پایان نامه با کلید واژه های استان یزد، ارزش افزوده، مورفولوژی، روش شناسی

دانلود پایان نامه ارشد

گيدنز اشاره نمود. بررسي ديدگاه هاي اسلام در خصوص عدالت اجتماعي نشان مي دهد که نظراتي که اين دانشمندان (متعادل) در خصوص چگونگي اجراي عدالت اجتماعي مطرح نموده اند، قرن هاي پيش توسط اسلام ارايه شده است.
از زمان بروز شرايط جديد، دانشمندان علوم انساني متوجه مفاهيم عدالت اجتماعي شدند، جغرافيدانان نيز آن را به عنوان يک رسالت علمي وارد مباحث جغرافيايي نمودند و يکي از شاخه هاي مهم آن در عرصه معاملات و برنامه ريزي شهري رشد يافت. شهرها در موقعيت کنوني وضعيت ويژه اي يافتند. جهاني شدن و اثرپذيري شهرها از آن، مفهوم توسعه پايدار شهري، نگرش زيست محيطي به شهرها و شهرسازي انسان گرا و تداوم افق هاي تازه اي را در شهرسازي و برنامه ريزي شهري باز کرده اند که تمامي آنها در نگرش به شهر با ديدگاه عدالت اجتماعي افق جديدي به دست مي دهد. دسترسي به امکانات شهري، وضعيت مسکن، حاشيه نشيني، قيمت زمين و رانت هاي حاصله، ميزان برخورداري گروه هاي مختلف از امکانات و فرصت ها به توزيع قدرت اقتصادي و سياسي، تأثير اقتصاد سياسي بر عدالت اجتماعي و ساير علل وجود يا فقدان عدالت اجتماعي از جمله محورهاي بررسي در عدالت اجتماعي و شهر مي باشد. در واقع می توان گفت که دستيابي به عدالت اجتماعي در شهرها در تابعيت کامل از اقتصاد سياسي و مديريت کلان جامعه مي باشد. لذا وجود دولت هاي عدالت گرا شرط اول دستيابي به عدالت اجتماعي است. اجراي برنامه هاي توسعه کالبدي ملي بر اساس آمايش سرزمين و با رويکرد دستيابي به عدالت اجتماعي نيز مي تواند گام بعدي باشد. توزيع متوازن کاربري اراضي شهري و ايجاد تناسب منطقه اي در شهر، توزيع متناسب ارزش افزوده از طريق بازتوزيع (توزيع مجدد) ارزش افزوده زمين، ايجاد بانک زمين و مساعدت به رشد طبقات متوسط جامعه مواردي است که مي توان از طريق آن به دستيابي عدالت اجتماعي در شهرها رسید.

فصل سوم: معرفی محدوده مورد مطالعه و روش شناسی

مقدمه
این فصل شامل معرفی محدوده مورد مطالعه و روش شناسی می باشد. که در معرفی شهر یزد به ویژگی های جغرافیایی، جمعیتی، اجتماعی و اقتصادی پرداخته شده است و در نهایت تحلیل فضایی از سیر تحولات فیزیکی شهر یزد صورت گرفته است. همچنین روش ها و مدل های استفاده شده، معرفی شده است.
3-1 کلیات شهرستان یزد
شهرستان یزد با پهنه ای حدود 239700 هکتار در مرکز استان یزد در دره ای پهناور و خشک و در بین کوههای شیرکوه و خرانق واقع شده است. همچنین در موقعیت جغرافیایی46 درجه و 31 دقیقه تا 15 درجه و 32 دقیقه شمالی و 15 درجه و 53 دقیقه تا 40 درجه و 54 دقیقه شرقی قرار دارد. این شهرستان از سوی شمال به شهرستان میبد و اردکان، از شرق به شهرستان های اردکان و بافق ، از غرب به استان اصفهان و از جنوب به شهرستان های مهریز ، تفت و ابرکوه محدود است( افشار سیستانی ، 1378: 227).
شهرستان یزد اولین شهرستان خشت و خام و مرکز آن، شهر یزد دومین شهر تاریخی جهان است . بر پایه تقسیمات کشوری در سال 1390، شهرستان یزد دارای 2 بخش ، 4 شهر و 4 دهستان است. بخش مرکزی شامل دهستان فجر ( به مرکزیت خیر آباد )، فهرج ( به مرکزیت محمد آباد ) ، شهر یزد، حمیدیا ، شاهدیه و بخش زارچ شامل اله آباد ، محمد آباد و شهر زارچ می باشد.
تراکم آبادی های مسکونی در بخش مرکزی شهرستان زارچ بیش از بخش های دیگر می باشد. این امر ناشی از وجود شهر یزد و امکانات اقتصادی و اجتماعی آن و وجود شاهراه ارتباطی کرمان – یزد – تهران می باشد . تعداد آبادی ها و جمعیت های مستقر در آن حاکی از وجود تعامل نسبی در سلسله مراتب جمعیتی است . بخش خضر آباد وسیع ترین بخش شهرستان یزد است که دارای دو دهستان با نام های کذاب و ندوشن می باشد (حکمت نیا و انصاری،1391 :21). جدول شماره(3-1) جمعیت شهرستان یزد را به تفکیک بخش و شهر در سال 1390 نشان می دهد.
جدول شماره (3-1): جمعیت شهرستان یزد در سال 1390
جمعیت شهرستان یزد
بخش مرکزی
بخش زارچ
582686
شهر حمیدیا
شهر شاهدیه
شهر یزد
شهر زارچ

