پایان نامه با کلمات کلیدی مذهب شیعه، اوزون حسن، آق قویونلو

دانلود پایان نامه ارشد

م ودیار بکر فرستاد.26
وچون بین مرشد ومریدان فاصله مکانی بود، این خلیفه ها واسطه ارتباط مرید ومرشدها بودند ورئیس این خلیفه ها، “خلیفه الخلفا” نام داشت.27 در زمان صدرالدین قدرت ایلخانان مغول رو به ضعف نهاد وایران هم دارای یک حکومت قدرتمند مرکزی نبود وحکومت های محلی در جاهای مختلف ایران فرمانروایی کردند مثل چوپانیان در آذربایجان وشمال ارس، جلایریان در تبریز وبغداد، آل اینجو در فارس، سربداران در سبزوار، آل کرت در هرات، طغاتیمور در استر آباد، مظفریان در اصفهان ویزد وکرمان وفارس که معمولا این دولتها همیشه در حال جنگ با یکدیگر بودند وبه قلمرو یکدیگر حمله می کردند.
در این اوضاع نابسامان ایران که آسیب های زیادی به روستائیان وپیشه وران وارد شده بود، خانقاه شیخ صفی پناهگاه مریدان بود وشیخ وخانقاه ومریدانش از حملات در امان بودند واین به افزایش قدرت اجتماعی خانقاه کمک می کرد.28
پس از صدر الدین پسرش علاء الدین علی ملقب به سپاهپوش جانشین شد. علاء الدین چون رابطه خوبی با تیمور لنگ داشت هسته اولیه قشون قزلباش را در سالهای اولیه قرن نهم هجری ایجاد کرد. او در سال 832 ه ق در بیت المقدس در گذشت وظاهرا نخستین گرایشهای صفویه به سمت تشیع توسط او بروز کرده است.29 او مانند پدرش خلیفه ها را به نقاط مختلف برای تبلیغ می فرستاد وبه آنها سفارش می کرد که مذهب شیعه اثنی عشری را تبلیغ کنند.30
پس از علاء الدین علی پسرش ابراهیم جانشین شد واو تا سال 851 ریاست خانقاه صفوی را به عهده داشت وپس از ابراهیم فرزندش جنید به جای پدر نشست. جنید پس از مرگ شاهرخ تیموری از موقعیت استفاده کرد وتحولی بزرگ در این فرقه ایجاد کرد.31
تا قبل از روی کار آمدن جنید، خاندان شیخ صفی فقط به وظیفه معنویشان عمل می کردند وبا سیاست کاری نداشتند وتوانسته بودند دامنه نفوذ خانقاه اردبیل را در تمام آذربایجان وگیلان وحتی در آناطولی گسترش دهند، اما وقتی جنید به جای پدرش ابراهیم نشست، کم کم رهبران خانقاه اردبیل به سیاست ونظامی گری روی آوردند.32
جنید که جد دوم شاه اسماعیل صفوی است،33 پس از رسیدن به قدرت وگسترش خانقاه اردبیل، ادعای سلطنت صوری کرد تا بتواند دین وآیین خاتم پیامبران را تقویت کند وپیوسته مریدان ولشکریانش زیاد می شدند.34
جنید به طور علنی مذهب شیعه را تبلیغ می کرد ودر مبارزه با کفار تاکید می کرد ورهبر شیعیان محسوب می شد. او در مذهب شیعه دارای عقاید افراطی وستیزه جویانه بود. او از دودمان صفوی اولین کسی است که به نام “سلطان” خوانده شد35 وچون شایعه برپایی دولت موعود آخر الزمان بدست جنید پراکنده شده بود وطرفداران زیادی هم داشت، لذا جهانشاه قراقویونلو از جانب جنید احساس خطر کرد وترسید که حکومتش را از دست بدهد. به همین علت جنید را با حمایت شیخ جعفر36 عموی جنید از اردبیل بیرون راند37 واو را از این مرکز قدرت خانوادگی38 به تبعید فرستاد ولشکریان جنید همان قزلباشها بودند که در ترویج تشیع می کوشیدند.
