پایان نامه با کلمات کلیدی کهگیلویه و بویراحمد، دشمن زیاری، فتحعلی شاه

دانلود پایان نامه ارشد

– اشعاری را ارائه نموده، که در واقع تکرار ابیات مضبوط در کتاب یعقوب غفاری است (اکبری، 1381: ).
الله بخش آذرپیوند، نیز در خصوص موضوعات مهم تاریخ بویراحمد، گونه هایی از اشعار را درکتاب خویش- تحولات سیاسی بویراحمد و جنگ گجستان -آورده که جز چند مورد، همه از منابع پیشین ماًخوذ است. متاسفانه وی همچون دیگران اشارتی به منابع خود ندارد و در مواردی مشخص-به عمد یا سهو-ابیات را تغییر یا تحریف کرده است. به علاوه اشعاری را که آورده به درستی نظم و چینش نداده و بسیار به هم ریخته و پراکنده اند(آذر پیوند،1384: 289-288، 308-293، 401، 424، 428، 468-467).
خانم سیمین طاهری نیز در کتاب فرهنگ عامیانه مردم کهگیلویه و بویراحمد ، به ادبیات حماسی بویراحمد توجه کرده که اکثراً برگرفته از منابع قبلی است. وی نامی از منابع خویش نمی برد. البته اشعاری که نویسنده در خصوص خسروخان بویراحمدی و میرزا یدالله ساداتی آورده، برای نخستین بار از جانب او ارائه شده است. عیب عمده و آشکار کتاب او، صفحه بندی مغلوط و مغشوش آن است. بنابراین از صفحه 25 به بعد نظم و ترتیب صفحات بهم خورده و به هیچ گونه ای نمی توان صفحه درست را در استنادات خود ارایه داد.

فصل دوم

حوادث تاریخی بویراحمد در دوره قاجار
و بازتاب آندر اشعار محلی

2-1-موقعيت جغرافيايي و طبيعي كهگيلويه و بويراحمد

استان كهگيلويه و بويراحمد ، در جنوب غربي ايران و در ميان استانهاي اصفهان، فارس، بوشهر، خوزستان، چهارمحال و بختياري واقع است. اين استان از شمال به چهارمحال و بختياري، از شرق به اصفهان و فارس، از جنوب به فارس و بوشهر، از غرب به خوزستان محدود مي شود. مساحت استان با 16264 كيلومتر مربع، حدود يك درصد مساحت كل كشور است، كه تقريباً چهار پنجمآن را ارتفاعات و تپه ماهورها تشكيل مي‌دهد و حدودیک پنجم آن دشت هاست. كوه هاي این استان جزو رشته كوه هاي زاگرس به شمار می آید كه بلندترين آن كوه دنا در شمال شهر سي سخت است.این كوه ها در تنوع آب و هوايي منطقه مؤثر واقع شده، و دو اقليم سردسيري و گرمسيري را به وجود آورده ا. ناحيه سردسيري، حدود نيمي از كل مساحت استان است كه بيشتر، شهرستان هاي بويراحمد و دنا را شامل مي شود.ناحیه گرمسیری، بیش از نیمی از کل مساحت استان و در شهرستان های کهگیلویه و گچساران است که تقریبا 900 متر از سطح دریا ارتفاع دارد و در مسیر وزش بادهای گرم استان خوزستان است. هوای آن گرم و خشک و میزان بارندگی اندک است ( خليلي و ديگران، 1388: 7 -3 ).

