مقدمه

گسترش شهرنشینی از یکسو و توزیع و تمرکز جغرافیایی نابرابر ثروت از سوی دیگر در کشورهای درحال توسعه زمینه ی مهاجرت گسترده جمعیت، از حواشی فقر به سوی مراکز ثروت به منظور برخورداری از فرصت های اشتغال، درآمد، خدمات بیشتر و امید به آینده ای بهتر را فراهم کرده است. در چنین شرایطی شهرها، به ویژه شهرهای میلیونی کشورهای در حال توسعه به مکانی جهت تمرکز فقر تبدیل شده که به مرور زمان تعداد زیادی از فقرا به خاطر عدم توان و جذب اقتصادی در شهر، به حاشیه ها رانده می شوند.
در واقع نابرابری های موجود در نظام اقتصادی حاکم، دسترسی به بسیاری از فرصت های رسمی از جمله مسکن را برای بسیاری از فقرا غیرممکن ساخته است، بنابراین راه غیررسمی، امکان تأمین بسیاری از نیازها را برای فقرا مهیا می کند. در حال حاضر سکونتگاه های غیررسمی، سرپناهی برای درصد قابل توجهی از جمعیت شهرهای کشورهای در حال توسعه می باشند .
در ایران نیز به موازات رشد شهرنشینی، گسترش محلات فقیرنشین به ویژه سکونتگاه های غیررسمی از پدیده های فراگیر شهر معاصر بوده است.
در گذشته برای جلوگیری از گسترش سکونتگاه های غیررسمی سیاست هایی مانند تخریب کامل، تخریب و نوسازی مجدد، ساماندهی و بهبود کالبد بدون توجه به مسائل فرهنگی و مشکلات اجتماعی موجود در این محلات صورت می گرفته است.
امروزه در جهان، سیاست تخریب و تخلیه اجباری اسکان غیررسمی کاملاً مطرود و خلاف پایه ای ترین حقوق بشر دانسته شده است. در حال حاضر سیاست توانمندسازی سکونتگاه های غیررسمی با در نظر گرفتن جنبه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آنها به همراه بهبود کالبد موجود این سکونتگاه ها، مطرح می باشد. این تحقیق نیز با بررسی تطبیقی دو محله سورو و چاهستانیها با پتانسیل های متفاوت(مثبت و منفی)در بندرعباس بدنبال راه حل های متفاوتی جهت توانمندسازی اسکان غیررسمی با تکیه بر مشارکت مردمی و رویکرد توسعه اجتماع- محور می باشد.

