پایان نامه با کلمات کلیدی کاربری اراضی، تغییرات کاربری اراضی، تغییر کاربری اراضی، پایش تغییرات

دانلود پایان نامه ارشد

و اکوسیستم مرتعی کیفیت و توانایی سیستم برای کاربری فعلی آن نامناسب است.
زیانهای وارده به جنگلها از راه چرای دام سابقه طولانی دارد . از روزگاری که اقتصاد شبانی زیر بنای تکاملی جامعه را تشکیل می داد و اشتغال به امور دامداری و نگاهداری دام از معتبر ترین و سودآورترین رشته های سرمایه گذاری شناخته می شد ، زمینه های تخریب جنگل ها از طریق چرای دام فراهم گردید و چراگاههای جنگلی ایران به عنوان غنی ترین منابع علوفه ای در دسترس دام ها گذارده شد .زیانهای ناشی از چرای دام در جنگل ها شامل موارد زیر است:
رفت و آمد مداوم دام در جنگل ها ، باعث فشردگی خاک و خرابی وضع فیزیکی خاک می شود به این ترتیب آب باران به جای آنکه در خاک فرو رود در سطح زمین جریان پیدا می کند در چنین اراضی رویش دانه هایی که بر روی زمین ریخته شده دشوار و در بعضی حالات غیر ممکن است.
در دامنه های کوهستانها که خاک عملا در معرض ریزش قرار دارد ،تردد دامها سبب تشدید ریزش خاک و قطعات سنگی می گردد و فشار وارده از تصادم این ریزش ها به درختان موجب زخمی شدن پوست آنها می شود.
دام ها با جویدن پوست و ساقه های درخت ،آنها را زخمی کرده و زمینه نفوذ و رخنه آفات و بیماری های گیاهی را فراهم می کنند.
2-3-2-3- آتش‌سوزی
آتش با سوزاندن گیاهان، تغییر دادن الگوی توالی و تغییر منابع گیاهی بر اکوسیستم‌های طبیعی تأثیر می‌گذارد (بانج شفیعی و همکاران،1384). جنگل ها به عنوان یکی از مهمترین منابع طبیعی تجدید شونده نقش حیاتی در استمرار حیات و حفظ پایداری زیست بوم ها ایفا می نمایند. این مسئله به ویژه در ایران که در زمره کشورهای خشک و کم آب جهان به شمار می رود و از محدودیت شدید پوشش گیاهی رنج می برد بسیار حائز اهمیت است (Mobarghai et al,2009). سالیانه در کشور ما تا صدها مورد آتش سوزی در جنگل ها و مراتع اتفاق می افتد و هزاران هکتار از درختان و درختچه ها و گیاهان را طعمه خود می سازد(Salamati et al,2001). به دلیل قرار گرفتن کشور ایران در کمربند خشک کره زمین و ناحیه پرفشار جنب حاره ،شرایط جوی لازم برای وقوع آتش سوزی در جنگل ها و مرتع فراهم می باشد. از طرف دیگر ، عوامل انسانی از قبیل بی احتیاطی مسافران یا آتش سوزی های عمدی جهت تبدیل اراضی جنگلی به کشاورزی باعث ایجاد حریق در پهنه های جنگلی ایران شده است(Sarkargar Ardakani,2007).
2-4-اثرات تغییرات کاربری اراضی
2-4-1-دگرگونی حاصلخیزی زمین
زمانی که انسان تعادل طبیعی موجود در محیط‌زیست را بر هم میزند، آثار سویی نیز از خود بر جا می‌گذارد. تخریب جنگل‌ها و مراتع و تبدیل آن‌ها به اراضی کشاورزی ازجمله موارد بر هم زدن توازن طبیعی موجود در محیط‌زیست است که مشکل بسیاری از مناطق دنیا می‌باشد. براثر تغییر کاربری اراضی و بی‌توجهی به خصوصیات کیفی خاک، بسیاری از ویژگی‌های خاک تخریب شد و خاک، تدریجاً حاصلخیزی خود را ازدست‌داده و به بیابان تبدیل می‌گردد. تخریب خاک ممکن است در مدت‌زمان کوتاهی اتفاق بیفتد درحالی‌که ترمیم یک خاک تخریب یافته و استقرار مجدد پوشش گیاهی در آن، به زمان طولانی نیاز دارد (زهو و همکاران،2005).