37428
16571
486152
10753
مأخذ : دفتر آمار استانداری یزد
3-2 ویژگی های شهر یزد
3-2-1 موقعیت جغرافیایی شهر یزد
شهر یزد بزرگترین شهر و واحد سیاسی در استان یزد به شمار می آید و مرکز اداری استان یزد می باشد که در مختصات 54 درجه و 23 دقیقه طول شرقی و 31 درجه و 54 دقیقه عرض شمالی قرار دارد (مرکز آمار ایران ،1385 :12). این شهر با وسعت 5/ 99 کیلومتر از سمت شمال به شهرستان اردکان ، از شرق به شهرستان بافق ، از جنوب به شهرستان مهریز و تفت و از غرب به شهرستان میبد محدود است . از نظر موقعيت‌ نسبي‌، اين‌ شهر در فاصلة‌ 310 كيلومتري‌ جنوب شرق‌ اصفهان‌ و در تلاقي ‌محورهای ارتباطي‌ تهران‌- بندرعباس‌، اصفهان‌- خراسان‌ و همچنین در مركز کشور ايران‌ واقع‌ شده‌ است (سالنامه آماری ایران، 1385).

شکل (3-1): نقشه موقعیت استان یزد
3-2-2 وضعيت‌ توپوگرافي‌، زمين‌ شناسي‌ و ژئومورفولوژي‌
شهر یزد از لحاظ توپوگرافی در محدودة ایران مرکزی و در ناحیه بیابانی تا نیمه بیابانی می باشد. وجود عوارض طبیعی ممتد و مرتفع شیرکوه و خرانق در مسیر جریان های غربی باعث ایجاد عوارض توپوگرافی متعدد در منطقه گردیده است. شهر یزد در پهنه ای از دشت یزد اردکان واقع شده است؛ حالتی چاله و مسدود که بین کوه های شیرکوه در جنوب و جنوب غرب ، کوه های خرانق در شمال و شرق واقع شده است. شیب این دشت از کوه های شیرکوه از جنوب شروع و به سمت شهر یزد ادامه یافته و در نهایت به کویر سیاه کوه در شمال شرق ختم می گردد. بنابر این شهر یزد دارای شیب عمومی نسبتاً ملایم از جنوب غرب به شمال می باشد. زمین های اطراف شهر دارای پستی و بلندی نسبی با مسیل ها و بستر های سیلابی، بریدگی های سطحی و تل ماسه های ماسه ای است که این تپه ها همواره یکی از موانع عمده جهت گسترش فیزیکی شهر یزد به این جهات می باشد. در مقابل اراضی جنوب و جنوب غرب که از آبرفت های سیلابی ارتفاعات شیرکوه طی هزاران سال پدید آمده است ، مستعد گسترش شهر به این جهات است و به همین دلیل رشد فیزیکی شهر یزد همواره در جهات جنوب و جنوب غرب گسترش یافته است.
