پایان نامه با کلمات کلیدی رشد جمعیت، نیروی کار، روستا – شهر، محیط زیست

دانلود پایان نامه ارشد

3 دقيقه طول شرقي قرار گرفته است. ارتفاع متوسط اين شهر از سطح دريا 1321 متر مي‌باشد.(همان)
نتایج سرشماری سال 1390 نشان داده که کلان شهر کرج بالاترین درصد متوسط رشد سالیانه شهری را در بین شش مترویل تهران ، مشهد ، اصفهان ، تبریز، کرج و شیراز داشته است . ضمن آنکه متوسط رشد جمعیت شهر کرج طی 6 دوره سرشماری سالهای «1390-1335» برابر با 6/9% بوده است که در مقایسه با دیگر شهرهای کشور خصوصاً کلانشهرها، از متوسط رشد بالایی برخوردار بوده است. تا چندین دهه قبل این کلان شهر به عنوان شهر حاشیه ای در اطراف تهران تلقی می شد اما به دلایلی مانند نزدیکی به پایتخت، پایین تر بودن هزینه های مسکن، فراهم بودن بستر زندگی بهتر، وجود شرایط جغرافیایی مطلوب، ایجاد فرصتهای شغلی فراوان، فراهم سازی تسهیلات و امکانات آموزشی، بهداشتی، رفاهی، تفریحی متعدد و متنوع و غیره، طی سالهای گذشته جمعیت بی شماری را به خود جذب کرده به طوری که براساس سرشماری سال 1385 ، 1386030 نفر جمعیت در خود جای داده است در حالی که این شهر در سال 1335 تنها 14526 نفر جمعیت ساکن داشت. این شهر طی دوره 1375 – 1365 با نرخ متوسط رشد سالیانه 09/13 درصد بالاترین میزان رشد جمعیت شهری را تجربه کرده است و در سال 1385 با نرخ رشد بالاتر از سایر کلانشهرها برابر 95/3 درصد جمعیت آن از شهر شیراز نیز فزونی گرفت و به رتبه پنجمین کلان شهر کشور ارتقاء پیدا کرد، با چنین روندی انتظار می رود طی سال های آتی افزایش جمعیت بیشتری نسبت به سایر کلانشهرها داشته باشد. در حال حاضر براساس آخرین اعلام رسمی مرکز آمار ایران، جمعیت این شهر در سال 1390 بالغ بر 000/605/1 نفر برآورد گردیده است. (مرکز آمار ایران)
با رشد روز افزون جمعیت و شدت گرفتن آن در شهرهای بزرگ و تبدیل آنها به کلان شهرها، وقتی شهر نتواند همگام با این رشد جمعیت، توسعه یابد و فاقد برنامه ریزی لازم باشد، توان خود را برای پذیرش این جمعیت از دست می دهد و در حقیقت توسعه متعادل و برنامه ریزی شده شهر از توسعه بی رویه شهر عقب می ماند و مشکلات عدیده ای را بروز می دهد. این مشکلات در صورت حاکم بودن مدیریت ضعیف شهری، بزرگ تر، وخیم تر و متعدد می شود و آسیب های جدی به محیط زیست، سلامتی جسم و روح و روان انسان ها و جامعه وارد می آورد. (آسايش، 1377) بدین جهت مطالعه تحولات جمعیتی و چگونگی آن جهت برنامه ریزی بهتر و کارآمدتر ضروری می نماید.

1-1-1 سوالهای تحقیق
در این پژوهش در پی یافتن پاسخ برای سوالات زیر خواهیم بود:
1) روند تحولات جمعیتی شهر کرج طی دهه های 75 تا 90 چگونه بوده است؟
2) روند مهاجرت در محدوده شهرکرج با چه نرخ رشد و تحت تاثیر چه عواملی رخ داده است؟
3) رشد جمعیت شهرکرج و روند مهاجرت در آینده چگونه خواهد بود؟

