پایان نامه با کلمات کلیدی شاه طهماسب، نماز جمعه، دولت صفوی

دانلود پایان نامه ارشد

شیخ حر عاملی است که در مورد حرمت شرب توتون وتنباکو می باشد. استفاده از توتون وتنباکو واعتیاد به آن از عصر صفویه شروع شده است. چون در زمان شاه عباس توسط پرتغالیها وارد ایران شد وبعد این مساله در ایران به عنوان یک مساله مستحدثه فقهی در آمد وعلما در این باره اظهار نظرهای مختلفی کردند.295 وشیخ علی تقی کمره ای از علمای عصر صفویه وفخرالدین طریحی وشیخ علی بن سلیمان بحرانی وبرخی از فضلای بحرین، قائل به حرمت استفاده از آن شدند وکمره ای رساله ای در حرمت شرب توتون نوشت ودر آن چهارده دلیل را بر حرمت آن آورد296 وبعد شیخ حر عاملی ادله کمره ای را به طور خلاصه در رساله دیگری گرد آورده است.297 وخودش ضمائمی بر آن آورده است ودر مورد توتون وقهوه سخن گفته است. او در این رساله، پرسش پاسخی را که بین او وشاه سلیمان صفوی واقع شده است را می آورد.298 وبرخی از دلایلی را که برای حرمت شرب توتون آورده عبارتند از:
1: توتون از خبائث است که قرآن دلالت بر حرمت استفاده از خبائث دارد؛
2: کشیدن توتون کاری است شیطانی، زیرا اشخاص جاهل وبیکار به آن روی می آورند ووقت خود را صرف آن می کنند ودیگر اینکه استفاده از توتون، ابتدا از سوی کفار ومشرکان فرنگی رایج شد ودر روایت هم آمده است که راه دشمنان را نروید که در اینصورت مثل دشمنان خواهید بود؛
3: از بین بردن مال است بدون اینکه نفعی در آن باشد؛
4: کشیدن توتون عمل لغوی است؛
5: احتیاط، اقتضای دوری کردن از آن را دارد.299
ر) شیخ لطف الله میسی
در جریان مهاجرت علمای عرب به ایران پس از رسمیت یافتن مذهب تشیع، شیخ لطف الله میسی یکی دیگر از این عالمان مهاجر بوده است. نام او لطف الله بن عبدالکریم بن ابراهیم بن علی بن عبد العالی میسی است که جد اعلای او “علی بن عبد العالی میسی”، همنام وهم کنیه وهم طبقه محقق کرکی ومجاز از اوست.300
شیخ لطف الله در ایام جوانی اش به دنبال دعوت دولت صفوی از او به همراه پدرش عبد الکریم از قریه میس واقع در جبل عامل، در زمان شاه طهماسب به ایران آمد. او ابتدا به مشهد رفت وبه زیارت قبر امام علی (ع) شتافت ودر این شهر اقامت گزید وبه تحصیل علم وکسب فیض از محضر علمای این شهر مثل ملا عبدالله شوشتری شد که البته ملا عبدالله به دنبال حمله ازبکان به مشهد به شهادت رسید.301 شیخ لطف الله در این شهر پس از سالیانی به درجه اجتهاد رسید وبه تدریس مشغول شد. پس از حضور او در مشهد وگذشتن مدتی، شیخ از سوی شاه طهماسب مامور نظارت بر اموال واوقاف آستان قدس رضوی ورسیدگی به کار خدام آن بارگاه مقدس شد. وپس از انتقال پایتخت صفویه از تبریز به قزوین، شیخ توسط شاه طهماسب به قزوین خوانده شد ودر آنجا به تعلیم فقه وانجام کارهای مذهبی پرداخت وورود او به قزوین در سال 997ه.