در تحلیل کلی بر وضعیت زمین شناسی منطقه می توان گفت این محدوده از نظر زمین شناسی، جزو ایران مرکزی و از تقسیمات پنج گانه زمین شناسی ایران می باشد که از قدیمی ترین تشکیلات (پرکامبرین) تا جدید ترین آن(نئوژن) در سطح منطقه به چشم می خورد. قسمت اعظم منطقه را تشکیلات ژوراسیک و کرتاسه تشکیل داده است. وجود تشکیلات نئوژن که شامل لایه های قرمز و کنگلومرای همراه با گچ و نمک است باعث شوری منابع آب و خاک منطقه گردیده اند.
از دیدگاه زمین شناسی شهر یزد بر روی آبرفت های دوران چهارم واقع شده که در سمت شرق و شمال شرق به تپه های شنی و توده های مارونی همراه با گچ ، نمک و گنبدهای نمکی از دوران نئوژن محدود و در سمت جنوب غرب نیز سنگ های آهکی ˗ شیل ˗ شنی ˗کنگلومرای مربوط به دوران ژوراسیک به چشم می خورد. با توجه به زمین شناسی اقتصادی ، مناطق پیرامون شهر یزد از غنی ترین نقاط معدنی کشور به شمار می آید که در آینده می تواند مهمترین تأمین کننده و حتی صادر کننده مواد معدنی در سطح کشور باشد(سازمان زمین شناسی ، 1364، مطالعات زمین شناسی استان یزد:90).
در مطالعات ژئومورفولوژی که به منزله ابزاری جهت شناسایی واحدهای مختلف محیط طبیعی دارای اهمیت بسیار زیادی می باشد، دشت یکی از مهمترین واحدهای محیط طبیعی مناطق مختلف است، در واقع منبع اصلی آبهای زیر زمینی و مکان تشکیل تغییر و تحول یکی از مهمترین منابع طبیعی خاک کشاورزی و نیز سکونتگاه اکثر مردم می باشد. بدین ترتیب در زندگی اقتصادی و اجتماعی انسان ها نقش مؤثری دارد.در محدودة مورد مطالعه مهمترین عارضه ژئومرفولوژیکی موجود،حوضه آبخیز دشت یزد- اردکان است. این حوضه آبخیز با وسعتی حدود 1595000 هکتار به شکل تقریباً لوزی در جهت شمال غرب – جنوب شرق کشیده شده است(اختصاصی و همکاران،1375 :12). این حوضه توسط کوه های شیرکوه در غرب و جنوب غرب، کوه های خراسان و خونزا در شرق و کوه چک چک و کوه های خرانق در شمال و شمال شرق محصور شده است.از طرفی دیگر رشته ماسه ای در شرق یزد و شرق حوضه در حاشیة دشت کویر با جهت شمال غرب –جنوب غرب از جمله عوامل مورفولوژیکی هستند که در جهت دهی به شهر و راه های ارتباطی اعم از شوسه و راه آهن که شاهراه ترانزیتی شمال و جنوب کشور هم می باشد در پیدایش و چگونگی توسعه شهر یزد در طول تاریخ نقش به سزایی داشته است.