2-4-2-کیفیت خاک
حاج عباسی و همکاران (1997) و اسلام و ویل (2000) نشان داده‌اند که قطع درختان جنگلی و تبدیل آن به اراضی زراعی عامل تخریب اکوسیستم‌های طبیعی بود و موجب کاهش کیفیت خاک خواهد شد. کاهش شدید خاک نیز می‌تواند منجر به نابودی دائم باروری زمین شود.

2-4-3- نوسانات جوی و اقلیمی
اکوسیستم جنگلی در ابعاد جهانی یک نقش کلیدی در ارتباط با تغییر اقلیم با جذب گازکربنیک جو و ذخیره آن در پوشش گیاهی و خاک به عهده دارد. جنگل‌زدایی و تغییر کاربری اراضی تأثیر معنی‌داری در این تعادل به وجود آورده است (جعفری،1385).
تغییر در اقلیم بر فتوسنتز، تنفس گیاه و تجزیه مواد آلی که تماماً بر جریان کربن اتمسفر نقش دارند اثرگذار است (ولفگانگ کنر،23،2006).
2-4-4- نقصان در تنوع زیستی و کشاورزی
طبق تعریف، تنوع زیستی به‌عنوان تنوع در ژنتیک، جمعیت، گونه‌ها و اکوسیستم شناخته می‌شود. تنوع زیستی یکی از مشخصه‌های اکوسیستم‌ها می‌باشد که حاصل برهم‌کنش‌های تاریخی پیچیده بین سیستم‌های فیزیکی، بیولوژیکی و اجتماعی در خلل زمان است (پی و ساجیس24 1993، مک نیلی25 1994).
در حقیقت نقصان در تنوع زیستی یکی از جنبه‌های اجتناب‌ناپذیر تغییر محیط‌زیست در حال حاضر می‌باشد (دیرزو و روان26،2003).در بین سطوح مختلف ساختارهایی که تنوع زیستی را احاطه کرده اند ،تنوع اکوسیستم نسبت به تنوع ژنتیکی و ارگانیسم های زنده ، در اینجا بیشتر مدنظر می باشد. این بدین خاطر می باشد که جوامع زیستی تضمین کننده عملکرد اکوسیستم ها و مهیا گر تعدادی از خدمات اکوسیستم می باشد و بنابراین نشانگر پیوند پاسخ گونه ها به انواع مختلف تاثیرات می باشد. بدین وسیله ، کارکردهای اکوسیستم نشان دهنده مجموعه فرآیندهایی همچون تولید اولیه، تجزیه و چرخه مواد غذایی و بر هم کنش آنها و همچنین کنترل سیل ،حفاظت خاک ،کیفیت خاک و گرده افشانی می باشد. گونه ها کارکردهای زیستی را بصورت متفاوتی انجام می دهند .شاید یک گونه ای چرخه های بیوژئوشیمیایی را تنظیم کند یا محیط فیزیکی را تغییر دهد یا دیگر گونه ها به طور غیر مستقیم فرآیندهای اکولوژیکی را در خلل برهم کنش های کارکردی همچون توزیع بذر گیاهان یا گرده افشانی تنظیم کنند. برای برآورد بهتر اثرات مربوط به تنوع زیستی بر روی کاربری می توان بر طبق توع گونه ها و پیچیدگی بیو فیزیکی ،سیستم تولید را طبقه بندی کرد(اسوفیت و همکاران27،1996،فریتاس28 ،2006).نقصان در تنوع زیستی که نتیجه اجتناب ناپذیر فعالیتهایی است که پوشش زمین و کاربری را تغییر می دهد ، باعث آشکارسازی در حفظ کارکردهای اکوسیستم می گردد(ویلسون29،1992،ماگوران و می30،1999).
2-5-پایش تغییرات کاربری اراضی:
پایش تغییرات کاربری اراضی در بازه زمانی از طریق تکنیک سنجش‌ازدور در مدت‌زمان کوتاه‌تر، با هزینه کمتر و با دقت بالاتری حاصل می‌شود (کاچواها31،1985).
