پایان نامه با کلید واژه های اجتماع محلی، توانمندسازی، سازمان ملل، تصمیم سازی

دانلود پایان نامه ارشد

محلی آماده، منسجم و برخوردار از ظرفیت نهادی پشتیبان، محدود می گردید. در این رویکرد بر مشارکت اجتماع محلی در فرآیند تصمیم سازی تأکید می شد که تجارب “برنامه بهسازی کامپونگ” (“Kampong Improvement Program” KIP) در اندونزی، “پروژه دفع فاضلاب بمبئی” (“Bambay Sewage Disposal Project” BSDP) و نیز “برنامه بهداشت در سکونتگاه غیررسمی” (Slum Sanitation Program)که با هدف بهبود وضعیت بهداشتی سکونتگاه های غیررسمی در طی سالهای 1995 تا 2003 میلادی در هند به اجرا درآمد، از جمله نمونه های اجرایی رویکرد اجتماع- محور می باشند که بر مشارکت اجتماع محلی در فرآیند تصمیم سازی تأکید می کنند(2004:2Niti&Dahiya,).
امروزه نهادها و سازمان های بزرگ جهانی همچون بانک جهانی، سازمان جهانی کار(ILO)، سازمان بهداشت جهانی(WHO)، برنامه توسعه سازمان ملل(UNDP) و کمیسیون اجتماعی- اقتصادی سازمان ملل برای غرب آسیا (ESCWA) و بانک آسیایی توسعه(ADB) پیشروان اجرای برنامه ها و پروژه های توسعه اجتماع- محور در راهبردهای کاهش فقر و توسعه شهری با تمرکز بیشتر در سکونتگاه های غیررسمی می باشند. در واقع این رویکرد تلاشی جهت رفع نیازهای اقشار کم درآمد و محرومی است که در فقر به سر می برند(2005:24Wienecke,). توسعه اجتماع- محور راه حلی است جهت توانمندسازی اجتماع محلی در کنترل تصمیم گیری و عملکرد نهادهایی که در شرایط زندگی آنها تأثیر گذارند.
به کارگیری رویکرد اجتماع- محور در برنامه های توانمندسازی و پروژه های بهسازی سکونتگاههای غیررسمی، به افزایش اثربخشی، کارایی و پایداری برنامه ها در پرداختن به اولویت ها و نیازهای فقیرترین ساکنان در این سکونتگاهها می انجامد. مهمترین اصل اساسی در توسعه اجتماع- محور توجه به فرآیند مشارکت مؤثر اجتماع محلی به مثابه مشارکت کنندگان آگاه در فرآیند توسعه در سطح خرد و محلی است. مشارکت اجتماع محلی به معنای بی توجهی به نقش دولت، مدیریت شهری یا سیاست گذاران محلی نیست، بلکه منظور پر کردن خلاءهای موجود در دید از بیرون و برنامه ریزی از بالا برای سکونتگاه های غیررسمی است. به طور کلی رویکرد اجتماع- محور به دنبال پیوند دادن و ایجاد ارتباط قوی میان اجتماعات محلی با (1)- نهادهای دولتی و (2)- بخش غیردولتی مسئول در مدیریت شهر است(روستا و محمدی، 1387: 93).

