پایان نامه با کلمات کلیدی فناوری نوین، فلسفه اخلاق، نهاد اجتماعی، بنیان خانواده

دانلود پایان نامه ارشد

از اندیشمندان غربی در زمینه اخلاق و بنیادهای آن، مجموعه مباحث نوینی را در حوزه فلسفه اخلاق سامان داده است که به لحاظ نظری، ارزشمند و قابل توجهاند. با این حال، این دست آورد علمی بزرگ، نه تنها تاثیر چندانی در رشد و توسعه اخلاق- به ویژه در بعد فردی- در جوامع پیشرفته نداشته، بلکه تا حدودی به تزلزل اصول و مبانی اخلاق انسانی انجامیده است. نسبیگرایی، سودگرایی و لذتگرایی اخلاقی- دست کم در برخی روایتهای خود- سهم وافری در توسعه ناهنجاریهای اخلاقی و تربیتی داشتهاند. از سوی دیگر، دیدگاههای انسان محور (اومانیستی) و فردگرایانه جماعتی از نواندیشان، فضای اندیشه اخلاقی را چنان آلوده نمود که تاریخ نظیری برای آن سراغ ندارند. در این فضا، سخن گفتن از ارزشها و فضایل والای انسانی و فراخواندن آدمی به مقابله با نفس فرودین خویش که شاه بیت تمام تعالیم اخلاقی ادیان الهی و مکاتب اخلاقی سنتی بوده است- کاملاً بیمعنا شده است. در همین فضاست که برخی نظریهپردازان اخلاقی، جسارت یافته و دست به کار پایهریزی مبانی به اصطلاح اخلاقی برای افعال شنیعی، همچون همجنس بازی و کامجویی جنسی از کودکان، شدهاند.
انحطاط اخلاقی انسان متجددد اختصاصی به اقشار زیرین جامعه ندارد، بلکه گریبان بسیاری از افراد تحصیل کرده را نیز گرفته است. برای مثال، امروزه در بسیاری از دانشگاهها و موسسات آموزش عالی کشورهای صنعتی مغرب زمین، تشکلهای دانشجویی هم جنس بازان به صورت رسمی فعالیت دارند و به رغم آن که در جلب نظر و همراهی دانشجویان توفیق چندانی نداشتهاند، به مراتب بیشتر از سایر تشکلها از امکانات تبلیغی برخوردارند. در پارهای از این کشورها، ازدواج همجنسبازان صورتی قانونی یافته و رسانههای گروهی و دستگاههای تبلیغاتی با تمام قوا در پی توجیه و مقبولسازی آنمی باشند. استفاده گسترده از مواد مخدر، داروهای توهمزا و مشروبات الکی نمود دیگری از معضلات اخلاقی انسان متجدد است که آثار ویرانگر اجتماعی و اقتصادی آن برکسی پوشیده نیست.
از طرف دیگر نقش فناوری نوین در انحطاط اخلاقی اخلاقی جوامع صنعتی قابل چشم پوشی نیست. امروزه حجم وسیعی از فرآوردههای صوتی- تصویری، که از طریق برنامههای تلویزیونی، ماهوارهای و شبکههای بینالمللی رایانهای (نظیر اینترنت) در اختیار خاص و عام قرار میگیرد. ماهیتی ضد اخلاقی دارد و مقدسترین هنجارهای اخلاقی را خدشهدار میکند و بسیاری از غولهای سرمایهداری جهان، برای کسب منافع مالی بیشتر، از تولید و پخش این برنامهها پشتیبانی میکنند.
انحطاط اخلاقی در عصر جدید، نه تنها به تضییع استعدادهای معنوی انسان متجدد انجامیده، بلکه زیست اجتماعی او را ، تا حد زیادی، مختل ساخته است. برای مثال، امروزه در جوامع صنعتی بنیان خانواده به منزله اولین نهاد اجتماعی، شدیداً دستخوش تزلزل شده است، به گونهای که آمار زنان و مردانی که تمام یا اکثر عمرخویش را بدون همسر سپری میکنند، هر روز بالاتر میرود، شمار قابل توجی از کودکان، تنها با یکی از والدین خود زندگی میکنند و بسیاری از نوجوانان نیز خانواده خود را ترک گفته، ایام عمر را به دور از خانه و کاشانه خویش میگذرانند.
