پایان نامه با کلمات کلیدی روستا- شهر، روستا – شهر، کودکان و نوجوان، کودکان و نوجوانان

دانلود پایان نامه ارشد

مهاجرت در فرآيند توسعه شهري بسيار حادتر از تشديد بيكاري و كم‌كاري نيروي شهر است. اين آثار به طور شديدتر در رشد اقتصادي، خصوصيات رشد و به‌ويژه در توزيع درآمد خود را نمايان مي‌سازد. در نتيجه شناخت خصوصيات مهاجران و عوامل تعيين‌كننده مهاجرت، براي درك بهتر ماهيت و خصوصيت توسعه و تدوين سياست‌هاي مناسب براي تأثيرگذاري بر آن اهميت بالايي داشته و ضروری به نظر می رسد. (همان)

1-5 چارچوب نظری
مهاجرت همواره يکي از راه هايي بوده است که به انسان در تلاش خود براي سازگاري با محيط و فايق آمدن بر دشواري ها کمک کرده است. اما اگر جريان مهاجرت در طول تاريخ به عنوان يک وسيله تنظيم خود به خودي منابع و موجودات تلقي شده است، در اين دوره، جنبه هاي منفي آن نيز آشکار شده و اثرات اقتصادي اجتماعي حاصل از اين جريان در چارچوب اقتصاد توسعه مورد توجه قرار گرفته است. به عبارت ديگر تقريباً مي توان گفت که مهاجرت همزاد زندگي اجتماعي بشر بوده است.(پیتیه، 1369:54)
موضوع مهاجرت به دنبال انقلاب صنعتي در اروپا به دليل تحولات شگرف اقتصادي، اجتماعي، در جوامع آن ديار به عنوان يک مشکل اجتماعي، سر برآورد. اما به دليل رشد پايين جمعيت در اروپا از يک سو و جذب مهاجران در صنايع نوپا و رو به رشد شهري از سوي ديگر، جا به جايي جمعيت، مشکل اساسي براي جوامع آن سامان ايجاد نکرد. اما در کشورهاي جهان سوم به دليل رشد سريع جمعيت از يک سو و توزيع نابرابر امکانات و رشد اقتصادي کند و نامتوازن از سوي ديگر، امواج مهاجرت انسان ها چه از روستاها به شهرها و چه از شهرهاي کوچک به شهرهاي بزرگ به عنوان يک مشکل اساسي بروز نمود.(همان،65)
از بارزترین نمونه هاي تحرك جمعیتی که به صورت ترك روستا براي زندگی در شهر جلوه می کند، مهاجرت روستا – شهري است. این نوع مهاجرت، از دیرینه ترین و پایدارترین پدیده هاي تاریخ و تمدن بشري است که پس از انقلاب صنعتی و در عصر نوین، بسیار گسترش یافته است. مهاجرت هاي روستا شهري یکی از انواع بسیار بااهمیت و شایع مهاجرت هستند. تقریباً در طول تاریخ بشر، در همه کشورها و زمان ها، مهاجرت از روستا به شهر وجود داشته است. اندیشمندان با توجه به دیدگاه هاي نظري رایج در علوم اجتماعی، به تفسیر و تبیین این پدیده می پردازند. مهاجرت هاي روستا شهري، جزءلاینفک فرایند توسعه اقتصادي است، به طوري که برخی از اندیشمندان، توسعه اقتصادي را معادل انتقال نیروي کار از بخش کشاورزي به صنعت تعریف می کنند. اکنون پژوهش هاي بسیاري درباره مهاجرت هاي روستا- شهري انجام شده و نظریه هاي بسیاري زیادي درباره آن مطرح گردیده است.(لوییس 1954، فی و رنیس 1961)
مطالعه در مورد اينکه اين حرکت امواج انساني از چه ساز و کارهايي (مکانيسم) تبعيت مي کند و يا انگيزه هاي اين گونه انسان ها اساساً چيست و به طور کلي آيا مي توان براي حرکت انسان ها (مهاجرت) قانونمندي خاص را در نظر گرفت، منجر به ارائه ديدگاه هاي مختلفي گرديد. در سطور بعدي به نظرات و ديدگاه هاي عمده طرح شده در زمينه مهاجرت پرداخته مي شود.