2- 11-2- مشارکت5
مشارکت در لغت به معنای درگیر شدن و شرکت نمودن در یک فعالیت است(1995Oxfordadvanced dictionary,).
مشارکت ” درگیری ذهنی و عاطفی اشخاص در موقعیت های گروهی است که آنان را برمی انگیزد تا برای دستیابی به اهداف گروهی، یکدیگر را یاری دهند”. از این تعاریف چنین برمی آید که درگیر شدن، یاری دادن و مسئولیت، سه رکن اصلی مشارکت می باشند( علوی تبار، 1379: 15).
بانک جهانی مشارکت را به عنوان فرآیندی تعریف می کند که طی آن گروههای ذینفع در جهت دادن به ابتکارات توسعه و تصمیم گیری ها و منابعی که در زندگی تأثیر دارد مداخله و نظارت دارند(1994World Bank,). سازمان ملل، مشارکت را به عنوان ابزار مطرح می کند: “مشارکت ابزاری است برای افزایش فرصت حضور مردم در فرآیند تصمیم گیری به نحوی که آنها را از فعالیت های خود منتفع سازد”(عبدی و همکاران، 1388: 73).
“امروزه در برنامه ریزی شهری، مشارکت مردم یکی از نیازهای اساسی برنامه ریزی است. به طوری که در ایران هم به این مسأله جنبه قانونی نیز داده شده است که از آن جمله می توان به بند 5 ماده 71 قانون شوراها و بند ح ماده 9 قانون برنامه چهارم توسعه جمهوری اسلامی ایران اشاره کرد که دخیل کردن و مشارکت شهروندان و تشکیل انجمن های محلی را در شهر امری ضروری دانسته و بر لزوم توانمندسازی و مشارکت دهی و تشخیص نیاز توسط جوامع محلی تأکید شده است” (فنی و دویران،1389: 87).
مشارکت نکته کلیدی در توسعه محلی و توسعه اقتصادی محلی به شمار می رود. بدون مشارکت واقعی اجتماعات محلی و تمرکززدایی در تصمیم سازی و تصمیم گیری، حل مشکلات شهری غیرممکن است. از یک سو این حق برای اجتماعات محلی باید در نظر گرفته شود که در آنچه که در زندگی و کارشان اثرگذار است مشارکت داشته باشند و از سوی دیگر مشارکت در سطح محلی می تواند بسیج اعضاء و منابع را موجب شود. در این میان تنها مشارکتی پایدار و سازنده است که با قدرت تصمیم سازی و تصمیم گیری همراه باشد و آن نیز مستلزم درگیر شدن اجتماع محلی در تمام مراحل برنامه ریزی، اجرا، تثبیت و پایش است (ایراندوست، 1387: 47). لذا مشارکت یعنی مردم مستقیماً در فرآیند تهیه طرح حضور دارند و علاوه بر تأثیرگذاری بر فرآیند می توانند آن را کنترل کنند. سانف6 مشارکت را همکاری همراه با کنترل شهروندان و سهیم شدن در قدرت و در فرآیند تهیه طرح ها می داند. چرا که توانمندسازی اجتماعات، هدف غایی مشارکت است (عبدی و همکاران، 1388: 73).
“در مقوله مشارکت، ظرفیت سازی برای گروههای خاص (گروههای سنی و جنسی) و نیز ظرفیت سازی نهادی بسیار با اهمیت است. مشارکت فقرا در برنامه ریزی توسعه اقتصادی، اولویت بندی نیازها و توانمندی ها برای تدوین و اجرای برنامه های منطبق با واقعیت به بار خواهد آورد و نیز اجرای موفق آن را تضمین خواهد کرد. چنانکه پسیون7تآکید می کند راهبردهای بهبود کیفیت زندگی در شهرهای کشورهای در حال توسعه باید به دنبال بازساخت روابط محرومان و مدیریت از راه افزایش مشارکت و گفتگوی واقعی و تصمیم گیری غیرمتمرکز باشد”( ایراندوست، 1387: 48-47).