جنید به مدت 11 سال آواره دیار بیگانه بود وبر خلاف روحیه صلح طلب پدرانش از روحیه ای جنگ جو برخوردار بود واو چنان نفوذی در مریدانش داشت که آنها او را خدا وخود را موظف به اطاعت محض از او می دانستند حتی تا پای جان. واین مساله تا زمان انقراض صفویه به دست افغانها یعنی در طول 250 سال حکومت صفویان، اساس روابط سران دودمان صفوی وصوفیان بود.39
جنید در سالهای آوارگی اش چند سالی را در آناطولی وسوریه گشت وگذار کرد وبعد خواست به عثمانی برود که سلطان مراد عثمانی او را نپذیرفت. سپس به منطقه قرامان در آسیای صغیر رفت ودر آنجا که شیعیان علوی نفوذ داشتند، باعث شد که طریقت صفوی وتشیع با هم پیوندی نزدیک پیدا کند.
جنید به دلیل درگیری با یکی از شیوخ از قرامان به سوریه وبعد به طرابوزان رفت که حکومت آنجا مسیحی بود وجنید قصد جهاد با کفار آنجا را داشت. به همین دلیل با پادشاه آق قویونلو اوزون حسن رابطه برقرار کرد تا بتواند با کفار بجنگد که حاصل رابطه اش با پادشاه ترکمانان آق قویونلو، حضور جنید در دیار بکر40 وازدواجش با خواهر اوزون حسن بود41 وحاصل این ازدواج شیخ حیدر، پدر شاه اسماعیل صفوی بود.42 پس از مدتی، روابط طرابوزان ودیار بکر حسنه شد واوزون حسن با خواهر فرمانروای طرابوزان ازدواج کرد واین دو دولت قصد اتحاد علیه دولت عثمانی را داشتند وحاصل این ازدواج سه دختر بود که یکی از آنها همسر حیدر، پسر جنید شد وبعدها اسماعیل صفوی از او متولد شد.43
پس از ازدواج شیخ جنید با خواهر اوزون حسن، او با لشکرش به طرابوزان برای جنگ با کفار رفت وبعد وارد شیروان شد وبا حاکم آنجا جنگید44 وسرانجام در این درگیری در سال 860 بدست حاکم شیروان، خلیل سلطان ویک ماه قبل از تولد فرزندش حیدر،45 کشته شد.46
شیخ جنید روش متداول صفویان را که بیش از صد سال از مرگ شیخ صفی می گذشت، یکباره متحول ساخت وبه جای تسبیح وکشکول، سرنیزه وشمشیر را به دست طرفدارانش داد. او شیوه معمول مرید ومرادی را که از زمان نیای بزرگش، شیخ صفی بر قرار بود، کنار گذاشت وبا نفوذی که در بین صوفیان داشت، خود را خدا خواند وآنها را به پرستش خود واداشت. او اولین رهبر از دودمان صفوی است که مرشد طریقت بودن را کافی ندانست وبه دست گرفتن قدرت دنیوی را لازم شمرد ومریدانش را از خانقاه به میدان جنگ کشاند وجنگیدن را در بین صوفیان تبلیغ کرد. جنید اولین فرزند بلند پرواز وآزمند مقام دنیوی در دودمان صفوی ونیز اولین کسی بود که جان خود را در این راه از دست داد.47
شیخ جنید وپسرش حیدر بیشتر در پی کسب قدرت سیاسی بودند وهر چند تاسیس حکومت صفویه را به شاه اسماعیل نسبت می دهند ولی در حقیقت این اجداد او یعنی حیدر وجنید بودند که این حکومت قوی وپدیده شگرف را در شرق پی ریزی کردند واگر تلاشهای ماهرانه این دو نبود، شاه اسماعیل درکار نبود.48
ج: شیخ حیدر
حیدر یک ماه پس از مرگ پدرش جنید متولد شد وتا نه سالگی تحت قیمومیت دایی اش اوزون حسن قرار گرفت ودر نه سالگی رئیس خانقاه اردبیل شد.49 او اولین فرد از خانواده صفوی بود که از کودکی هم قدرت پادشاهی وهم قدرت مذهبی داشت. او هم مثل پدرش توانست مریدانش را به اطاعت کورکورانه از خود وادار وانضباط نظامی را ایجاد کند.