3-2-3 منابع‌ آب‌
3-2-3-1 آبهاي‌ زيرزميني‌
قنوات‌: قنات‌ يكي‌ از ابداعات‌ وابتكارات‌ شگفت‌انگيز است‌ كه‌ در طول‌ زماني‌ بيش‌ از چند هزار سال ‌در سرنوشت‌ كشاورزي‌ و آبياري‌ فلات‌ ايران‌ نقش‌ داشته‌ و با از بين‌ رفتن‌ و متروكه‌ شدنشان‌ بسياري‌ از نواحي‌ از بين‌ رفته‌اند. قنات‌ در مكان‌ گزيني‌ و استقرار هسته‌ اوليه‌ شهر يزد و نيز در گسترش‌ فضايي‌ شهر نقش‌ مهمي ‌ايفا نموده‌ است‌.
چاه هاي‌ عميق‌ و نيمه‌عميق‌: در دو دهة‌ اخير بر تعداد چاه هاي‌ عميق‌ و نيمه‌عميق‌ به‌ منظور بهره‌برداري‌ از آبهاي‌ زيرزميني‌ دشت‌ يزد- اردكان‌ افزوده‌ شده‌ است‌. استفاده‌ از چاه‌ به‌ عنوان‌ يك‌ تكنيك‌ مدرن‌ به‌ جاي‌ قنات‌ كه‌ طريق‌ سنتي‌ و بومي‌ بهره‌برداري‌ از منابع‌ زيرزميني‌ است‌ اثرات‌ شگرف‌ و قابل‌ توجهي‌ در مكان‌ گزيني‌ فضاهاي‌ سكونتگاهي‌، اجتماعي‌، اقتصادي‌ و فرهنگي‌ گذاشته‌ است‌.
3-2-3-2 آبهاي سطحي و مسيل ها
دشت يزد در واحد هيدرولوژيكي يزد ـ اردكان از حوزه كوير سياه كوه قرار دارد كه سيلابهاي توليد شده ناشي از رگبارهاي فصلي در ارتفاعات اين حوزه به مركز دشت يعني شهر يزد هدايت ميشود. واحد هيدرولوژيكي يزد- اردكان با مساحت 67/9609 كيلومتر مربع بخش وسيعي از حوزه آبخيز كوير سياه را كه نسبتاً كم ارتفاع و به صورت دشت مي باشد در برمي گيرد.

3-2-4 ویژگی های جمعیتی
3-2-4-1 تعداد جمعیت و روند تغییرات آن
تعداد جمعیت شهر یزد در سرشماری سال 1335 برابر 62502 نفر گزارش گردید . دومین سرشماری عمومی کشور در سال 1345 شمار جمعیت شهر یزد 93241 نفر و رشد سالانه آن را برابر 9/3 درصد نشان می دهد. در سال 1355 در سومین سرشماری نیز حجم جمعیت این شهر بالغ بر 135925 نفر و رشد سالانه آن 8/3 درصد گزارش شده است.
در آغاز انقلاب اسلامی حجم قابل توجهی از مهاجران روستایی به شهرها رو می آورند. شعله ور شدن آتش جنگ تحمیلی در جنوب غربی کشور نیز موج های فراوان مهاجرتی به شهرهای دیگر کشور را همراه داشت. یزد نیز تحت تأثیر این پدیده ها قرار داشت و حجم جمعیت آن تا سال 1365 به 230483 نفر بالغ گردید که نشان می دهد رشد سالانه جمعیت طی سال های 1355-1365 برابر 4/5 درصد است. با پایان گرفتن جنگ در سال 1367 و آغاز برنامه های توسعه ، روندهای رشد بی رویه جمعیت کاستی گرفت و مهاجرت ها تعدیل گردید. در سرشماری عمومی سال 1375 تعداد جمعیت این شهر برابر 326776 نفر و رشد سالانه آن 5/3 درصد بود . در سرشماری عمومی سال 1385 تعداد جمعیت این شهر برابر 432194 نفر و رشد سالانه آن 8/2 درصد اعلام گردید (حکمت نیا ، 1390 :64). آموزش ها و سیاست های دولت در جهت کنترل موالید و تنظیم خانواده در کاهش زاد و ولد و نرخ رشد تأثیر زیادی داشته است. جمعیت شهر یزد در سال 1390 با جمعیتی معادل 582682 نفر به نرخ رشدی 15/6 درصد طی یک دوره پنج ساله نسبت به سال 1385 رسید. با توجه به آمار سرشماری های سال 1335 تا 1390 می توان دریافت که حداقل نرخ رشد جمعیت به میزان 8/2 درصد مربوط به دهه 1375-1385 بوده است. همچنین بیشترین نرخ رشد جمعیت (جز دوره پنج ساله 1385-1390) نیز مربوط به دهه 1355-1365 به میزان 4/5 بوده است (طرح تفصیلی،1388: 96).
جدول شماره (3-2): تحولات جمعیتی شهر یزد در سال های 1335-1390
ردیف
سال سرشماری
جمعیت
نرخ

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های عدالت اجتماعی، توسعه پایدار، توسعه پاید، توسعه پایدار شهری Next Entries پایان نامه با کلید واژه های تراکم جمعیتی، ساختار سنی جمعیت، مناطق شهری، کنترل موالید