پایان نامه با کلمات کلیدی رمان فارسی، رمان تاریخی، جامعه ایرانی، حقایق تاریخی

دانلود پایان نامه ارشد

می‌خورد»‌‌(آشوری،‌1377 :‌152).
سال‌های 1320 تا 1340 با رشد داستان‌پردازی شاهد نوعی تحرک درونی در داستان‌نویسی کشورمان برای گریز از شیوه‌های سنّتی در نگارش است. ترجمه و نقد آثار نویسندگان فرانسوی رمان نو تاثیر فراوانی در این دگرگونی و تحول داشته‌است‌.
آخوندزاده طرفدار فلسفه تحصلی‌و مظهر بارز غرب‌زدگی مفرط است. وی علم تجربی را مقدّم بر هر معرفتی می‌داند و شرافت آن را حتّی از آموزه‌های وحیانی نیز برتر می‌بیند. «آخوندزاده عقل را تنها حجّت در امور می‌داند. از دید او تهذیب نفس و حسن رفتار و کردار، مستلزم گسترش علم است. آخوندزاده پیشرفت ملّت را در تقلید از غرب می‌داند؛ و نیز دین را متعلّق به دوره‌های پیشین زندگی انسان و علم را متعلّق به بشر امروز می‌داند»‌(چراغی،‌1385‌:1‌).
طالبوف از ترویج‌کنندگان علوم طبیعی و انکار سیاسی و اجتماعی جدید است. بنیاد فکری او بر عقل بنا نهاده شده است. به اعتقاد طالبوف دست‌یابی به معرفت متافیزیکی خارج از خرد بشر است؛ امّا تجربه می‌تواند قوانین طبیعت را کشف کند. «طالبوف کمال نفس آدمی و نیک‌‌بختی جامعه انسانی را در ترقی و نشر علم می‌پندارد؛ وی تمدّن جدید و مدر نیته غرب را جهان شمول می‌‌داند و خواهان اخذ دانش و فن و اصول و بنیاد‌های اجتماعی و سیاسی مدرن است. از نگاه طالبوف باید دین را به گونه‌ای تفسیر کرد که عقل و علم آن را بپذیرند»‌(‌همان:‌2‌).
بعد از جریان منورالفکری و پیامد‌های شبه مدرنیسم در شعر شاعران تصویر‌ها واهداف آن‌ها تغییر کرد؛ و شعر از میان اشراف و حاکمان به میان توده‌های مردم راه یافت؛ و بدنبال آن نهادهای جدید فرهنگی از جمله احزاب و مطبوعات ایجاد گردید.به دنبال مدرنیسم فکری ناقص و تقلیدی،روند مدرنیسم ادبی توسط
نیما و توجه خاص او به فردیّت و من شاعر، برگ جدیدی در شعر آن روز ورق خورد. نیما نمی‌خواست واقعیّت را توضیح دهد بلکه می‌خواست آن را تشریح کند؛ او میان خود و شعرش به یگانگی رسیده بود. عصر او عصر استقلال شاعر از ملاک‌های از پیش تعیین شده و جهش به سمت و سوی آفرینش ملاک‌‌های فردی بود. در پی نیما دیگر شاعران چون شاملو و فروغ به تشریح و نمایش بیشتر من و روح فردی خود پرداختند؛ و این گونه بود که مرز‌های ادبیّات مدرن با مضامین و افکار و احساسات فردی در قالب‌های نو عرصه جلوه‌گری پیدا کرد، اگر چه شیوه ابراز این درون‌ مایه‌ها متفاوت بود گاهی تمثیل و گاهی روایت‌گری تکنیک شاعر بود.