حیدر در تعصب مذهبی بسیار افراطی بود. او در این زمینه از پدرش جلو افتاد وبدعتی ایجاد کرد که پیامدهای خطرناکی داشت وفرقه ای جدید از شیعیان به نام حیدریه بر پا کرد که شیعیان حیدریه نسبت به اهل سنت بسیار خصمانه وکینه توزانه رفتار می کردند.50 وبه عبارت دیگر او احساسات خصمانه نسبت به سنیان را در بین مریدانش پرورش داد وتقویت کرد.51 آنها به پیروی از شیخ حیدر معتقد بودند که سنی ها سگ اندو ثواب کشتن یک سنی برابر یا مقابل با ثواب کشتن پنج کافر حربی است وازدواج با سنی ها را درست نمی دانستند وخون آنها را هدر می دانستند تا جائیکه می گفتند: واجب است شکم زنان باردار آنها را شکافت وبچه ذکورشان را بر سرنیزه کرد و… واینها هم باعث عکس العمل وواکنش مسلمانان سنی شده بود وبه همکیشان خود می گفتند که رازدار باشند وتقیه کنند.
شیخ حیدر اصل اباحه را در بین پیروانش تبلیغ می کرد وآنها را از انجام فرایض مذهبی باز می داشت ومسلمانان مجاز بودند که تکالیف شرعی را انجام ندهند وحتی برخی از محرمات را هم مرتکب شوند ومریدان او نماز وروزه وحج وزکات را واجب نمی دانستند وهدف حیدر از ابداع وتبلیغ این عقاید، قدرت طلبی اش بود نه وضع آیین جدید مذهبی. او به قدرت سیاسی فکر می کرد وخواستار شکوه وجلال پادشاهی وفرمانروایی بود.
حیدر برای اینکه مریدان از جان گذشته اش را برای حضور در میادین جنگی آماده کند واز طرفی چون به اهمیت مذهب ونفوذ آن در بین سربازانش بسیار آگاه بود، با استناد به خوابی52 که ادعای دیدنش را می کرد، به مریدانش دستور داد کلاهی مخصوص را بر سر نهند که این کلاه دوازده ترک داشت ونشانه اثنی عشریت (دوازده امامی) وبه رنگ قرمز بود واین کلاه را تاج حیدری می نامیدند.53
در کتاب تاریخ نگارستان آمده است که یکی از فرزندان شیخ صفی که شیخ حیدر بود، پا از دایره ارشاد ودرویشی بیرون نهاد وبه داعیه پادشاهی برخاست. چون او خواهر زاده امیر حسین بهادر بود. او کلاهی از ماهوت سرخ دوازده ترک بر سر می نهاد وپیروانش نیز همان کلاه را بر سر می گذاشتند. وبه همین علت به آنها قزلباش می گفتند.54
واین کلاه که مریدانش (قزلباشها) برسرمی نهادند، تا قبل از شاه طهماسب نماد روحیه سربازی وجانبازی وپاکدلی در طریقت صفوی بود و پس از آن نشانه قدرت ومنزلت دنیوی شد.
شیخ حیدر تندروی وخشک مغزی را در بین پیروانش تبلیغ می کرد وبه اختلافات شیعه وسنی بسیار دامن می زد.55 او با دختر اوزون حسن ازدواج کرد وسه پسر حاصل این ازدواج شد که یکی از این سه پسر، شاه اسماعیل صفوی بود که در سال 892 متولد شد.56
شیخ حیدر راه پدرش را در جنگ با کفار منطقه قفقاز وشروان ادامه داد ولی سلطان یعقوب پسراوزون حسن به یاری پادشاه شروان، شروانشاه رفت.57 واو را شکست داد ولی در مرحله بعدی جنگ، حاکم شروان با کمک سلطان یعقوب وسلیمان بیک، حیدر را شکست داده وکشتند.58 واین حاکم شروان همان کسی بود که حیدر، پدر جنید را نیز کشته بود.59 سپس یعقوب بیگ، پسران حیدر را به قلعه استخر فارس فرستاد وآنها چهار سال ونیم در آنجا ماندند تا اینکه یعقوب مرد وپسرانش هم بعد از او کشته شدند.