ق بوده است. شیخ در زمان سلطنت شاه عباس با درخواست شاه به اصفهان که پایتخت صفویه بود، رفت ودر آنجا اقامت گزید وشاه برای او مسجد ومدرسه ای را مقابل عمارت عالی قاپو در میدان نقش جهان اصفهان بنا کرد وامامت مسجد را هم به او واگذار کرد ودر این مسجد به تدریس وارشاد تا آخر عمر مشغول بود تا اینکه در همانجا در سال 1035 و5 سال بعد از وفات شیخ بهایی وفات کرد302 واین مسجد هم اکنون، هنوز هم به نام او ویکی از آثار باستانی وگردشگری است.303 شیخ نزد شاه عباس دارای منزلت وجایگاهی خاص بوده است. همچنین او از معاصرین شیخ بهایی والبته در مرتبه ای پایین تر از شیخ بهایی بوده است. شیخ بهایی برای شیخ لطف الله وفرزندش شیخ جعفر اجازه ای نوشت برای شیخ لطف الله احترام ویژه ای قائل بود ومردم را در سوالات ومشکلاتشان به او ارجاع می داد.304
شیخ لطف الله به وجوب عینی نماز جمعه قائل بود وخودش در همین مسجد مذکور نماز جمعه را اقامه می کرد.305 مولف تاریخ عالم آرای عباسی در مورد او می گوید: “او از فضلای متبحر وفقهای عصر” خود بوده است306 وقول او در مسائل دینیه، موثق ومعتبر بوده است.307 شیخ لطف الله رساله را با عنوان اعتکافیه نوشته است که خودش آن را “ماء الحیاه” خوانده است.308 او در این رساله که به زبان عربی است ونثری مسجع دارد، با ظرافت زیادی مسائل فقهی مربوط به مساله اعتکاف را بیان کرده است.309 او در آغاز این رساله به عرب بودن خود افتخار کرده است وخدا را به این خاطر که او را از علمای عربیه وشیعه امامیه قرار داده است نه از شعوبیه، شکر کرده است. او بر پیروی کردن از آثار پیامبر وعترت تاکید دارد واعتکاف را از سنن آن بزرگواران می داند. او در قزوین واصفهان پیگیر این سنت بوده است وبا تلاشهای او اعتکاف به صورت یک سنت شایع وحسنه جاریه در آمد واو هدفش را از اینکار “رجوع خلایق نه نور حقایق واتباع خالق” می داند.310 ووقتی که برخی با مخالفت کرده واعتراض می کنند، به آنها پاسخ می دهد که در تمامی مساجد جامع وحتی غیر جامع اعتکاف جایز است ومساله ای هم در فقه شیعه بوده است که برای روشن کردن منظور ومقصود از مسجد جامع است ودر این روایت اختلاف است که اعتکاف در مسجدی جایز است که امام عدل در آن جماعتی برگزار کرده باشد که شیخ لطف الله درباره امام عدل می فرماید: منظور از امام عدل، اعم از امام معصوم وغیر معصوم است.311
شیخ لطف الله دایره اعتکاف را از مساجد جامع به مساجدی که جماعت در آنها برگزار می شود توسعه داده است. البته می گوید: مسجد باید مسجد بزرگی باشد نه در حد مساجد محلی ومسجد بازار. وقائل است که نظر اکثر علمای جبل عامل که هم عصر خود اویند همین جواز اعتکاف در غیر مسجد جامع است از جمله شیخ بهایی وشهید ثانی.312
2: مبارزه با اهل سنت
پس از اینکه شاه اسماعیل مذهب تشیع را به عنوان مذهب رسمی ایران اعلام کرد، در بسیاری از شهرهای ایران با جنبش مخالفی روبرو نشد ومردم به راحتی آن را پذیرفتند وشاه مقرر کرد که نام دوازده امام را در خطبه ها بخوانند وقزلباشان مسلح هم آماده بودند تا در صورت مخالفت، مخالفان را به قتل برسانند. شاه اسماعیل در این سیاست مذهبی اش، تنها به دوستی وتولای امامان امامان اکتفا نکرد. چون بسیاری از سنی ها در این اصل یعنی دوستی