1-5-1 مدل هاي جاذبه و دافعه
مهم ترين نظريه اي که در اواخر قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم مورد توجه محافل علمي قرار گرفت و اولين ديدگاه نظري حرکت هاي جغرافيايي انسان ها در جوامع تحت عنوان مدل هاي جاذبه و دافعه ارائه گرديد. در اين مدل ها، نظريه پردازان به طور کلي به دو دسته عوامل توجه داشته اند:
الف) عواملي که باعث دافعه انسان ها از محل اسکان خود (منطقه مبدا) شده است.
ب) عواملي که باعث جذب آنها در منطقه مقصد مي گردد.
براساس اين نظريه، عوامل اقتصادي – فيزيکي نامناسب در يک مکان موجب مي شود که افراد محل زندگي خود را ترک کرده و به مکان ديگري که از نظر اقتصادي، اجتماعي و فيزيکي در شرايط بهتري هستند، نقل مکان کنند.( Robert Cohen, 1996) در اينجا به دو مدل مشهور ارائه شده در اين زمينه مي پردازيم:

1-5-2 مدل راونشتاين
راونشتاين در سال 1885 مقاله معروفي تحت عنوان «قوانين مهاجرت» ارائه کرد. خلاصه این قوانین به شرح زیر است:
– مهاجرت و مسافت: براساس نظر روانشتاين اکثر مهاجرين مسافت کوتاهي را طي مي کنند و با افزايش مسافت ميزان مهاجرت کاهش مي يابد. به عبارت ديگر ميزان مهاجرت با فاصله رابطه دارد.
-مهاجرت مرحله اي: به اعتقاد روانشتاين مهاجرت به صورت يک مرحله اي انجام مي پذيرد و آهنگ مهاجرت در جهت مراکز تجاري و صنعتي است. در اين فرآيند روستاييان روستاهاي دوردست شکاف هايي را که در جمعيت روستاييان که اهالي آنها به شهر مهاجرت نموده اند را پر مي نمايند.
-جريان و ضد جريان: هر يک از جريان هاي اصلي مهاجرت يک ضد جريان جبراني را ايجاد مي کند.
– اختلاف روستا – شهر در تمايل به مهاجرت: اهالي شهرک ها نسبت به اهالي نواحي روستايي کمتر مهاجرت مي نمايند. به عبارت ديگر هر چه اختلاف مبدا و مقصد کمتر شده احتمال مهاجرت نيز کمتر مي شود.
-افزوني شمار زنان در بين مهاجرين در مسافت هاي کوتاه: به نظر مي رسد که تعداد زنان در بين مهاجران مسافت هاي کوتاه نسبت به مردان برتري داشته باشند.
– تکنولوژي و مهاجرت: راونشتاين معتقد است با افزايش تکنولوژي، مهاجرت بيشتر صورت مي پذيرد.
-غلبه انگيزه هاي اقتصادي: قوانين بد يا ظالمانه؛ ماليات سنگين، عدم جاذبه هاي اقليمي، شرايط اجتماعي نامساعد و حتي اجبار و غيره در بروز مهاجرت موثر هستند ولي هيچ يک از اين عوامل بيش از ملاحظات مادي و اقتصادي برتري ندارند. در سه چهارم قرني که گذشت، نظريات راونشتاين مورد اعتراض شديد بعضي از نظريه پردازان قرار گرفته است با اين وجود هنوز نظرات وي مورد اقتباس بسياري نيز قرار مي گيرد.)همان)

