پایان نامه با کلمات کلیدی شاه طهماسب، دولت صفوی، نماز جمعه

دانلود پایان نامه ارشد

داشتند که هر دو در همین جنگ کشته شدند.
در ابتدای حکومت صفویه، وظیفه صدر اعمال وحدت اصولی از طریق اداره وترویج باور داشتهای شیعی بود وصدر مسئول از بین بردن بدعتها بود واصرار بر این نظریه که باور داشتن به مذهب حقه، به معنی وفاداری به دولت است، موجب تعصب نسبت به سنی ها می شد. مثلا اعدام خطبای کازرون واعدام قاضی میرحسین یزدی و… از مصادیق آشکار آزار سنیان بوده است.133
واولین صدر در دولت صفوی، قاضی شمس الدین لاهیجی بوده است که او در سال 907 به این سمت منصوب شد. او آموزگار خصوصی شاه اسماعیل در زبان عربی وفارسی بوده است.134 پس از او در سال 909 قاضی محمد کاشانی به عنوان صدر ویکی از امرای دیوان عالی منصوب شد وپس از او هم امیر سید شریف الدین علی شیرازی به مقام صدارت رسید. وپس از مرگ شاه اسماعیل فعالیت های صدر عمدتا صرف نگهداری بنیادهای مذهبی موجود مخصوصا اداره اموال وقف بود که این به معنی کاهش اقتدار مقام صدر بود.135
گرایش موروثی در انتصابات صدارت، در دومین بخش سلطنت شاه طهماسب بیشتر مورد آماج قرار گرفت وتا زمان شاه عباس اول وجانشینانش به عنوان نوعی ویژگی خاص انتصابات ادامه یافت وتا یک سده بعد، شاه سلیمان در سال 1077، صدارت را به خاصه وعامه تقسیم کرد اما در وظایف صدر اختلاف بنیادی وجود نداشت.
در زمان شاه عباس اول، اهمیت صدارت کاهش یافت ولی به عنوان رئیس اوقاف هنوز جایگاه خوبی داشت تا اینکه اهمیت این منصب در زمان شاه عباس دوم کاهش یافت. ووظیفه صدر هر چند در ابتدا ترویج تشیع وریشه کن کردن اهل سنت بوده است ولی از زمان شاه طهماسب به بعد، کارش در زمینه مذهبی، ایجاد همبستگی بوده است نه تغییر مذهب.
پروفسور لمبتون در مقاله نظریه ایرانی حکومت به نقل از مشاهدات ملکم می گوید که پس از کاهش قدرت صدر، قدرت مجتهدین افزایش یافت. ومثلا از برخوردهای میان صدر ومجتهد در زمان سلطنت شاه طهماسب می توان در یافت که قدرت مجتهد یا برابر یا بیشتر ازصدر بوده است وبه عبارتی، مجتهد در انتخاب صدر توسط شاه نقش مهمی داشته است وشاه طهماسب با مجتهدها در رابطه با انتخاب ویا اخراج صدور، مشورت می کرده است.136
ر: ارتباط برخی دیگر از شاهان صفوی با علمای عرب مهاجر (شاه طهماسب، شاه عباس، شاه حسین)
شاه طهماسب از متدین ترین شاهان صفوی است137 ودر بین سلاطین صفویه بیشتر از همه از علمای عرب استقبال کرد138 ودر زمان سلطنت او علما از اقتدار ونفوذ بالایی برخوردار بودند وعلمایی چون محقق کرکی، شیخ علی منشار، شیخ بهایی وپدرش به ایران آمدند وبه مقامات مذهبی رسیدند.