با امامان با او همراه بودند. او به دنبال تبری ودوری جستن از دشمنان اهل بیت هم بود. به این معنی که با پذیرش مذهب شیعه باید علاوه بر تولای امامان، از دشمنان آنها هم اعلام برائت وبیزاری کرد وبه همین دلیل مقرر کرد تا در کوچه وبازارها گشت زنی کنند وبر قاتلان امامان وخلفای ثلاث وسنیان ودشمنان امامان لعن ونفرین کنند وشنوندگان هم با صدای بلند، بیش باد وکم مباد را بگویند.313 این گروه را تبرائیان می نامیدند که آنها در کنار دیگر صاحب منصبان حکومتی واداری ونظامی بودند. واین تبرائیان معمولا اطراف علما وامیران جمع می شدند وپس از لعن بیش باد وکم مباد را تکرار می کردند.314
از ویژگی های بارز عصر صفویه بر پایی جلسات مناظره وگفتگو بین دانشمندان شیعه وسنی برای نمایاندن مسائل کلی اختلافی بین اینها بوده است. شاه عباس خود در برپایی این جلسات اهتمام می ورزید مثلا کتاب مباحثات قاضی زاده در بردارنده مطالبی است که در مجلس شاه عباس اول بین مولف کتاب قاضی زاده وقاضی زاده ماوراء النهر رخ داد که در آن دلایل حقانیت شیعه آمده است. گاهی هم مجموعه هایی تحت عنوان مناظرات نگاشته می شد از جمله عباس مولوی که معاصر شاه سلیمان صفوی بوده است، این مجموعه را سامان داده است.
از دیگر نمونه های گفتمان های دین پژوهی شیعی، نگارش رساله ها وکتبی است که در پاسخ ویا رد کتب مخالفین شیعه نوشته شده است مثل کتاب “الصوارم المهرقه” از قاضی نور الله شوشتری که به نقد وجوابگویی مطالب کتاب “الصواعق المحرقه فی الرد علی اهل البدع والزندقه” نوشته شهاب الدین احمد بن حجر هیثمی مکی (م 973 ه.ق)، پرداخته است. قاضی نور الله شیعه وشهاب الدین سنی بوده است. مورد دیگر کتاب “النواقض الروافض” نوشته میرزا مخدوم شریفی از علمای دربار شاه اسماعیل دوم است که سنی بوده است ودر سال 988 ه.ق این کتاب را علیه شیعه نوشت وقاضی نورالله با تالیف کتاب “مصائب النواصب” در رد “نواقض الروافض” به همه شبهات پاسخ داد واین نشان می دهد که دانشمندان شیعی در مقابله با علمای اهل سنت تا چه اندازه از روش منطقی واستدلال وبرهان استفاده می کرده اندو به شبهات مخالفین شیعه پاسخ های بسیار خوبی می داده اند.315
از جمله علمایی که در مبارزه با اهل سنت گامهای بلندی برداشت محقق کرکی بود. او بعد از ورودش به ایران در سال 917، وحضورش در مشهد، کتاب “نفحات اللاهوت فی اللعن علی الجبت والطاغوت” را نوشت که این رساله به نوعی در راستای دفاع از سیاست تعصب آمیز مذهبی صفویان است که آنها به قلع وقمع سنیان ولعن وطعن بر بزرگان آنها می پرداختند. محقق در این رساله از تشیع اعتدالی حوزه حله که در آن پرورش یافته بود وبه سیاست مذهبی دولت صفوی نزدیک تر شده است.316 او از حکومت صفوی که اهل سنت را در هم شکسته بود استقبال کرد وهدف خود را از نوشتن این رساله، قرب به خدا وپیامبر وائمه وناصب لواء هذه الدوله القاهره عنوان می کند.317