3-11-2- ظرفیت سازی8
وجود مسائل زیست محیطی و فرسودگی عناصر کالبدی سکونتگاههای غیررسمی که بدون برنامه ریزی شکل گرفته اند در کنار محدودیت توان دولتی در ساماندهی این سکونتگاهها، آنها را با تهدید جدی مواجه و لزوم استفاده از پتانسیل ها و ظرفیت های محلی را ضروری ساخته است.
مرکز اسکان بشر سازمان ملل در ساماندهی وضعیت سکونتگاههای غیررسمی بر اهمیت حمایت از اجتماعات محلی و بومی( توسعه درون محله ای) از طریق رسمیت بخشی و ممانعت از اخراج های اجباری تأکید دارد (محمدی، 1388: 5).
“ظرفیت سازی( Capacity Building) رویکردی در حال جریان در حوزه های مختلف اجتماعی، سیاسی و فرهنگی، اقتصادی است که در مسائل شهری به ویژه در مورد سکونتگاههای غیررسمی در طی یک دهه اخیر مورد توجه قرار گرفته است.
ظرفیت سازی در سطح مدیریت محلی و اجتماع محلی برای ارتقای توانمندی آنها، ساز و کاری برای پایداری اقدامات ساماندهی است. در واقع ساماندهی و توانمندسازی سکونتگاههای غیررسمی مستلزم ظرفیت سازی از طریق اهمیت دادن به نقش مشارکت و یادگیری اجتماعی(آموزش شهروندی) با هدف ارتقای محیطی اجتماع- محور(Community-Based) و از طریق توجه به توان ها و ظرفیت های درونی موجود در اجتماعات ساکن در این سکونتگاهها است” (محمدی، 1388: 5).
“توسعه اجتماع- محور(Community –Based Development) به مثابه فرآیند و ابزار ارتقای مشارکت مردمی و برقراری حکمروایی خوب شهری و تلاش برای ارتقای وضعیت زندگی فقرا و کم درآمدها بیش از همه از طریق ارتقای ظرفیت های فردی، خانوادگی و اجتماع محلی دست یافتنی است”(محمدی و روستا، 1387: 93). علاوه بر این، ظرفیت سازی به مفهوم استفاده از ابزارهایی است که بتواند منافع بلند مدت اجتماعات به ویژه گروه های کم درآمد را مدنظر قرار داده و فضای قانونی را برای دسترسی آنها به محیط سکونتی مناسب، امنیت، اشتغال و دیگر نیازهای اصلی فراهم نماید، همچنین از حقوق مربوط به مالکیت زمین، نگهداشت و ارتقای سرمایه های فیزیکی و خدماتی موجود در محلات کم درآمد نشین حمایت نموده و آن را تقویت نماید(2001:4Chapman and KirK,).
سامانه ظرفیت سازی سامانه ای متشکل از دو محور اصلی 1- تقاضا 2- عرضه است. در واقع تا زمانی که کمبودی در حوزه ای مطرح نگردد، تقاضایی به وجود نیامده و تحرکی برای ایجاد ظرفیت، انجام نخواهد شد.

منبع:(محمدی، 1388: 9)
شکل شماره 9 : ساختار کلی یک سامانه ظرفیت سازی

سه گروه اصلی در برنامه های ظرفیت سازی اجتماع- محور که در واقع عناصر اصلی در سامانه ظرفیت سازی به شمار می روند، مورد توجه می باشند.
1- نهادهای دولتی، برنامه ریزان، مشاوران طرح ها وسیاستگزاران شهری
تدوین یک چارچوب عملیاتی آینده نگر به عنوان سند راهبردی برنامه ریزی، مشاوره و سیاستگزاری با هدف تأثیرگذاری بر محیط و شرایط زندگی در سکونتگاههای غیررسمی، به عنوان مهمترین و اولین مرحله از فرآیند ظرفیت سازی می باشد که در حیطه وظایف این گروه می باشد( همان منبع : 9).
2- نهادهای مسئول و اداره کنندگان محلی و دستگاه های خدمات رسان، CBOها و گروه های ذینفع
در واقع اجرایی شدن برنامه های ظرفیت سازی مستلزم نهادهای نافذ در اجتماعات محلی با مشارکت فعالانه آنها در شناخت تمایلات و خواسته های این اجتماعات می باشد. متولیان امور خدمات رسانی شهری از جمله شهرداریها که نیازهای اجتماعات محلی را برآورده می سازند، CBOها و شوراها و نهادهای غیردولتی(NGOs) و دولتی دخیل در فعالیت های مربوط به عمران و توسعه محلات غیررسمی، باید به نیازهای راهبردی و اساسی محلات آگاهی یافته و اقدامات خود را در زمینه عرضه خدمات در چارچوب چنین نگرشی تدوین نمایند ( محمدی، 1388: 11).
3- اجتماعات محلی، و ظرفیت سازی اجتماع- محور9
اجتماعات ساکن هدف اصلی و در واقع گزینه اصلی در فرآیند ظرفیت سازی به شمار می روند. اجتماعات محلی ساکن در سکونتگاههای غیررسمی مثل سایر شهروندان در شهر دارای ظرفیت هایی برای توسعه می باشند که نیازمند تقویت و گسترش می باشند. افزایش تسهیلات دسترسی به آموزش همگانی و یادگیری در حین انجام برنامه های ارتقای توانمندی اجتماع محلی و ارتقاء بخشی محلات، از راهبردهای اصلی و عملیاتی در این بخش می باشد( محمدی، 1388: 11).