شاه طهماسب در سال 939 از همه گناهان توبه کرد وتوبه او مقدمه دوره ای از تعبد وتقدس در زندگی او شد که تا پایان عمرش یعنی تا سال 984 ادامه یافت.139 او در مورد استقبال گرم از علمای شیعه عرب، قائل بود که اینان فقیه وشیعه هستند وبا علمای ایران فرق دارند ودرتشیع شان تردیدی نیست. چون بسیاری از علمای ایرانی مثل عالمان خاندان دشتکی شیرازی، به روشنی شیعه نبودند واز فقه شیعه هم آگاهی نداشتند وشاه برای مناصب دینی، اداری فقط عالم جبل عاملی می خواست. او حتی در اختلاف نظرهایی که بین عالمان ایرانی وعرب پیش می آمد (مثل اختلاف بین محقق کرکی وغیاث الدین منصور دشتکی) از عالمان عرب حمایت وجانبداری می کرد140 ودر تثبیت جای پای آنها (مثل محقق کرکی) تلاش می کرد وعلاوه بر آن در استنساخ کتب شیعه وترجمه آنها به فارسی سعی زیادی داشت واینها در استتقبال زیاد او از علمای عرب قابل توجه بود.141
در زمان فرمانروایی شاه طهماسب، عملا حکومت بر پایه مذهب قرار گرفت وبرای اموری مثل مالیات وکشورداری قواعدی تنظیم شد ومحقق کرکی اولین فقیه شیعی در این زمان بوده است که “دستور العمل خراج وتدبیر در امور رعیت” را تدوین کرد وشاه طهماسب آن را برای همه حاکمان ولایتها ارسال کرد. او قواعد مربوط به نماز جمعه را تدوین کرد ونماز جمعه را برقرار کرد ومحقق کرکی نزد شاه از مقام ومنزلت بالایی برخوردار142 ودارای اختیارات گسترده ای بود واینها همه حاکی از عمق اعتقاد واحترام شاه طهماسب به این فقیه برجسته شیعی است که او را “خاتم المجتهدین” یا “نائب الائمه المعصومین” خواند وحتی محقق کرکی را نسبت به خود برتر دانست وبه مردم دستور داد که همگی از دستورات محقق باید اطاعت کنند.
شاه طهماسب موقوفه هایی را برای محقق وفرزندانش معین کرد. چون فرزندان محقق هم نزد شاه منزلت وجایگاهی خاص داشتند.
در زمان سلطنت شاه طهماسب، علماء از مناطق دیگری هم چون احساء، بحرین، وحله به ایران آمدند.143 شاه عباس هم که یکی از مقتدرترین سلاطین صفوی است، علما وفقها در دربارش از منزلت ویژه ای برخوردار بودند وبرای علمایی چون شیخ بهایی وشیخ لطف الله میسی ومیرداماد و … بسیار احترام قائل بود وشیخ بهایی در بسیاری از سفرهای شاه همراه او بود،144 هر چند که نفوذ واقتدار علما در زمان شاه عباس نسبت به گذشته کاهش یافته بود. وگفته شده است که هر چند شاه به مناسک مذهبی توجهی نداشت وبه راحتی مشروب می خورد وروزه نمی گرفت ولی به علما بسیار احترام می گذاشت ودر جلسات آنها شرکت می کرد.145
از دیگر عالمانی که در زمان شاه عباس مطرح بود شیخ لطف الله میسی بود که او در زمان این شاه صفوی به اصفهان رفت وشاه که در اصفهان به ساختن مساجد ومراکز دینی اقدام می کرد، یک مسجد به نام شیخ لطف الله میسی در میدان امام اصفهان ساخت که شیخ امام جماعت این مسجد ومتولی موقوفات ومدرس این مسجد شد وتا زمان وفاتش در اصفهان ساکن بود ودر جوار همین مسجد وفات کرد.146