از سوی دیگر، ابزار مدرن و هوشمندی انسان متجدد، این فرصت را در اختیار او نهاده که فجایع ضد انسانی را، در سطحی بسیار گستردهتر و عمیقتر، بازآفرینی کند و با زبردستی بیسابقهای، به توجیه آن بپردازد، فی المثل، تولید سلاحهای پیشرفته جنگی و ابزارآلات مدرن کشتار جمعی، این امکان را در اختیار قطبهای قدرت نهاده تا در زمان کوتاهی جان صدها هزار انسان بیگناه را بگیرند، بدون آن که خود متحمل کوچکترین خسارت جانی یا مالی شوند.
همچنین، برده فروشی- که چندی پیش اشکال علنی و سنتی آن پس از چند قرن مبارزه سیاهپوستان در مغرب زمین، منسوخ شد- در هیات نوین و پنهان خود ادامه دارد به گونهای که سالانه باندهای مافیای قاچاق انسان، هزاران زن و کودک را که در کشورهای فقیر و عقب افتاده زندگی می‌کنند، به صورت غیرقانونی از موطن خویش خارج کرده و برای کامجویی سرمایهداران و پول مداران غربی به آنان میفروشند.374
5-3-3-4- بحران فناوری
پیشرفت روزافزون ابزار مادی توانسته تا حدودی رفاه و آسایش نسبی را برای انسان به ارمغان بیاورد و برخی مواقع در خدمت مقاصد انسان دوستانه قرار گیرد.
اما به فناوری و پیشرفت بایستی از زوایای مختلفی نگاه کرد. یک نگاه عمیق به لایههای زیرین فناوری روشن میسازد که در برخی زمینهها آثار و نتایج بسیار زیانباری برای بشریت داشته است که در مقایسه با قبل از آن تنها به سود انسان نبوده بلکه ضررهای جبران ناپذیری را نیز وارد کرده است بایستی به این نکته توجه داشت که فناوری برخلاف دین امری خنثی و بیجهت است و به انسان این توانمندی را میدهد که کارهای به ظاهر اعجازآمیز از خودش نشان دهد اما نمیتواند بگوید به چه جهتی و کدام اعجاز را برگزینید.
اینجاست که صاحبان قدرت از این موضوع بیشترین بهره را برده و بدنبال قدرت طلبی بلامنازع، هر نوع استفادهای را چه مشروع چه نامشروع از فناوری بعمل میآورند به تعبیر راسل: «دیگر مقاصد درنظر گرفته نمیشوند فقط ماهرانه بودن جریان عمل دارای ارزش است. این هم نوعی جنون است و در عصر ما خطرناکترین نوع جنون1.
طبیعی است که فنآوری نوین اخلاق خاص خود را به جوامع تحمیل میکند. که به عنوان نمونه می توان به آزادی بی حد در بهرهبرداری از منابعی که متعلق به نسلهای آینده است و همچنین گسترش اسراف و تبذیر و کاشتن بذر استغنا.375﴿إِنَّ الْإِنسَانَ لَيَطْغَی أَن رَّآهُ اسْتَغْنَى﴾2 «بدرستیکه انسان همینکه احساس بی نیازی کرد طغیان میکند.» و از سوی دیگر مصنوعات رنگارنگی که هرروز از سوی کمپانیهای تولید کننده روانه بازار فروش شده و در اختیار مصرف کنندن قرار میگیرد چنان انسان متجدد را مفتون و مسحور خویش کرده که از اندیشه در مسائل بنیادیتر بازمانده است. شهر فرنگ کالاهای تجملی سبب شده که روحیه تنوعطلبی و مدگرایی در جوامع شایع شود و چه آفات و بلاهایی که در پی گسترش این روحیه دامنگیر انسانها نشده است! حجم غیرقابل تصور دادههای اطلاعاتی، که در سایه پیشرفت صنعت رسانهها در دسترس بشر قرار دارد، دستگاه ادارکی او را چنان دچار تکثر و تشتت کرده است که امروزه دیگر رسیدن به حالت تمرکز در اندیشه، آرزویی دست نیافتنی است.