2-9- رمان
رمان متنی روایت‌گر و داستانی است که در قالب نثر نوشته می‌شود. «در قرن هجدهم کلمه «رمان» بیشتر برای اشاره به قصّه‌های کوتاه در مورد عشق و توطئه به کار می‌رفت. در ۲۰۰ سال اخیر رمان تبدیل به یکی از مهم‌ترین اَشکال ادبی شده‌است»‌(صبور،‌1384:‌316).
کلمه «رمان» از زبان فرانسوی وارد زبان فارسی شده‌است. رمان در فارسی، قالب ادبی مدرنی به شمار می‌رود. رمان، روایت منثور، مفصّل و پیچیده‌ای است متّکی بر واقعیّت و آمیخته با تخیّل هنری که در آن شخصیّت‌‌‌‌‌های متعدّدی در طی حوادث متوالی و سازمان یافته‌‌ای پرداخته می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شوند و در مجموع، کتاب مستقلی به وجود می‌‌‌‌‌‌‌‌‌آید. رمان در قرن هفدهم در اروپا با «دن‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کیشوت» اثر سروانتس پا به عرصه نهاد. رمان‌های اوّلیّه در قرن هفده و هجده، ساخت و پرداخت ضعیفی داشتند. دارای نثری فاخر و مصنوع بودند، ولی از قرن نوزده، رمان‌ها کم‌‌‌کم از انسجام و انتظام درونی برخوردار شدند، بیانی ساده، واقعی و محاوره‌ای یافتند، و نیز به اقتضای عصر شتاب، به ایجاز و اختصار گراییدند.
نیمۀ دوّم قرن بیستم عرصۀ ظهور رمان نو بود. گروهی از نویسند‌گان فرانسوی در دهۀ 1950‌ آن را پدید آوردند. «نویسندگان فرانسوی در عبور از تجارب رمان کلاسیک و واقع‌گرا و معیار‌های قراردادی آن، و نیز با نشان دادن بحران حاکم بر هستی و هوّیت انسان معاصر، رمان نو(یا ضد رمان‌) را پیشنهاد کردند؛ یعنی ساختار‌های قالبی و قراردادی رمان کلاسیک را در هم شکستند»‌(روزبه‌1381‌:26‌).

2-9-1- رمان فارسی
از دریچه مطالعه رمان فارسی ، به خوبی می توان ساختارهای جامعه ایرانی را تبیین کرد. هر قدر از ساختار ساده جامعه ایرانی در عصر مشروطه – که عصر پیدایش نخستین رمان‌های فارسی نیز هست – فاصله می‌گیریم و به سمت جامعۀ پیچیده‌تر و مشکل دارتر معاصر پیش می‌آییم ساختار رمان فارسی نیز پیچیده‌تر می‌شود و موضوعات اجتماعی، تنوع و پیچیدگی بیش‌تری می‌یابند. موضوعات و مقولاتی که در رمان‌های فارسی، مدّ نظر نویسندگان قرار گرفته است از کّلی‌گرایی به سمت جزیی‌گرایی سیر می‌کند . این نکته، از یک سو، حکایت از به فردیّت رسیدن انسان معاصر ایرانی دارد که با تمام وجود، در رمان جدید حضور یافته است و از سوی دیگر، بیان‌گر فاصله گرفتن ساختار‌های جامعه، از حالت ساده، ابتدایی و حماسی قدیم، به سمت ساختارهای پیچیده و مدرن است»(غلام‌،‌1383‌،شماره45‌:‌46‌و45‌).
«در حقیقت رمان فارسی با رمان سرگذشت حاجی بابای اصفهانی، به قلم میرزا حبیب اصفهانی آغاز می‌شود. این رمان سرشار است از حقایق تاریخی و اجتماعی عصر قجر، لطایف و بدایع، آداب و رسوّم و عقاید ایرانیان و شیوه مملکت‌داری حکام قاجار.

2-9-2- رمان تاریخی
رمان تاریخی با خَلق تصویر ملت و تجلّی فرهنگی آن به ساختار سیاسی و اجتماعی کشور انسجام می‌بخشد و با فراخوانی آحاد شهروندان که در اجتماع دارای پیوند افقی هستند به مشارکت ذهنی در تصویر وحدت آفرین خلق شده از ملّت و هویّت ملی نمایش داده شده در اثر به تشکیل و حفظ دولت- ملت کمک می‌کند. «بر این اساس یکی از وظایف رمان تاریخی در مقیاس ملی، آفرینش ذهنیتی تازه از ملّت و هویّت مّلی همراه آن است؛ تا بتواند وفاداری و سرسپردگی مردم را نسبت به جامعه خود و هنجار های میهنی برانگیزد»(دلاویز،‌1390‌:ش،59).
آشنایی جهان ایرانی با علم باوری، تجدّد گرایی و بینش دنیا گرایانه و افسون‌زدایی از ساحت‌های قدسی و به دنبال چرخش سنّت های نویسندگی پس از انقلاب مشروطه در ایران که مفهوم نویسندگی خلّاق را در میان نویسندگان ایرانی تشکل داد.‌« با ترویج خرد باوری و گسترش عرفی شدن امور «رمان» به عنوان نوع ادبی‌ای که به بهترین وجه قابلیت بازنمایی جهان تازه انسان نو را دارد از دل چنین بستری سر بر می‌آورد و در این میان رمان تاریخی با رفتن به اعماق جامعه و کاوش انبوه مردمان و زندگی آن ها سیر طبیعی خصلت ملی را با غرور کمتری دنبال کرد»(همان، 316).
«از دید‌گاهی دیگر علاقه به تاریخ ایران باستان نتیجه ترقی افق تفکّر تاریخی و پیشرفت در مفهوم فنّ تاریخ و سبک تحقیق و نگارش آن بود.»‌(میر‌عابدینی ،1383 :29‌).