2-2- تقسیمات سیاسی

استان کهگیلویه و بویراحمد کنونی، تا پیش از قیام عشایر جنوب، خاصه جنگ مشهور«گجستان» (31فروردین ماه 1342)جزیی از استان فارس و خوزستان بود. پس از این نبرد حساس و تاًثیرگذار، سازمان اطلاعات و امنیت کشور(=ساواک) در گزارشی به شاه و نخست وزیر، پیشنهاد« تجدید نظر در وضع جغرافیایی و تقسیم بندی اجتماعی و سیاسی منطقه و تشکیل یک فرمانداری کل و انتخاب یک افسر شایسته و دلسوز برای اداره ی امور محل» را ارایه داد)سياهپور، 1388 : 532 – 531 ) .
ریاست ساواک کشور، موارد مهم دیگری نظیر ایجاد راههای خوب و مربوط نمودن این ناحیه به اصفهان و بهبهان و فارس، تاسیس ادارات و مؤسسات دولتی، احداث کارخانجات برق، قند، کبریت سازی و غیره، ایجاد مدارس ابتدایی و حرفه ای، ایجاد مؤسسات بهداشتی و کشاورزی و دامپزشکی را پیشنهاد داده بود .
به دنبال پیشنهاد های ساواک، تاًسیس فرمانداری کل«بویراحمد و کهگیلویه» پذیرفته شد. هیئت دولت در جلسه مورخ 22تیرماه1342 تصویب نامه تشکیل فرمانداری کل بویراحمد و کهگیلویه را مصوب و منتشر نمود. در این تصویب نامه،ده یاسوج مرکز فرمانداری کل تعیین گردید و بنابراین بویراحمد سردسیر که پیشتر جزو استان فارس بود از آن منتزع شد و به همراه کهگیلویه و گچساران -که قبلا جزو استان خوزستان بود- تبدیل به یک فرمانداری مستقل گشت. بدین ترتیب، استانی مستقل به نام کهگیلویه و بویراحمد در نقشه سیاسی کشور به وجود آمد که بنا به تعبیر دقیق و زیبای محمد بهمن بیگی«تنها استان ایران بود که نه به دلیل جمعیت، نه به دلیل وسعت، نه به دلیل ثروت بلکه فقط در نتیجه قدرت موجودیت یافت»(بهمن بیگی، 1368: 319).
فرمانداری کهگیلویه و بویراحمد در سال 1355 تبدیل به استانداری گردید و تا کنون یکی از استان های معروف کشور است. این استانداری در حال حاضر دارای 7 شهرستان بویراحمد، کهگیلویه، گچساران، دنا، بهمئی، باشت و چرام می باشد.