1-1- طرح موضوع و بیان مسئله

یکی از نیازهای اساسی بشر مسکن است. مسکن مکان و فضایی برای تجدید قوا، فراغت، آموزش، انتقال ارزش ها و هنجارها و روابط اجتماعی نخستین فراهم می آورد. هر گاه افزایش جمعیت شهری یا مهاجرت به شهرها بدون تناسب با برنامه ریزی و زیرساخت های اقتصادی- اجتماعی انجام گیرد یا کاستی ها و نارسایی هایی در سیاست های دولتی و بازار رسمی مسکن وجود داشته باشد، تأمین مسکن مناسب تبدیل به یکی از مشکلات اصلی زندگی شهری می شود. هجوم مهاجران فقیر و بی بهره از تخصص ها و مهارت های لازم برای زندگی در شهر و عدم جذب آنها در اقتصاد رسمی شهر سبب می شود تا عموم حکومت های محلی کشورهای در حال توسعه از عهده تأمین نیاز مسکن جمعیت در حال رشد شتابان برنیامده و ساخت و ساز مسکن از کنترل آنها خارج و بر اساس ساز و کارهای غیررسمی بدون نظارت انجام شود. در چنین وضعیتی جمعیت کم درآمد شهری با استفاده از شیوه هایی مانند خرید زمین های ارزان قیمت مرکز یا حاشیه شهرها و یا تصرف آنها عموماً بدون رعایت مقررات قانونی و ضوابط شهرسازی مانند اخذ پروانه ساختمان، به ساخت و ساز مسکن با شیوه هایی ابتدایی و کم هزینه اقدام می کنند. بر اثر عمل چنین ساز و کاری است که در عموم شهرهای بزرگ و متوسط کشورهای در حال توسعه اجتماعات سکونتی شکل می گیرد که به اسامی مختلف مانند حاشیه نشینی، زاغه نشینی، آلونک نشینی یا سکونتگاه های غیرمتعارف یا غیررسمی نامیده می شوند(وزارت مسکن و شهرسازی، سازمان عمران و بهسازی شهری،1387: 129).
اسکان غیررسمی، پدیده نابرابری و فقر اقتصادی و از سویی نادیده انگاری اقشار کم درآمد در برنامه ریزی ها به ویژه برنامه ریزی های کالبدی و مسکن شهری است که اغلب در حوزه های تمرکز ثروت نمودار می گردد(شیخی، 1385: 29). اینگونه سکونتگاه ها بیشتر در بین کشورهای در حال توسعه ای که بی مهابا و بدون هیچ برنامه و چاره جویی پیامدهای منفی، دل به رشد اقتصادی در بستر جهانی شدن سپرده اند، دیده می شود(صرافی ، 1387: 7). بطوریکه سکونتگاه های غیررسمی برای درصد بسیاری از جمعیت شهرهای کشورهای در حال توسعه به عنوان سرپناهی می باشند(317: 2002Abbott,). البته سرپناهی که با دیگر سکونتگاه های موجود در شهر تفاوت های اساسی دارد.
این سکونتگاه ها از آن جایی که بدون رعایت ضوابط برنامه ریزی شهری و فقدان نقشه شهرسازی و معماری پدید آمده اند با مشکلاتی کالبدی مانند مکان یابی غلط، عدم دسترسی مناسب به خدمات عمومی، عدم پیش بینی کاربری های خدماتی، آموزشی، فرهنگی، امنیتی و ایمنی مواجه اند. آن دسته از مناطق اسکان غیررسمی که بر روی زمینهای تصرفی ساخته شده اند ممکن است به لحاظ معیارهای زیست شناختی و ایمنی برای سکونت و کار مناسب نباشند و خطرات جانی تهدیدکننده ساکنان آنها باشد (وزارت مسکن و شهرسازی، سازمان عمران و بهسازی شهری،1387: 129). مسکن غیر معمول، خیابان ها و کوچه های تنگ و باریک، مشکلات زیست محیطی و بهداشتی، فزونی و تراکم جمعیت، فقر فرهنگی و آسیب های اجتماعی، آسیب پذیری بالا در برابر حوادث طبیعی، سطح پایین برخورداری از امکانات و تسهیلات زندگی، عدم برخورداری لازم از امکانات، تأسیسات و خدمات شهری، اشتغال غالب در مشاغل غیررسمی، تصرف و عدم مالکیت قانونی بر زمین و… از ویژگی های سکونتگاه های غیررسمی محسوب می شود(صرافی، 1381: 6).
همچنین از منظر معیارهای اجتماعی و فرهنگی گرد هم آمدن افراد کم درآمد در یک مکان جغرافیایی خاص سبب پدید آمدن انزوای اجتماعی و تکرار چرخه فقر و کاهش سرمایه اجتماعی شده است، وضعیتی که عمل و ساز و کارهای مردم سالارانه و مشارکتی را با کندی و مانع مواجه می سازد و تحقق آرمان حکومت یاری خوب شهری ناممکن جلوه گر می سازد(وزارت مسکن و شهرسازی، سازمان عمران و بهسازی شهری، 1387: 129). بنابراین اسکان غیررسمی صرفاً مسأله ای کالبدی- فیزیکی نبوده و از عوامل کلان ساختاری در سطح ملی و منطقه ای ناشی می شود. رشد فزاینده جمعیت شهری از توان سازمان های دولتی و غیردولتی جهت توسعه و ارائه خدمات و تسهیلات شهری برای این جمعیت فزاینده، پیشی گرفته و برآورده نشدن نیاز مسکن و سرپناه اقشار کم درآمد در فضای رسمی و برنامه ریزی شده شهر، حاشیه نشینی و اسکان غیررسمی را به گونه ای بی سابقه گسترش داده است(صرافی، 1381: 6). محدود نبودن اسکان غیررسمی به یک یا چند شهر و گسترش آن در عموم شهرهای کشورهای در حال توسعه نشان می دهد این مسأله برخاسته از عوامل ساختاری اقتصادی، سیاسی و اجتماعی است. از این رو چاره جویی آن به سیاستگذاری، برنامه ریزی و اقدام در سطوح ملی، منطقه ای و محلی در قالب نظامی هماهنگ و مرتبط میان بخشهای دولتی، خصوصی و مدنی است( وزارت مسکن و شهرسازی، سازمان عمران و بهسازی شهری، 1387: 129).
در کشور ایران نیز تحولات ناشی از شکل گیری تقسیم کار بین المللی و دگرگونی ساختار اقتصادی کشور، افزایش و انباشت درآمدهای نفتی و اصلاحات ارضی بعد از دهه چهل از جمله علل عمده تسریع روند شهرنشینی و به تبع آن شکل گیری اسکان غیررسمی بوده اند.
محرومیت و عدم برخورداری سکونتگاه های غیررسمی از تسهیلات زندگی شهری در قیاس با دیگر نواحی شهری آنها را کانون مسائل بغرنج شهری و ضد توسعه پایدار انسانی نموده است. جای تردید نیست که در فرایند جهانی سازی، بسیاری از شهروندان به حاشیه رانده شده و از بسیاری از حمایت های اجتماعی نیز محروم می شوند. با این اوصاف پرداختن به مسئله اسکان غیررسمی نه تنها ضرورتی برآمده از ارزش های اعتقادی و انسانی، بلکه سازگار با منافع اجتماعی و پایداری سکونتگاه ها و توسعه ملی است. نباید فراموش کرد که فقر در هر جا تهدیدی برای کل است(صرافی، 1381: 6).
آغاز مطالعه پدیده اسکان غیررسمی در ایران به صورت نسبتاً مفصل به اواخر دهه 1340 بازمی گردد. اولین مطالعات سازمان یافته پس از تشکیل وزارت آبادانی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های توانمندسازی، توسعه پاید، توسعه پایدار، سکونتگاه های غیررسمی Next Entries پایان نامه با کلید واژه های توسعه پاید، توسعه پایدار، سکونتگاه های غیررسمی، اسکان غیررسمی