2-9-3- تاریخچه رمان در ایران
رمان اساساً زاییدۀ مدنیّت و مناسبات اجتماعی‌، فرهنگی یک کشور است. رمان چه تاریخی و چه اجتماعی‌ ‌در ایران نیز فرزند تفکرات رمان مشروطه، و همچنین دست‌آورد گسترش شهرنشینی و ظهور طبقه متوسط شهرنشین در دوران رضاشاهی است. نوشتن رمان‌های تاریخی از دوران مشروطیت و رمان‌های اجتماعی از آغاز عصر پهلوی شروع شد و طی دهه‌های 40و30‌ به اوج رسید. از اواخر دهه‌ی 60‌ نیز رمان‌نویسی پدیده‌ای نسبتا فراگیر شد. از برجسته‌ترین رمان‌نویسان ایرانی می‌توان از صادق‌هدایت، بزرگ‌علوی، صادق‌چوبک، هوشنگ‌گلشیری، سیمین‌دانشور و غیره نام برد. بطور کلی پاگیری رمان فارسی بین سال‌های1281 تا 1321‌(ه.ش) است و در واقع پیشرفت رمان فارسی در طی سی سال پس از مشروطیّت به وقوع پیوست؛ ظرف این سی سال و اندی تغییرات بسیار مهمی در ایران صورت گرفت. اوّل آن که استبداد مطلق به مشروطه سلطنتی بدل شد و رژیم پارلمانی‌ (مجلس و نمایند‌گان ملت‌) ایجاد گردید. امّا این دگرگونی که در میان آشفتگی سیاسی و اجتماعی صورت گرفت، به کودتای سال 1921 انجامید و این بار به دیکتاتوری مطلق بدل گشت. این دوره سی‌ساله از نظر اخلاقی و فکری بحرانی ژرف در پی داشت که بازتاب آن در رمان‌های سال‌های 1300‌ تا 1320 دیده می‌شود. این بحران با دو واکنش متفاوت روبرو شد. نخستین عکس‌‌العمل که تاکید بر ملّی‌گرایی شدید و پدیده عدم قبول است؛ در رمان‌هایی که در دسته‌بندی نوع‌ «تاریخی» قرار می‌گیرند؛ خودنمایی می‌کند. «با این همه دو رمان شمس و طغرا و عشق و سلطنت همچنان به روشنی بیانگر همان عقاید آزادی‌خواهانه و دموکراتیکی هستند که الهام‌بخش مشروطیت بودند و بالعکس، و هنوز بیگانه‌ستیز هستند؛ این کناره‌گیری از بیگانگان اندک زمانی بعد، یعنی در دوران سلطنت رضاشاه گسترش می‌یابد. دوّمین واکنش که به مطالعه رمان‌‌های اجتماعی نمایان می‌گردد، مشاهده رشد اصول غیر اخلاقی و به موازات آن ناامیدی و بدبینی است؛ داستان‌سرایی در برابر هجوم ناملایمات جامعه به یک تکیه‌‌گاه تبدیل می‌شود»‌(بالایی،‌1949‌:347‌).
از میان رمان‌‌نویسان بعضی نویسندگان از مدّت‌ها پیش، از شهرتی برخوردار شده‌اند که سبب گردیده است نام آن‌ها در تاریخ ادبیّات وارد شده؛ از جمله می‌توان از شمس و طغرا ، عشق و سلطنت، تهران مخوف و سه رمان از محمد حجازی‌(هما،پریچهر و زیبا‌)و رمان سید محمدعلی‌جمال‌زاده‌(دارالمجانین‌) نام برد. رمان واقع‌گرای «تهران مخوف» اثرمشفق کاظمی است که در سال(۱۳۰۴ ش) منتشر شده است . اين رمان در حقيقت آينه تمام نمای جامعه آن روزگار وسوگ‌‌نامه زن ايرانی است .مشفق کاظمی با تصوير شهر مسموم ودر حال گذار تهران ٬عشق دختر و پسری جوان را دست‌مايه رمان قرار می‌دهد وبا تکنيک داستان در داستان به شيوه داستان نويسی کهن ٬به سرگذشت چهارزن روسپی می‌پردازد. «پس از رمان تهران مخوف يک دسته رمان با همين مضمون وساختاری مشابه به سرگذشت فواحش وطبقه متوسط شهری ٬کارمندان و… می پردازد از جمله اين رمان‌ها: روزگار سياه از خليلی ٬۱۳۰۳اسرار شب ٬۱۳۰۵شهرناز ٬۱۳۰۴يحيی دولت آبادی‌٬ ، جنايات بشر از ربيع انصاری‌، تفريحات شب از محمد مسعود‌، من هم گريه کرده‌ام از جهانگير جليلی۱۳۱۳و… در همه اين رمان‌ها زنان قربانيان بيچاره‌ای هستند که بهترين بهانه و تصوير برای پرداختن به فقر و جهل و فساد و فحشا قرار می گيرند»(دستغیب،1387، 20).