1-5-3 مدل اورت اس. لی
اورت اس. لي بر نظريه جذب و دفع تاکيد نموده و آن را منشاء بروز مهاجرت مي داند. تاکيد لي بر موانع مداخله گر است آنچنان که اظهار مي دارد: بين دو مکان مجموعه اي از موانع مداخله گر وجود دارد که در مواردي مقدار آن کم و در مواردي نيز اين ميزان زياد است. مهم ترين مانع مطالعه شده فاصله است.البته افراد مختلف تاثيرات متفاوي را از بين موانع مي پذيرند. (Lee Everett, 1966:14)
عواملي که براي عده اي کم اهميت هستند (به عنوان مثال هزينه سفر) ممکن است براي عده ديگري تحريم کننده باشد. عقايد تئوريکي اورت اس. لي به مزايا و مضرات مکان مبدأ همانند پتانسيل هاي مکان مقصد و همچنين موانع مداخله گر بين دو مکان توجه دارد. همچين به نظر وي عواملي که در تصميم به انجام مهاجرت و فرآيند آن وارد مي شود، عبارتند از: الف) عواملي که با حوزه مبدا ارتباط دارد؛ ب) عواملي که با حوزه مقصد مرتبط است؛ پ) موانع بازدارنده؛ ت) عوامل شخصي؛
واضح است که مجموع عوامل مثبت و منفي در مبدا و مقصد براي مهاجر يا مهاجرين با هم متفاوت هستند. در عين حال ممکن است طبقاتي از مردم که به گونه مشابه به مجموعه عوامل در مبدا و مقصد واکنش مي دهند را بتوان از يکديگر تفکيک کرد.(همان، 15)
اثر هر يک از عوامل بنا به شخصيت و ويژگي هاي فردي، مثلا سن، جنس، ميزان تحصيلات، سطح مهارت، نژاد، گروه هاي قومي و غيره متفاوت خواهند بود، اين عوامل (مثبت، منفي، خنثي) براي اشخاص مختلف هم در مبدا و هم در مقصد متفاوت خواهد بود. مثلا آب و هواي خوب، عامل جاذب و آب و هواي نامناسب، عامل دافع براي افراد است، يا اينکه يک نظام آموزشي خوب ممکن است براي کودکان و نوجوانان جزو عوامل مثبت و براي کودکان و نوجوانان دیگر جزو عوامل منفي باشد، زيرا ماليات زيادتري براي تامين بودجه آموزش و پرورش آن منطقه بايد بپردازند، در صورتي که براي مرد مجرد مشمول ماليات در اين حالت، نظام آموزشي از عوامل خنثي به شمار مي آيد. لی همچنين در اين مدل در مورد زمينه مهاجرت، گسترش جريان و ضد جريان مهاجرت و بالاخره ويژگي هاي مهاجران نيز پرداخته است.(همان، 24)

1-5-4 نظرات زيمپ و استافر
زيمپ نيز به عوامل مداخله گر معتقد است و آن را به شکل رابطه معکوس بين فاصله با مهاجرت نشان مي دهد. وي با الهام از قانون جاذبه نيوتن، پيشنهاد مي نمايد که براي تخمين مهاجرت بين دو مکان مي توان از فرمول زير استفاده نمود.
جاذبه= popd÷D
در فرمول فوق جمعيت Po جمعيت مکان مبدا و pd جمعيت مکان مقصد و D فاصله اي است که دو مکان مزبور را از هم جدا مي سازد.
استافر نيز به مسئله موانع مداخله گر را به شيوه مثبت و منفي مي نگريست و نظريه (فرصت هاي مداخله گر) را تنظيم نمود. براساس اين نظريه مهاجرت انجام شده بين دو مکان رابطه مستقيم با فرصت هاي جاذب مثل اشتغال، مسکن و غيره دارد. (حاج حسینی، 1385)