محقق اهل سنت را بسیار مذمت می کرد وقائل بود که آنها امامت را که حق صاحب شرعی آن یعنی حضرت علی (ع) است غصب کردند ودر کتاب نفحات اللاهوتش به این مطلب پرداخته است. وسید محمد خاتون آبادی (ت 1116 ه.ق) در کتاب “حدائق المقربین” گفته است که محقق کرکی در ترویج مذهب امامیه واظهار برائت از اهل سنت بسیار مصر بود به گونه ای که برخی از سنیان لقب “مخترع الشیعه” را به او داده بودند.318 شیخ یوسف بحرانی در کتاب لولوه البحرین می گوید: محقق کرکی هر وقت در کوچه وبازار راه می رفت، سبابها همراه او ودر رکابش راه می رفتند وبه طور علنی، شیخین را سب ولعن می کردند ومحقق مصلحت را در اشاعه این سب ولعن می دید تا بطلان کار اهل سنت بر مردم روشن شود.319
مبارزه محقق با اهل سنت علاوه بر تالیف “نفحات اللاهوت” در جایی دیگر ودوباره خود را نشان می دهد که او با تالیف رساله “تعیین مخالفیین امیر المومنین” این مبارزه ومخالفت را تکرار می کند. او در متن رساله نفحات سعی می کند با ذکر مطاعن خلفا وصحابه شواهدی از کتاب وسنت وحدیث اهل بیت را در تایید جواز وحتی توصیه به لعن به کار گیرد. او در بخش پایانی رساله، بحثی را در مورد انسداد باب اجتهاد وحصر مذاهب فقهی به چهار مذهب پیش می کشد وبا این فرض که این عمل آنها همتراز با کفر شمرده می شود به جواز قطعی لعن ناصبی ها می رسد. این اشاره محقق حکایت از جدیت او در پیروی از رویکردی اجتهادی دارد که چهار سال بعد به طرح مفصل ومشخص نظریه نیابت عام فقیه جامع شرایط فتوا منجر شد.
محقق رساله “تعیین المخالفین لامیر المومنین (ع)” را به سفارش شاه صفوی وپس از نفحات اللاهوت نوشت. این جزوه مختصر به دور از مباحث فقهی بود وآشکارا در آن نام آن دسته از خلفا وصحابه را ذکر می کند که لعنتشان سعادت اخروی را به همراه دارد. این تایید صریح محقق به لعن خلفا که در ظاهر کم ارزش وویژه عوام بود، شاید به نظر عجیب آید؛ اما این به این دلیل است که او در آن شرایط خاص مذهبی دریافته بود که اعمال سیاست لعن علنی یکی از مهم ترین وموثرترین ابزارها برای ترسیم خطوط فاصل میان شیعه وسنی ومتمایز ساختن تشیع اثنی عشری از پدیده هایی مثل تسنن دوازده امامی است.320 واو به همین دلایل به فلسفه لعن بر دشمنان اهل بیت ودلایل آن پرداخت وبر روی آن پافشاری کرد.
پس از محقق کرکی، نوه دختری او، سید حسین کرکی، در مبارزه با اهل سنت درخشید. سید حسین فرزند سید ضیاء الدین ابی تراب می باشد321 ویکی از علمای متنفذ دوره صفوی بوده است. او زمانی شیخ الاسلام اردبیل بوده است وخطیبی بود که در بین قزلباشان از اهمیت بالایی برخوردار بود.322 وبر اصول تشیع اصرار زیادی داشت. از مباحثی که مهم بود واو مطرح کرد، نقش سادات واهمیت وموقعیت آنان در جامعه ولزوم توجه امرا وپادشاهان به آنهاست. او در اواخر دوره طهماسب وتا زمان وفاتش در سال 1001 سهمی در تحولات سیاسی این دوره داشته است وپس از درگذشت شاه طهماسب، علما از جمله همین میر سید حسین آمدند

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی نماز جمعه، شاه طهماسب، دولت صفوی Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی دولت صفوی، نماز جمعه، شاه طهماسب