آگاهی از پوشش و کاربری‌های زمین و تغییرات آن‌ها در طول زمان، برای ارزیابی اثرات بر سیستم‌های جهانی محیط‌زیست و انسان‌ها بسیار مهم است (تارنر و می یر 32،1992؛ دی گرگوری33،2005).
با توجه به تغییرات روزافزون کاربری اراضی و ضرورت آگاهی مدیران و کارشناسان از چگونگی تغییرات رخ‌داده به جهت سیاست‌گذاری و چاره‌اندیشی برای رفع مشکل موجود، روش‌های آشکارسازی تغییرات برای مشخص کردن روند تغییرات در طول زمان ضروری به نظر می‌رسد (پارکر،2002؛جنسن،1996).
یوان و همکاران34 (2005) روشی را برای به نقشه درآوردن و پایش تغییرات کاربری اراضی با استفاده از داده‌های تصاویر لندست TM برای بررسی کلان‌شهرها در ایالت مینه‌سوتای آمریکا برای سال 1986،1991،1998 و 2002 پیشنهاد کرد.
بسته به هدف‌های تهیه نقشه کاربری اراضی و نحوه استفاده از منابع مختلف، انتظارات خاصی نیز مطرح است و ازاین‌رو، نقشه‌های موردنظر با سطوح و درجات مختلفی از طبقات تهیه می‌شوند. برای تهیه هر یک از طبقات کاربری اراضی، قابلیت‌های تصاویر ماهواره‌ای می‌بایست ارزیابی‌شده و در نظر گرفته شود (زبیری و مجد،1380).
در کشور ایران تحقیقات مختلفی در زمینه بررسی تغییرات کاربری جنگل صورت گرفته است که ازجمله این تحقیقات نمیرانیان و درویش‌صفت تحت عنوان توزیع فضایی تغییرات پوشش جنگل از سال 1967 تا 1994 در شمال ایران اشاره کرد که به مطالعه محدوده‌ای با وسعت 1032 کیلومترمربع پرداخته‌اند. ایشان در این تحقیق چندین عامل محیطی یعنی شیب، جهت شیب، ارتفاع از سطح دریا یا فاصله از جاده و درنهایت فاصله از مراکز سکونتگاهی را به‌عنوان عامل مؤثر در روند تغییرات جنگل مورد تأیید قرار داده‌اند. بر اساس این تحقیق جنگل‌های مذکور 572/141 هکتار (1/7%) کاهش‌یافته است. همچنین بر اساس این مطالعه مشخص‌شده است که با افزایش فاصله از جاده‌ها و مراکز مسکونی، کاهش مقدار پوشش جنگلی به‌صورت مشخصی کم می‌شود درحالی‌که تغییرات جنگل‌ها در جهات مختلف شیب به‌صورت یکنواخت است. نتایج حاصل از این تحقیق اطلاعات مناسبی را در مورد طرح‌های محافظت به وجود خواهد آورد)درویش صفت ،2004).
یکی از مشکلات و معضلات در مناطق جنگلی زاگرس مشخص نبودن مرز کاربری‌ها و در دسترس نبودن اطلاعات چندانی از وضع موجود می‌باشد و درنتیجه ارزیابی توان اکولوژیکی و توان اقتصادی اجتماعی منطقه، به دلیل مشخص نبودن وضع موجود و گستردگی عرصه دشوار خواهد بود؛ بنابراین هرگونه برنامه مدیریتی در این مناطق تا به امروز با شکست مواجه شده است (عبدی،1384).
از طرفی تهیه نقشه‌های کاربری و پوشش اراضی در مقیاس متوسط از این مناطق به دلیل وسعت زیاد و صعب‌العبور بودن از طریق روش‌های میدانی و تفسیر عکس‌های هوایی با صرف زمان و هزینه زیاد همراه است. داده‌های ماهواره‌ای به دلیل ویژگی‌های خاص خود ازجمله سطح پوشش وسیع، قابلیت تکرار و به هنگام شدن مداوم می‌توانند در تهیه نقشه‌های پوشش اراضی و مدیریت منابع جنگلی زاگرس نقش مؤثری را ایفا نمایند (درویش‌صفت و شتابی،1376).