در منابع در مورد شاه سلطان حسین از سلاطین صفوی هم که بسیار ضعیف النفس بوده است، آمده است که علما در زمان او بسیار نقش برجسته ونفوذ داشتند واو بسیار تحت تاثیر ملاها بوده است وآنقدر نسبت به فرایض دینی وسواس نشان می داده ودر خواندن قرآن افراط می کرده است، که به او لقب ملا یا ملاحسین را داده بودند.147 وعلامه مجلسی در عصر او بسیار صاحب نفوذ وقدرت بوده است وبه مخالفت شدید با صوفیان ومرتدان اقدام می کرده است.148
ز: نقش علمای مهاجر عرب در ایران عصر صفوی
1: محقق کرکی
محقق کرکی اسمش علی است،149 علی بن حسین بن عبد العالی ولی به طور مختصر به جدش نسبت داده می شود یعنی به او علی بن عبد العالی گفته می شود واین علی بن عبد العالی مشهورترین اسمی است که او با آن شناخته می شود.150 کنیه اش ابوالحسن می باشد والقابی را که در مورد او گفته اند، عبارتست از: زین الدین،151 نور الدین،152 وخاتم المجتهدین.153 ولی خاتم المجتهدین مشهورترین لقب او نزد علما وحکام وشاگردان وراویان از او در حیاتش وپس از حیاتش می باشد.154 البته به او علاء الدین155 وکرکی156 وعلائی157 وشامی158 وعاملی159 والمولی المروج160 (مروج الذهب) ومحقق ثانی161 ومحقق کرکی162 و نجفی163 هم لقب داده اند. وی در سال 868 ه ق، در کرک نوح در جبل عامل متولد شد164 ودر سال 940 در نجف اشرف وفات کرد. وسال وفاتش به حساب جمل، “مقتدای شیعه” می باشد.165
محقق کرکی پدر زن شهید ثانی بوده است166 وآثار باقی مانده از او وموضعگیری های سیاسی واجتماعی اش نشان دهنده علم ودانش وفضل اوست که درهمه علوم وفنون دست داشته است.
شاعر در وصف او می گوید:
هو البحر من أی النواحی أتیته فلجته المعروف والجود ساحله
او دریایی است که از هر جای آن وارد شوی، عمق آن مشهور وشناخته شده است وساحل این بحر، جود وکرم (علمی) است.167
او برای علم آموزی ابتدا در منطقه خود شروع کرد وسپس به بلاد شام ومصر سفر کرد. او مهم ترین کتب فقهی اهل سنت را از طریق استاتید اهل سنت روایت می کرده است کما اینکه اجازه روایت همین کتب اهل سنت را از علمای شیعه هم داشته است.168 او پس از تحمل سختی های سفر در مناطق مختلف به کرک نوح بازگشت ودر آنجا علی بن هلال جزایری (متوفی 910 ه حدودا) در سال 909 هجری وابراهیم بن حسن دراق در رمضان همین سال به او اجازه اجتهاد دادند وبه اجتهاد وگستردگی دانش او گواهی دادند.169 سپس محقق کرکی به نجف هجرت کرد ودر آنجا به تدریس وپرورش شاگردان مشغول شد تا اینکه درسال 914 بغداد توسط لشکر دولت صفوی تصرف شد وشاه اسماعیل صفوی وارد بغداد شد وعتبات مقدسه عراق را زیارت کرد وسپس به ایران بازگشت. شاه اسماعیل صفوی در این سفر با محقق آشنا شد ووقتی به ایران برگشت دستور داد هدایایی را برای محقق بفرستند وگفته شده است که در هر سال هفتاد هزار دینار برای او از ایران می رسیده است170 تا آن را به مصرف طلاب وحوزه علمیه برساند وسپس بعد از نامه ای که شاه صفوی به محقق داد مبنی بر دعوت از او برای حضور در ایران، محقق در سال 916 ه به ایران سفر کرد171 وبه تبلیغ تشیع پرداخت.
