پایان نامه با کلمات کلیدی ضمن عقد، منابع معتبر، سوره بقره

دانلود پایان نامه ارشد

مساله
حساسیت اجتماعی راجع به مسائل مربوط به ازدواج و تحولات اندیشه‌های مربوط به حقوق خانواده، اهمیت پرداختن به موضوع «شرط عندالمطالبه و عندالاستطاعه در مهريه» و شناخت صحيح آنها را مضاعف می‌کند. از طرفي تعيين مهريه در حال حاضر دچار تغييرات زيادي شده و در عرف امروزي تعيين مهريه هاي سنگين معمول شده كه به قصد سلب حق طلاق از جانب مرد يا تضميني براي خوشبختي زوجه يا براي الزام مرد به طلاق تعيين مي شوند كه در نهايت بدليل عدم قدرت پرداخت از جانب زوج، باعث بازداشت زوج و افزایش آمار زندانیان غیرمجرم گردیده و تبدیل به یک معضل اجتماعی شده است. در صورتي كه بسيار ديده مي شود مردي كه قصد طلاق همسر خود را دارد با فشارهاي روحي زن را وادار به بخشش مهريه نموده و در عمل نه تنها تعيين مهرية سنگين ضمانتي براي ادامه زندگي مشترك نبوده، بلكه خود باعث بروز اختلافاتي بين زوجين گشته است. از سوي ديگر مهر سنگين نمي تواند دليلي برالزام مرد به طلاق باشد، چون پرداخت مهر قواعد خاص خود را دارد و طلاق هم از قوانين خاص خود پيروي مي كند. شايد در اينجا بتوان گفت بايد در قوانين راجع به ازدواج تغييراتي داده شود تا با روح زمانه سازگار باشد. ازاين‌رو بررسي همه جانبة اين موضوع به منظور ريشه‌يابي مسأله و ارائه راه‌حل‌هاي ممکن جهت كنترل مهريه هاي سنگين ضروري است تا بتوانيم برخي معضلات مربوط به مهريه هاي سنگين و وصول آن در جامعه امروزي را حل كنيم.
ب : پيشينة تحقيق
تاريخچه مهر را نمي توان بطور كامل در ايران مورد مطالعه قرار داد چون منابعي كه از دوران قديم به دست ما رسيده محدود مي باشد و در همان منابع هم بطور اجمالي در مورد مهريه و شرط ضمن عقد نكاح نوشته شده است ولي در سالهاي اخير نويسندگان بزرگي در مورد مهريه كتب و مقالات رسمي نوشته اند و از جهات و زواياي گوناگونِ مهريه تحليلاتي صورت گرفته، از جمله مقاله اي با عنوان «مهريه عندالاستطاعه است» نوشته رضا تاجگر و مقالات ديگر با عناوين گوناگون كه هر كدام به موضوعاتي از مهر پرداخته اند ولي تا آنجا كه اينجانب جستجو نموده ام كار پايان نامه اي و دانشجويي در مورد مهريه و شروط ضمن عقد نكاح تحت عنوان «شرط عندالاستطاعه و مقايسه آن با شرط عندالمطالبه» صورت نگرفته است .
ج : سوالات تحقيق
1- مفهوم عندالمطالبه و عندالاستطاعه بودن دين يا مهريه چيست؟
2- چه تفاوتهايي بين شرط عندالمطالبه و عندالاستطاعه بودن مهريه وجود دارد؟
3- شرط عندالاستطاعه در مهريه تا چه حد توانسته در حل مشكلات ناشي از ازدياد مهريه مؤثر باشد؟
د : فرضيه ها
1- ممکن است مطالبه دین به زمانی بعد از تحقق دین موکول شود یا استطاعت مدیون در هنگام عقد از نظر طرفین محرز نشود و تحقق آن موکول به آینده شود.
2- شرط عندالمطالبه با شرط عندالاستطاعه هم در ماهيت و هم در بار اثبات تفاوتهاي عمده اي دارند.