درزمینه تعیین کاربری و پوشش اراضی مطالعات متعددی توسط متخصصان سنجش‌ازدور در داخل و خارج کشور به‌عمل‌آمده است که همگی استفاده از داده‌های ماهواره‌ای اسپات و لند ست توأم با داده‌های GIS را در تهیه این‌گونه نقشه‌ها مفید دانسته‌اند (علوی پناه و مسعودی،1380).
2-6-مشخصات ماهواره لندست و سنجنده های آن:
ماهواره لندست 7 در سال 1999 توسط سازمان ملی فضایی هوانوردی آمریکا به فضا پرتاپ شد. مأموریت اصلی این ماهواره همانند ماهواره‌های قبلی خانواده لندست، اخذ داده‌های موردنیاز از سطح زمین برای پایش منابع طبیعی و امور سنجش‌ازدور بوده است. این ماهواره در مداری قطبی و خورشید آهنگ35 به ارتفاع 705 کیلومتر از سطح زمین قرار دارد و در یک دوره 16 روزه، پوشش کامل از داده‌های تصویری از کره زمین توسط تنها سنجنده خود با نام Enhance Thematic Mapper یا به‌اختصار ETM+ برداشت می‌نماید.
سنجنده ETM+ از نوع اسکنرهای خطی Pushbroom بوده و قادر است در هر گذر بر فراز زمین، نواری با عرض 185 کیلومتر را برداشت نماید.
این سنجنده قادر است به‌طور همزمان یک باند تصویری پانکروماتیک و هفت باند چند طیفی را برداشت نماید. تصاویر هر یک از این باندها به‌صورت 8 بیتی و قدرت تفکیک آن‌ها از 15 تا 60 متر متفاوت است. طراحی باندهای چند طیفی به نحوی انجام‌شده که پاسخگوی نیاز کاربران سنجش‌ازدور است.
در ایران نیز درویش‌صفت (1381) در تحقیقی به‌مرور و ارائه الگوریتم‌ها و تکنیکهای مختلف ادغام داده‌های ماهواره‌ای اشاره کرد. نتایج نشان داد که ادغام داده‌های باقدرت تفکیک بالاتر نظیر باند pan سنجنده ETM در سایر باندهای تصویر به‌مراتب باکیفیت‌تر برای عمل طبقه‌بندی ارائه می‌نماید.
2-7- پیشینه موضوع در تحقیقات خارجی:
پانیکار36 (1982)در مطالعه‌ای با عنوان آشکارسازی تغییرات جنگل‌ها بامطالعه کاربری اراضی منطقه اندونزی در طول 60 سال به روند تغییرات جنگل‌ها در این منطقه پرداخته است. داده‌های مورداستفاده در این تحقیق نیز تصاویر ماهواره‌ای می‌باشند که از تصاویر IRS و داده‌های دیگر نظیر توپوگرافی استفاده‌شده است. نتایج حاصله نشان می‌دهد که در دهه 1930 پوشش جنگلی 45% از کاربری‌ها را تشکیل می‌داده است. درحالی‌که در دهه 1960 به 34% کاهش‌یافته است؛ به‌عبارت‌دیگر در این مدت 7/18% کاهش پوشش جنگلی به وقوع پیوسته است.
مورویکی37 و همکاران (2001)، با بررسی تغییر کاربری اراضی در شهرک چیولیو در کنیا با استفاده از تصاویر SPOT XS سال 1999 و لندست ETM+ سال 2001 نشان دادند که تغییرات کاربری اراضی و پوشش در اثر افزایش جمعیت اتفاق افتاده است.
مطالعاتی درزمینه استفاده از سری زمانی تصاویر ماهواره‌ای برای تهیه نقشه کاربری اراضی انجام‌شده است، ازجمله آن‌ها در تحقیقی واردلاو و همکاران38 (2006) به بررسی روند زمانی شاخص‌های گیاهی برای طبقه‌بندی مزارع بزرگ کشاورزی شامل یونجه، ذرت، سویا و گندم با

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی کاربری اراضی، منابع طبیعی، تغییرات کاربری اراضی، فرسایش خاک Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی کاربری اراضی، پوشش گیاهی، پوشش اراضی، تغییرات کاربری اراضی