در مورد مبانی فکری محقق باید گفت: در اینکه حله وسپس نجف در کشور عراق از مناطق شیعه نشین وعالم پرور بوده است شکی نیست ومبانی فکری ومکتب فکری نجف توسط علمایی که برای علم آموزی از ایران وجبل عامل به این منطقه می رفته اند، به ایران وجبل عامل منتقل می شد ویکی از مهم ترین نمایندگان آن یعنی محقق کرکی، این مکاتب ومبانی فکری را به دولت صفوی وجامعه شیعه ایرانی که تازه شروع به استفاده از فقه امامی کرده بود، منتقل کرد. وبعد از محقق کرکی، سایر علمای عرب به ایران مهاجرت کردند واقدام محقق را ادامه دادند وفقه حله را در ایران گسترش دادند ودر آن زمان، فقه دارای گرایش اخباری نبود بلکه علم اصول که باعث خرد گرایی واستنباط از قرآن واحادیث می شد را می پذیرفتند. واز طرفی عالمانی که به نجف برای تحصیل علوم دینی می رفتند، قصد ماندگاری دائمی در آنجا را نداشتند وبرخود لازم می دیدند به نقاطی بروند که مردم در امور دینی شان به آنها احتیاج دارند وایران ودولت صفوی که در آن زمان جانبدار تشیع امامی بود، مکان مناسبی برای این مهاجرت وانجام وظیفه بود. چون هم می توانستند از فشارهای دولت عثمانی سنی خلاصی یابند وهم به دولت نوپای شیعی صفوی کمک کنند.172
پس از اینکه محقق کرکی به دنبال دعوت شاه اسماعیل از او، برای اولین بار در سال 916 ه ق173 به ایران مهاجرت کرد، جنگ سختی بین صفویان وازبکیان وجود داشت که در این جنگ سپاه قزلباش صفوی پیروز شد وهرات که مرکز فرهنگی سیاسی شرق ایران بود، به تصرف صفویان در آمد وقزلباشان خشن صفوی با دستور شاه اسماعیل صفوی، شیخ الاسلام دولت تیموری را در هرات که سعد الدین تفتازانی نام داشت ودر این شهر عالم بزرگی محسوب می شد، به جرم سنی بودن کشتند174 ووقتی محقق، وارد هرات شد واز خبر قتل سعد الدین با خبر شد، ناراحت شد واعتراض کرد. چون قائل بود که اگر نگهش می داشتند وبه قتل نمی رسید، می شد او را با مناظره هدایت کرد وکرکی تا آخر عمر بر این موضوع، حسرت می خورد.175
محقق در فاصله سال های 916 تا 919 که برای اولین مرتبه به ایران آمده بود، علاوه بر اقداماتی که به آن اشاره خواهد شد، به تالیفاتی هم مشغول بوده است وضمن تالیف این رساله ها به ستایش دولت صفوی هم می پرداخته است. چون آن را برای نشر تشیع صلاحیت دار می دانست.176 همچنین او به اشکالات وسوالات مذهبی پاسخ می داد وجواب ردیه هایی را که از سوی عثمانی های سنی علیه شیعه وصفویه نوشته می شد، می داد.177
از تالیفات او می توان به “نفحات اللاهوت” و “رساله جعفریه” اشاره کرد که این دو کتاب را پس از آمدن به ایران وحضور در هرات وبعد در مشهد، تالیف کرد.178
محقق در اقداماتی که انجام داد، به اصلاح خوی خشن نظامیان قزلباش وتندرویها وزیاده رویهای آنها پرداخت وبه تقویت مبانی نظری تشیع نوپای صفوی مشغول شد ودر شهرهایی مثل اصفهان، کاشان وقزوین حوزه های علمیه را تاسیس کرد وبه پرورش شاگردان پرداخت. او فقه سیاسی را با درگیری مستقیم با مسائل عصر خود، رونق داد که این موضوع در آثار او مثل رساله نماز جمعه ونفحات اللاهوت وجامع المقاصدش مشهود است.179
محقق اقداماتش را از کاشان شروع کرد چون آنجا محل عقلانیت وتشیع ودینداری بود وآنجا را مقر خود قرار داد.180 او به دنبال نشر افکار وعقاید

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی دولت صفوی، علمای شیعه، عثمانی ها Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی شاه طهماسب، دولت صفوی، غیاث الدین