3- شرط عندالاستطاعه در مهريه داراي مسائل و مشكلاتي است كه در نهايت با استقبال خانواده ها و زوجين روبرو نشده است .
ذ : ضرورت، اهميت و اهداف تحقيق
حساسيت اجتماعي راجع به مسائل مربوط به ازدواج و مهريه، اهميت پرداختن به موضوع مهريه و شروط ضمن عقد نكاح را مضاعف مي كند. محكوميت هاي مالي زوج ها بدليل عدم پرداخت مهريه و به زندان افتادن آن ها به يك معضل اجتماعي تبديل شده و همچنين گراني مهريه باعث كاهش آمار ازدواج گشته؛ پس بايد چاره اي انديشيد و به خانواده ها آموزش داد كه گراني مهريه ربطي به خوشبختي زوجه ندارد. اين رساله هم اهدافي دارد كه هدف اصلي آن پژوهش و بررسي فقهي، حقوقي شرط عندالمطالبه و عندالاستطاعه و همچنين كمك به اصلاح قوانين موجود در كشور در راستاي ساماندهي خانواده و حاكميت عدالت و كنترل بر مهريه هاي سنگين در جامعه مي باشد .
ر : روش تحقيق
اين پايان نامه يك تحقيق نظري مبني بر روش كتابخانه اي است كه با مطالعه كتب و منابع اصلي و فرعي از متقدمين و متاخرين و جستجوي مقالات درج شده از مجلات تخصصي و منابع فقهي و ماده قانوني آئين دادرسي مدني و جستجو در سايت هاي اينترنتي و فيش برداري از آنها و جمع آوري مطالب و مرتب كردن و دسته بندي در هر فصل صورت گرفته است. اين پژوهش از نظر هدف از نوع علمي، كاربردي و از لحاظ روش انجام تحقيق توصيفي، اصولي و منطقي است.
ز : ساختار تحقيق
با توجه به مسائل و مشكلات بوجود آمده در مورد موضوع تحقيق، اين رساله مشتمل بر 2 فصل تنظيم گرديده كه فصل اول آن با عنوان «شناخت مهريه و كاركردهاي آن» بطور خلاصه شامل مباحثي از قبيل: كليات و مفاهيم ، اقسام و شرايط مهريه و انواع مهر از نظر زمان پرداخت و تأجيل در دين و مهريه مي باشد و فصل دوم آن با عنوان « آثار و نتايج شرط عندالمطالبه و عندالاستطاعه در مهريه » و شامل مباحثي از جمله: شروط ضمن عقد، رابطه عقد با شرط ، تفاوت شرط عندالاستطاعه با عندالمطالبه ، مسائل و مشكلات قابل بررسي در مهريه عندالاستطاعه و فتاواي مراجع عظام و غيره مي باشد .