2-3- پيشينه تاريخي بويراحمد

بويراحمد، يكي از اقوام بزرگ و پرجمعیت ساكن كهگيلويه و بويراحمد است كه از قلمرو وسيعی برخوردار بوده است . نام بويراحمد، يك اسم قديمي است كه دقيقاً معلوم نيست از چه زماني مرسوم و معمول شده است. در حال حاضر، قديمي‌ترين سند مكتوب ـ مربوط به سال 856 هـق است، كه يكي از بزرگان قوم، نام خود را برسنگي نقر كرده است (صفی نژاد، 1368: 213-212). علاوه بر اين، در يك سند معتبر محلي مربوط به عـهد شاه عباس دوم ، و نیز کتاب ریاض الفردوس در دورة شاه سلیمان ، نام بویراحمد مضبوط است (صفی نژاد، 1381: 687-489/ 2. حسینی منشی، 1385: 33).
آنچه از ظاهر روايات شفاهي بویراحمدی ها برمي‌آيد ،اين است كه آنان، اتحاديه‌اي از طوايف و تيره‌هاي مختلف بوده اند. درست نمي‌دانيم كه طوايف و تيره‌هاي تشكيل دهندة بويراحمد، از ابتدا كدام بوده است. «رينهولد لوفلر» معتقد است كه احتمالاً «در نخستين مرحله، اين ائتلاف و اتحاديه، شامل بخش‌هاي اصلي [طوايف] قايدگيوي، گودرزي، جليلي، تاس احمدي و تامرادي بود» (Lofller، 1989: 322).
مؤلف فارسنامة ناصري، از سه قوم جاكي، باوي و آقاجري در کهگیلویه و بهبهان نام می برد که بویراحمد یکی از باز ماندههای قوم جاکی است (فسایی، 1378: 1479/2).جاكي، از جمله اقوامي بود كه در عهد اتابك هزار اسف لُر (650-600هـ ق) بدو پيوست، ودر دورههای بعد از شهرت خاصی برخوردار گردید (مستوفی، 1381: 540/ اسکندر بیگ منشی، 1377: 420/ 1/ قزوینی، 1383: 130). به گفتة فسايي، جاکی به دو گروه چهار بنیچه و لیراوی تقسیم گردیده بود که بویراحمد، نویی، دشمن زیاری و چرامی چهار بنیچه محسوب می شدند و بهمئی، طیبی، شیرعلی و یوسفی لیراوی به شمار می رفتند (فسایی، 1378: 1479/2 و دومورینی، 1375: 43). خورموجی به طور کلی «طوایف مختلفه» کهگیلویه را اینگونه بر می شمارد: «باوی، بویراحمد، نویی، طیبی، بهمئی، چروم، آقاجری، شیرعلی، یوسفی، شهرویی و دشمن زیاری» (خورموجی، 1380: 103). بنا به تحقیق فسایی، طوايف تشكيل دهندة بويراحمد در دورة قاجار،عبارت بود از : «آقايي، اردشيري، اولاد ميرزاعلي، باباملكي، باده‌لوني، باتولي، برآفتابي، تاس احمدي، تامرادي، جليل خليلي، سركوهك، شيخ ممو، عباسي، گودرزي، نگين تاجي، مشهدي» (فسایی، 1378: 1482/2). اكثر قريب به اتفاق طوايف مذكور، هستة اصلي بويراحمد را از عهد قاجار تا کنون شكل و انسجام داده‌اند.
حوادثی که در دوره قاجار در بویراحمد اتفاق افتاده فراوان است، که تنها بخشی از آن در منابع عصر یا روایات شفاهی آنها ضبط گشته است . چنانکه ملاحظه می گردد حضور برجسته و نقش تعیین کننده شخصیت‌های منطقه، موجب ماندگاری وقایع و ثبت آنان در منابع کتبی و شفاهی گردیده است. در واقع بررسی و پیگیری رخداد های مهم بویراحمد، با نام و عملکرد اشخاص مؤثر ممزوج گشته و در سلسله خوانین آن ادامه یافته است. بر مبنای اطلاعاتی که محمود باور در آغاز دهه 1320ارائه می دهد، محمدرحیم نامی جد بزرگ خوانین بویراحمد است که فرزندش عبدالرحیم و نوه اش قاید ملک بود (باور، 1324: ضمیمه ص 92). قاید ملک سه فرزند به نام های هادی، شاهین و عبدالخلیل داشت که هرسه مدتی حاکمیت بویراحمد را در دست داشتند.