1-5-5 نظريه لاوري و راجز
لاوري و راجز نيز نظريه جذب و دفع را مورد آزمايش قرار دادند و مشابه استافر و زيمپ شرايط اقتصادي و اجتماعي مبدا و مقصد را ملحوظ داشتند. اگر چه نتايج حاصل از بررسی آنها محرک هاي اقتصادي را عامل مهاجرت در آمريکا مي دانند، ولي براي يافتن علت هاي مهاجرت، پايه هاي عقلاني بيشتري را مورد نياز مي دانند. هر دو دريافتند که مهاجرت از مکان مبدا (I) به مکان مقصد (J) رابطه مستقيم با سطح بيکاري در مکان هاي مبدا و مقصد دارد.(همان)
1-5-6 نظرات اسکوتز و شاستاد
اسکوتز و شاستاد نيز روش هاي مشابه به لاوري و راجرز را اتخاذ مي کردند. پايه نظري آنها در تبيين مهاجرت مبتني است بر آنچه که آنها سرمايه گذاري مي دانند. اين دو محقق معتقدند هر فرد در هنگام تصميم به مهاجرت، هزينه هاي فيزيکي و پولي ناشي از مهاجرت را مد نظر قرار مي دهند. در اين رابطه دستمزد در مبدا و مقصد، هزينه حمل و نقل امکان يافتن کار و تفاوت در هزينه هاي غذايي و مسکن نقش مهمي را ايفا مي کنند. نگريستن به فرآيند مهاجرت در چنين چارچوبي کمک مي کند تا چگونگي تغييرات نيروي کار در نتيجه توزيع نيروي کار در مناطق مختلف بهتر قابل درک باشد.(Waters,2009)
ايراداتي که از ديدگاه جامعه شناسي به نظرات جذب و دفع گرفته شده است، اين است که چنين نظرياتي کنش متقابل مهاجران و پيامدهاي ناشي از مهاجرت را مورد توجه قرار ندادند. ولي در هر حال اين گونه نظريات توانستند به عنوان نظريات راهگشا، مسير را براي نظريه پردازي و پژوهش در زمينه مهاجرت هموار سازند.(همان)

جدول شماره (1-1): نظریه ها و عوامل مهاجرت
منبع: اصلانی، 54:1385
1-6 روش تحقیق

1-6-1 تعریف مفاهیم
جمعیت: اعضای همه «خانوارهای معمولی ساکن» و «خانوارهای دستجمعی» که اقامتگاه معمولی آنان در زمان سرشماری در استان قرار دارد و نیز اعضای کلیه «خانوارهای معمولی غیرساکن» استان، جمعیت استان را تشکیل می دهند. (مرکز آمار ایران، سالنامه آماری،1390)
مهاجرت: مهاجرت در لغت نامه جمعيت شناسي سازمان ملل چنين تعريف شده است: شكلي از تحرك جغرافيايي يا تحرك مكاني جمعيت است كه بين دو واحد جغرافيايي صورت مي گيرد اين تحرك جغرافيايي تغيير اقامتگاه از مبدأ يا محل حركت به مقصد يا محل ورود مي باشد (حبيب اله زنجانی، 1376 :47)
جمعیت مطلوب: برای تعریف اینگونه جمعیت ها ملاکهای مختلفی ارائه شده است، ولی به طور کلی می توان گفت جمعیت متناسب جمعیتی است که در آن یک تعادل میان افزایش جمعیت و افزایش امکانات اقتصادی در جامعه وجود دارد. (مرکز آمار ایران، سالنامه آماری،1390)
مهاجرت روستا-شهری: مهاجرت های روستا- شهری یک انتقال اصلی از ساخت مرکزی جامعه،که درآن مردم به طور کلی از اجتماعات کوچکتر کشاورزی به اجتماعات بزرگتر و عمدتاً غیر کشاورزی حرکت می کنند را نشان می دهد. غیر از جنبه فضایی(افقی) حرکت، همچنین جنبه های اقتصادی- اجتماعی (عمودی) مستلزم انتقال دائم مهاجرت ها، نگرش ها، انگیزه ها و الگوی رفتاری است؛ بطوری که مهاجرین قادر به شکستن کامل زمینۀ روستایی شان شده و در موجودیت شهری تسلیم می شوند. بنابراین اساس حرکت یک انتقال دائم است.(لهسایی زاده،15:1368)
پیش بینی جمعیت : برآورد جمعيّت بر اساس اطّلاعات كم‌وبيش مطمئني از گذشته تا زمان برآورد يا نزديك به آن صورت مي‌گيرد و معمولاً براي محاسبه‌ي جمعيّت سال‌هاي بين دو سرشماري يا سال‌هاي نزديك قبل و بعد

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی توسعه شهر، سرمایه های انسانی، فعالیتهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی صاحب نظران، تحرک اجتماعی، زندگی شهری، بخش اقتصاد