« اختصارها»
قانون مدني ق.م
قانون آئين دادرسي مدني ق.آ.د.م
قانون اساسي ق.ا
شمسي ش
قمري ق
ميلادي م
صفحه ص
جلد ج
چاپ چ
بدون تاريخ بي تا

« فصل اول »
شناخت مهريه
و
كاركردهاي آن

1-1 : كليات
قبل از ورود به بحث مهر لازم است با مفهوم لغوی و اصطلاحی مهريه و تاريخچه آن و همچنين ماهيت و فلسفه وجودي مهر آشنا شويم، ما نيز به اين مباحث در كليات ، همان طور كه از عنوانش بر مي آيد، مي پردازيم :
1-1-1 : تبیین مفهوم مهر
مهر، مهريه يا صداق در قوانين موضوعه و فقه اماميه تعريف نشده است و فقط موضوع و شرايط صحت آن ذكر گرديده، شايد تصور شود كه عدم تعريف مهر بدليل معروفيت و شناخته شده بودن آن بين مردم باشد، ولي اين دليل كافي بنظر نمي رسد، چون با وجود معروف بودن، از ديرباز تعريف مهر مورد توجه و اختلاف نظر حقوقدانان بوده است؛ ما نيز در اين مبحث ابتدا به معناي لغوي مهر و سپس به تعريف اصطلاحي آن از نظر فقها و حقوقدانان مي پردازيم :
1-1-1-1 : مهر در لغت
مَهر كلمه اي عربي است كه در فارسي به آن « كابين » گفته مي شود1. مهر از مصدر ( مَهَرَ ) است و از لحاظ لغوي به معناي (صداق) بكار رفته و آن نقد و جنسي است كه در وقت نكاح بر ذمه مرد مقرر مي كنند2. در قرآن از واژه مهر عيناً استفاده نشده و لغات معادل آن بكار رفته، مانند: (صدقه) و (نحله) در آيه 4 سوره نساء يا (فريضه) در آيه 227 سوره بقره يا (أجر) در آيه 24 سوره نساء؛ در ضمن واژه صدقه به معني صدق و راستي است چون مرد به رغبت و ميل خود براي نكاح مالي را به زن تسليم مي كند و نحله به معناي بخشش و عطيه و اعطاي تبرعي است كه مهر را هديه اي مي داند از طرف مرد به زن و أجر هم به معناي اجرت مي باشد. اما بايد توجه داشت كه در زمان قديم معني دو واژه « مهر و صداق » يكي نبوده چون مهر مالي بوده كه به پدر زن يا خانواده او پرداخت مي شده ، در صورتي كه صداق بعنوان هبه فقط به خود زن داده مي شد و در زمان بعد از اسلام اين فرق برداشته شده و هر دو كلمه مترادف هم گشتند.
1-1-1-2 : تعريف مهر در فقه
در فقه نيز همانطور كه گفته شد اغلب نويسندگان تنها به موضوع و شرايط مهر متذكر شده و متعرض تعريف آن نگرديده اند، بطور مثال صاحب مختصرالنافع مي فرمايد: « كل مايملك المسلم يكون مهراً، عيناً كان او ديناً او منفعه، كتعليم الصنعه و السوره و يستوي فيه الزوج و الاجنبي ، لا تقدير للمهر في القله و لا في الكثره علي الاشبه ، بل يتقدر بالتراضي »3.
در جاي ديگر در مورد مهر باطل و استقرار مهر آمده است :
« لايجوز عقد المسلم علي الخمر ولو عقد صح و لها مع الدخول مهرالمثل و قيل يبطل العقد »4.
همچنين در تحريرالوسيله در مورد موضوع مهر بيان شده :
« هرآنچه را كه مسلمان مالكش مي شود، صحيح است كه مهر قرار داده شود، عين باشد يا دين يا منفعت، عين مملوكي از خانه يا مزرعه يا حيوان باشد و . . . »5.
شهيد نخست در شرح لمعه نيز به همين حد بسنده كرده است :
« كُل ما يصلح ان يملك، عيناً كان أو منفعه، كاتعليم صنعه أو سورهٍ يصح امهاره لا تقدير في المهر قلهً و لا كثرهً علي المشهور »6.
علامه حلي نيز مهر را اينگونه تعريف نموده :
« مهر يا صداق مالي است كه شوهر در مقابل حق تمتّع بايد بدهد و در شرع اسلام نكاح بي مهر نيست، مگر آنكه زن به شوهر ببخشد…»7.
1-1-1-3 : تعريف مهر در قانون مدني و دكترين
قانون مدني به پيروي از اكثر فقهاء اماميه مهر را تعريف نكرده و آنرا به سكوت برگزار نموده است. بنابراين علماي حقوق براي رفع اين نقيصه خود به تعريف مهر پرداختند :
مرحوم دكتر سيدحسن امامي در تعريف مهر گفته است : « قانون تعريفي از مهر ننموده است ولي از مواد مربوط به مهر معلوم مي شود، مهر عبارت از مالي است كه زوج براي نكاح ، بزوجه تمليك مي نمايد »8.