2-4- هادی خان بویراحمدی

قاید ملک (یا کی ملک) پدر هادی خان ، دو فرزند دیگر به نام های شاهین و عبدالخلیل داشت ، که ابتدا هادی به مقام خانی اتحادیه بویراحمد رسید (کیاوند ، 66:1368 / باور ، 87:1324).هر چند سال تولد و مدت حاکمیت هادی خان معلوم نیست اما او مدتی حاکم کهگیلویه بود و لقب «والی» را کسب کرد . به رغم این، مؤلف کتاب «حکومت ، سیاست و عشایر» والی گری هادی خان بر کهگیلویه را در عهد آقامحمدخان قاجار ذکر کرده است (کیاوند ، 67:1368). بنا به نوشته فسایی: «در زمان سلاطین زند ، هادی‌خان بویراحمدی به کلانتری این ناحیه [بویراحمد] و چندی به ضابطی طوایف چهار بنیچه [بویراحمد ، چرام ، دشمن زیاری و نویی] برقرار بود» (فسایی ، 1378 : 1482/2).
در «ویژه نامه هنر و فرهنگ ایل بویراحمدی»به نقل از راویان شفاهی ، القاب «والی و عالی» را به ترتیب مخصوص هادی خان و برادرش شاهین خان دانسته که در دوره فتحعلی شاه قاجار به آنها تعلق گرفته است (نامه نور ، 106:1359). بی تردید این نکته نادرست است؛ زیرا سال وفات هر دو تن، پیش از پادشاهی فتحعلی شاه بود. به نظر نمی رسد، روایت مندرج در کتاب کیاوند صحت داشته باشد. احتمالاً بایستی نوشته فسایی را-که به زمان رخداد نزدیک تر است- ارجح دانست.
باری بر مبنای سنگ نوشته مزار هادی خان ، سال وفات او 1208 ق است و از فحوای آن برمی‌آید که مرگ وی طبیعی رخ داده . به رغم این استنباط ، کیاوند می نویسد: «هادی خان در جنگی با ایل طیبی کشته شده» (همانجا). البته نویسنده هیچ اطلاعات دیگری در باب قتل هادی خان و جنگ با طیبی ها ارایه نمی کند . منابع دیگر نیز در این رمینه خاموشند . در میان عشایر کهگیلویه و بویراحمد ، سرودن اشعار در رثای مرده – خاصه اشخاص بزرگ و معروف – معمول بود و غالباً بر سنگ قبر آنان حک می شد . اشعار زیر که شاعر آن گمنام مانده ، بر سنگ مزار هادی خان نقر گردیده است .
«آه و فریاد از جفا و جور چرخ داد و بیداد از قضای آسمان
خان عالی قدر هادی خان سرور و سردار و سرخیل جهان
در شجاعت رستم و اسفندیار در عدالت سنجر و نوشیروان
در زمان امتداد دولتش جمله اندر سایه امن و امان
ناگهان از بخت نافرجام ما از کج اقبالی اهل این مکان
گلبن اقبالش از پا اوفتاد شد بهار گلشن عمرش خزان
در آدینه شب به هنگام عشا گشت مرغ روحش از قالب روان
خواند تاریخ وفاتش میر عقل سال و ماهش را که تا سازد عیان
هاتف غیب این ندا در داد و گفت سال تاریخ وفاتش جاودان » (صفی نژاد 1368 : 608).

2-5- شاهین خان بویراحمدی

پس از مرگ هادی خان برادرش شاهین به مقام خانی رسید. دوران حاکمیت وی مستعجل بود . زیرا چهار سال بعد ، به دست برادرش عبدالخلیل کشته شد . بنا به نقل راویان شفاهی در سال 1212 ق : «شبی شاهین خان با برادرش عبدالخلیل ، در قلعه دهدشت مشغول صرف شام بوده» که « ناگهان عبدالخلیل شمشیری بر گردن» وی «فرود می آورد و سرش را از تن جدا می کند و از قلعه پایین می اندازد» (کیاوند ، 1368 : 67). نویسنده هیچ گزارشی از علل و انگیزه قتل شاهین خان به دست نمی دهد . اشعاری که شاعر گمنام در رثای شاهین خان سروده و بر سنگ قبرش منقور گشته به شرح زیر است :
«فغان از این جهان [ظلمت ] آور دریغ از گردش چرخ مدور
بلند اقبال شاهین خان که بودی به حسن و رای چون خورشید انور
به هنگام سخاوت حاتم طی به درگاهش یکی دیرینه چاکر
شب آدینه ناگه کشته گردید ز کج رفتاری چرخ ستمگر
نبود از دوستان دلنوازش به پهلو غیر زخم تیغ و خنجر
تقاضای فلک بودی و گرنه برادر کی کند قصد برادر
چو زمزم خواهرش از اشک ریزان سیه پوش از غمش چون کعبه مادر
شفیع او شهید کربلا باد ز الطاف الهی روز محشر
ز میر عقل جستم سال و تاریخ بگفتا معذرت زین قصه بگذر
غریب آمد حروف سال فوتش چو شد

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی کهگیلویه و بویراحمد، عصر پهلوی اول، آرایه های ادبی Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی هدایت و رهبری، منابع معتبر، فتحعلی شاه