منبع: مطالعات نگارنده
شکل شماره 10 : عناصر اصلی در فرآیند ظرفیت سازی

بنابراین ظرفیت سازی به معنای ایجاد، بهره برداری و حفظ پایدار مشارکت به منظور کاهش فقر، افزایش خوداتکایی و بهبود کیفیت زندگی و در نهایت توانمندسازی مردم است. ظرفیت سازی متکی به منابع درونی جوامع محلی و تقویت قابلیت ها و امکانات موجود است.

4-11-2- امنیت تصرف(سکونت)10
فقدان امنیت مالکیت در اسکان غیررسمی یکی از چالش های اساسی در این اسکان ها می باشد. به طوری که این عامل، آسیب های روانی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی به خانوارهای ساکن در این سکونتگاهها وارد می کند. بنا به گفته سازمان اسکان بشر سازمان ملل متحد، این عامل در اسکان های غیررسمی به عنوان چرخه فلاکت عمل کرده و پایه ای برای سایر محرومیت های خانوارها می باشد (2003:10UN-HABITAT, ).
“مالکیت غیررسمی از دیدگاه قانونی هیچ امنیتی ندارد و هر لحظه می تواند توسط دولت مجبور به تخلیه اجباری گردد. غیررسمی بودن مالکیت زمین و مسکن، که آنها را می توان مالکیت های “خارج از قانون” نامید، موجب می شود که این دارایی هابرای ساکنین به عنوان سرمایه های بلااستفاده و مرده تلقی شوند. زیرا این وضعیت باعث می شود، استفاده از این دارایی ها حتی به عنوان وثیقه برای دریافت وام جهت شروع یک فعالیت تجاری یا اقتصادی، ناممکن باشد. امنیت مالکیت به عنوان انرژی می تواند با آزاد کردن توان بالقوه فقرای شهری منجر به رشد اقتصادی کشورهای در حال توسعه شود”( داداش پور و علیزاده، 1390: 93).
سازمان اسکان بشر در سال 2003 میلادی، امنیت تصرف زمین را ” قابلیت زندگی کردن در یک مکان بدون ترس از دست دادن آن مکان”تعریف کرده است(2003:11UN-HABITA,).
واقعیت این است که تأمین حق سکونت یک اصل اساسی و لازم برای بهبود شرایط زندگی فقرای ساکن در سکونتگاه های فقیرنشین شهری به شمار می رود و از بهترین راه حل های کاهش فقر در این سکونتگاه ها می باشد. نکته اساسی این است که به رسمیت شناخته شدن حق سکونت، آغازی بر مجموعه امتیازاتی می باشد که زندگی فقرا را دگرگون کرده و تضمین گر خدمات پایه و عمومی می باشد(2005:49Garau,).حتی تأمین حق سکونت به عنوان زمینه و

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های توانمندسازی، سکونتگاه های غیررسمی، نیروی کار، زیرساخت ها Next Entries پایان نامه با کلید واژه های اسکان غیررسمی، سکونتگاه های غیررسمی، توانمندسازی، کارشناسی ارشد