بنظر مي رسد تعريف فوق خالي از اشكال نمي باشند، چون دادن مال اعم از تمليك مي باشد و متبادر از آن صرف در اختيار قراردادن است نه به تملك درآوردن .
در ادامه دكتر جعفري لنگرودي در تعريف مهر چنين گفته اند: « مَهر (بروزن نَهر) مالي است كه برابر رسوم و عادات در موقع عقد نكاح شوهر به زن مي دهد يا تعهد به دادن آن مي كند، مهر بايد قابل تملك زوج و زوجه باشد»9. اين تعريف نيز داراي اشكالاتي مي باشد، مثلاً اينكه مهر را برابر رسوم و عادات مي داند كه اين سخن به روشني نادرست است. چون مهر و مبناي آن در درجه اول به حكم قانون مي باشد و بعد از آن منابع معتبر اسلامي آن را تاييد مي نمايند يا اينكه «قابليت تملك زوج بر مهريه» كه امكان دارد زوج به خاطر داشتن وضع خاصي (مانند تابعيت خارجي) امكان مالكيت مال غيرمنقول را نداشته باشد.
يا تعريفي كه دكتر حسين صفايي ارائه نمودند: « مهر يا صداق كه به فارسي كابين گفته شده است، مالي است كه زن بر اثر ازدواج مالك آن مي گردد و مرد ملزم به دادن آن به زن مي شود »10.
ولي دكتر ناصر كاتوزيان در مورد مهر تعريف ذيل را ارائه نموده است :
« مهر عبارت از مالي است كه به مناسبت عقد نكاح ، مرد ملزم به دادن آن به زن مي شود، الزام مربوط به تمليك نيز ناشي از حكم قانونگذار است و ريشه قراردادي ندارد »11.
1-1-2 : تاريخچه مهريه
اگر چه مهریه در زمان معاصر به مسلمانان اختصاص دارد، اما آن چه از مطالعات تاریخي حقوق زن و پژوهش هاي مردم شناختي در ادوار گذشته معلوم مي‌شود، چنين فهميده مي‌شود که مهریه از ابداعات حقوق اسلام نیست و قبل از آن نیز وجود داشته است. سنت مهر، هر چند با نام‌هاي مختلف و ويژگي‌هاي متنوع در بسياري از حوزه‌هاي فرهنگي و آئين‌هاي مذهبي رواج داشته است. به عنوان نمونه برخی شواهد و مدارك تاریخی در دوران قبل از اسلام و ساير اديان وجود دارند كه نشان‌دهنده سابقه پرداخت مبلغی پول از طرف داماد به پدر عروس (یا عروس) در زمان ازدواج تحت عناوين و شرايط خاص خود مي باشند، بهرحال ما نيز در اين مبحث 5 دوره تاريخي را انتخاب كرده و به بيان مختصري از سابقه تاريخي مهر در آنها مي پردازيم :
1-1-2-1 : مهر در قانون حمورابي
قدیمی ترین قانوني که تاکنون شناخته شده، قانون حامورابي مي باشد که در حدود 1700 سال قبل از میلاد مسیح تدوین شده است. بخش عمده اي از قانون حمورابي كه مواد 127 الي 194 آن بوده به حقوق خانواده اختصاص داشته است. البته بايد توجه داشت كه در زمان تدوين اين قانون هيچ تفاوتي و تمايزي بين شاخه هاي مختلف حقوق وجود نداشته و قوانين با ضمانت اجراي حقوقي و كيفري در كنار هم قرار داشتند و نكته جالب در اين قانون تعدد حقوق مالي زوجه مي باشد. كه در موارد متعددي به مهريه، نفقه، هديه ازدواج، شيربها و جهيزيه اشاره شده و همه اينها صرفنظر از حقوق راجع به ارثيه است12.
مثلاً : ماده 138 قانون حمورابي در مورد مهريه مي گويد :

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی ضمن عقد، شرط ضمن عقد، عقد ازدواج Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی عقد نکاح، احساس امنیت، قواعد عمومی