پس از اینکه رستم بیگ به حکومت رسید، او فرزندان حیدر را به حضور خواست وعلی یکی از این پسران را کشت واسماعیل به گیلان فرار کرد وابراهیم به اردبیل نزد مادرش رفت ومخفی شد.
اسماعیل در گیلان به خدمت کارکیا میرزا حاکم گیلان در آمد و6 سال در آنجا ماند ودر میان انبوهی از شیعیان رشد یافت واز کودکی با مذهب وحالت افراطی آن بزرگ شد وپرورش شخصیت او توسط کسانی انجام شد که اعتقاد عمیقی به مذهب شیعه داشتند وبا اهل سنت مخالفت کینه توزانه داشتند. به همین دلیل از تعصب بالایی برخوردار بود وخود را دارای رسالتی از طرف خدا وپیامبر وامامان شیعه در ایران می دانست.60 او در گیلان سالیانی را تحت حمایت کارکیا میرزا گذراند تا اینکه اسماعیل خوابی دید که دارد مصحف می نویسد. او پس از این خواب، شروع به نوشتن مصحف کرد ووقتی نوشتن آن به اتمام رسید، از گیلان به قصد کشورگشایی بیرون رفت ومصحف را بر سر قبر علی (ع) فرستاد.61
اسماعیل با ضعیف شدن دولت آق قویونلو و وجود هرج ومرج در ایران ونابسامانی های زیاد از گیلان به اردبیل وبعد به آذربایجان رفت ودر آنجا هفت هزار نفر از صوفیه قدیم ومریدان ومعتقدان وترکهای استاجلو وشاملو وتکلو وروسلق وروملو وذوالقدر وافشار وقاجار وصوفیه قراچه داغ به او پیوستند. اسماعیل با کمک این سپاه به مملکت شیروان حمله کرد وشروانشاه را کشت وپس از شروانشاه پسرش بهرام بیگ وبعد نمازی بیگ وبعد شیخ شاه وبعد سلطان خلیل، 11 سال حکومت کردند که خلیل با دختر اسماعیل بعدا ازدواج کرد. سپس اسماعیل برای تسخیر آذربایجان وجنگ با الوند بیگ به آنجا رفت ودر این جنگ پیروز شد والوند بیک به دیار بکر فرار کرد واسماعیل صفوی در تبریز بر تخت سلطنت نشست ومردم آنجا را به مذهب شیعه دوازده امامی در آورد. او در همین سال به عراق رفت وبا پسر یعقوب بیگ یعنی سلطان مراد جنگید واو را شکست داد وفارس وکرمان را هم تصرف کرد وپس از مدتی ری، اصفهان، یزد، طبس، همدان، گیلان وخراسان را هم فتح کرد ودر سال 930 در گذشت.62
اسماعیل که در سال 905 حکومت صفویه را تشکیل داد63 ومذهب شیعه را رسمیت داد،64 صوفیان او را به عنوان اله تقدیس می کردند وبرخی از پیروانش او را نایب یا نماینده امام می دانستند وبا اقدام شاه اسماعیل که عبارت از رسمی کردن مذهب شیعه در ایران بود کم کم گرایشهای مردم از تسنن به تشیع با اقدامات اجباری حکومت شاه اسماعیل شروع شد وپذیرش آن از سوی مردم، گسترده ووسیع بود ولی این مساله در بین علمای بزرگ سنی با کندی واکراه بیشتری انجام می شد.
ودر ابتدای کار که دولت صفویه مذهب شیعه را

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی اوزون حسن، آق قویونلو، دولت صفوی Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی مذهب شیعه، دولت صفوی، علمای شیعه