2-9-4- رمان مدرن در ایران
به موازات رخدادهای سیاس-‌اجتماعی‌ از جمله کناره‌گیری رضاشاه بی تجربه، ظهور احزاب و تشکل‌های سیاسی-اجتماعی، روی‌کارآمدن دکتر مصدق، شعار ملی کردن صنعت نفت و بالاخره کودتای (28‌مرداد‌1332‌) عرصه‌های تازه‌ای فراروی اهل فکر و فرهنگ ظهور کرد. از سویی مجلات عام‌پسند، باعث گسترش داستان‌های سرگرم‌کننده شدند؛ و از سوی دیگر شعر و داستان‌نویسی رواج یافت. «مجلات ادبی مانند سخن، مردم، پیام نو و غیره با روآوردن به ادبیّات پیشرو اروپا فعال شدند. جریان‌های گوناگونی در عرصه شعر و داستان‌‌نویسی پیدا شد، از جمله ادبیّات سورر‌ئالیستی و نیز نوعی هم‌خوانی بین مکاتب هنری مختلف‌(رمانتیسم،رئالیسم و ناتورالیسم‌78) در آثار بوجود‌آمد. در حوزه ادبیّات داستانی چهره‌هایی چون صادق‌چوبک ، آل‌احمد، ابراهیم‌گلستان، بهرام‌صادقی و غیره ظهور کردند. با پیدایش آثار این نویسندگان، جلوه و کشش رمان‌های اجتماعی دوره قبل، رنگ باخت و خوانندگان با ادراکی بهتر، به آثار خلاق گراییدند. در مجموع، دهه 20‌، دوره رشد و گسترش داستان کوتاه بود و نیز عرصه‌گسترش ادبیّات تبلیغی و آرمان‌گرایانه»‌(روزبه‌1381‌:1381‌).
آشنایی اهل قلم با معیارهای زیباشناختی هنر مدرن شرق و غرب روزبروز زیادتر شد و به دنبال تغییرات پیش‌آمده‌(پیروزی انقلاب 1357‌) رمان‌های نوشدارو(علی موذنی،‌۱۳۷۰)، سمفونی مردگان(عباس معروفی، ۱۳۶۸)، نقش پنهان(محمد محمدعلی، ۱۳۷۰)، نیمه غایب(حسین سناپور، ۱۳۷۸) و دل دل‌دادگی (شهریار مندنی‌پور، ۱۳۷۷) از جمله نمونه‌های برجسته رمان مدرن در این دوره هستند.
رمان نو فارسی گرایش به شیوۀ انتقادی دارد؛ از‌جمله به نقد اوضاع فرهنگی و سیاسی موجود در کشور می‌پردازد. اگر در گذشته رویکرد انتقادی آن‌‌ها معطوف به رژیم پهلوی بود؛ اکنون، به وضعیت سیاسی حاضر

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی تغییرات اجتماعی، رشد اقتصادی، مصرف‌کننده، مدارس جدید Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی انقلاب مشروطیت، مسئولیت اجتماعی، فتحعلی شاه قاجار، سلوک عرفانی