در دهههای اخیر، فناوری نوین، خاستگاه بحرانهایی اساسی، نظیر بحران انرژی و بحران محیط زیست بوده است. طمعورزی انسان مدرن، زیادهروی بیسابقهای را در مصرف انرژیهای محدود کره خاکی سبب شده و در حال حاضر، این پرسش به صورت جدی مطرح است که در جهانی که منابع انرژی آن کفاف همه ساکنانش را نمیدهد، چه کسی حق حیات دارد. انسان متحدد، پس از مصرف نابخردانه و مسرفانه مواهب الهی که طبیعت، سخاوتمندانه در اختیارش نهاده بود، اینک در این اندیشه فرورفته که لابد نسلهای بعدی نیز در استفاده از این مواهب حقی دارند!
چندی است که آفات و شرور زیست محیطی فناوری مدرن مورد توجه جدی قرار گرفته است، هرچند بسیاری از منتقدان فناوری در کشورهای صنعتی، در این که انسان معاصر بتواند از این مهلکه جان سالم به در برد، سخت در تردیدند.
نابودی بخش عظیمی از جنگلها و مراتع، آلودگی حجم وسیعی از منابع آبی کره زمین بر اثر سرازیری ضایعات نفتی و تفالههای شیمیایی کارخانهها، کاسته شدن از ضخامت لایه اُزن به سبب استفاده بشر از آلایندههای شیمیایی و آلودگی کشنده هوا در بسیاری از شهرهای بزرگ که جمعیتی میلیونی دارند و مواردی از این قبیل، صحنههایی از نمایشنامه حزنانگیزی است که بشر معاصر متن آن را بهدست خویش نوسته و در حال اجرای آن است!
از طرف دیگر، پیشرفت بشر در شاخههای مختلف پزشکی به همراه توسعه صنایع داروسازی و تولید مواد بهداشتی، تشخیص، پیشگیری و درمان بسیاری از بیماریها را آسان کرده است. اما عجیب‌تر آن است که در همین دوران، بیماریهای نوظهور و ناشناختهای شیوع یافتهاند که خطر آنها برای آدمی، کمتر از بیماریهایی که درمان آنها کشف شده، نیست.
به هر تقدیر، اینک مار خوش خط و خال تکنولوژی، که مدت زمانی در آستین انسان متجدد پرورانده شده بود، به اژدهایی سهمگین مبدل گردیده که حیات سعادتمندانه بشر برروی کره خاک را به آتش کام خود میسوزاند و مشغول لگدمال کردن ارزشهای انسانی است. امروزه این سئوال جدی مطرح است که آیا فناوری خادم بشریت است یا مخدوم او. آیا زمانی نخواهد رسید که رباتها و ماشینهای ساخته دست بشر اقتدار کامل بیابند و او را برده خودسازند؟
این هراس بقدری زیاد است که دستمایه ساخت برخی از فیلمهای تخیلی شده است.376
همانگونه که بارها بیان گشت اینگونه بحرانها نتیجهای جز دوری انسان از حقیقت فطری و بیگانه شدن از خود نمیباشد.

فصل ششم:

راههای مقابله با از خودبیگانگی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی پیامبر (ص)، از خود بیگانگی، قرآن کریم، روانشناسی Next Entries منبع پایان نامه درمورد فناوری اطلاعات، اوقات فراغت، صنعت گردشگری، فرهنگ نامه