1-2 پیشینه تحقیق
به طور سنتي موضوع مهاجرت تا اواخر دهه 60 ميلادي در حوزه مطالعات اجتماعي و جامعه‌شناسي قرار داشت و اقتصاددانان كمتر وارد اين حوزه مي‌شدند. اما از اواخر دهه 60 اقتصادداناني از جمله «گري بكر» به صورت فعالانه وارد حوزه بررسي عوامل تأثيرگذار بر مهاجرت و شناخت فرآيند آن برآمدند. (قاسمي اردهايي،1385:18) بنابراين در يك تقسيم‌بندي كلي مي‌توان عوامل مؤثر بر مهاجرت را به دو دسته عوامل اقتصادي و عوامل غيراقتصادي دسته‌بندي كرد. اما از آنجا كه مهاجرت در اغلب موارد موضوعي انتخابي است كه فرد با توجه به محدوديت‌هاي محيط پيرامون و پيش‌بيني‌هاي آينده بدان اقدام مي‌كند و با خصوصيات اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي، آموزشي و جمعيتي وي در ارتباط است، نقش و ميزان نفوذ عوامل اقتصادي و غيراقتصادي و ميزان اثرگذاري هر يك از آنها در نقاط مختلف متفاوت است. (همان)
نخستین تبیین نظری درباره قانونمندی‌های مهاجرت توسط «ارنست جورج راونشتاین» تحت عنوان قوانین مهاجرت مطرح شد که طی دو مقاله درسال‌های 1885و 1889 به چاپ رسید. وی برای اولین بار استدلال کرد که مهاجرت اتفاقی نیست بلکه قوانين خاص برآن حاکم است (همان)
«اندرسون» فقر روستاييان را عامل اصلي مهاجرت به شهر ها مي داند و معتقد است كه روستاييان براي فرار از آسیب هاي ناشي از فقر روانه شهرها مي شوند(Anderson, 2002)
«پومين» خاطر نشان مي سازد كه فرايند شهرنشيني به نوع خاصي از مهاجرت به نام مهاجرت دسته جمعي از روستاها منجر مي شود كه از اين حيث روستاها به وسيله شهرها خالي از سكنه مي گردند. به زعم وي، هر چند در تمام انواع مهاجرتها جابه جايي بين بخش هاي مختلف مناطق اتفاق مي افتد و در آنها جريان ها و ضد جريان هایي وجود دارد كه از لحاظ حجم كم و بيش برابرند، ولي مهاجرت روستايي كرارا به صورت نامتقارن بوده است، زيرا جريان از روستا به شهر بسيار بيشتر از جريان هاي ديگر بوده است. (Pumain,2006:329-338)
«مطالعه لور و همكاران » در سال 2008 بر روي 16 كشور عضو سازمان همكاري هاي اقتصادي نشان دهنده تاثير معني دار متغيرهاي درآمد ، جمعيت و عوامل جغرافيايي بر مهاجرت بوده است. در الگوي ارائه شده توسط محققان شاخص هاي كيفيت زندگي بر مهاجرت تاثير معناداري نداشته است. (Lour, 2009)
«محمد حسين پاپلي يزدي و همكاران» مهمترين علل مهاجرت هاي روستا – شهري را در استان خراسان مسأله افزايش جمعيت و در نتيجه آن، كمبود زمين و عدم اشتغال در روستاها دانسته اند.(پاپلي يزدي و همكاران،1366: 77-123)
« جعفر عبادي » نيز مطالعه‌اي تحت عنوان كاربردي از فرضيه درآمد انتظاري تودارو (بيكاري شهري و مهاجرت روستايي به شهر در ايران) انجام داده است كه بر اساس نتايج آن مشخص مي‌شود كه مي‌توان مسأله مهاجرت از روستا به شهر و بيكاري در ايران را بر اساس چارچوب يك دوگانگي اقتصادي توضيح داد. وي نشان داده است كه عمده‌ترين دليل مهاجرت روستاييان به شهرها وجود عمده فعاليت‌هاي بخش خدمات و صنعت در مناطق شهري و عمده فعاليت‌هاي كشاورزي در مناطق روستايي است.( عبادی،1371)
«قاسمي اردهايي » در پژوهش خود با استفاده از روش تحليل محتوا در پايان به بررسي علل مهاجرت روستاييان به شهرها – پایان نامه هاي تحصيلي، مقطع زماني 83-59 پرداخته است. در اين بررسي علل مختلف مهاجرت روستا – شهر چهار علت اقتصادي (كمبود تسهيلات در روستا و بيكاری)، اجتماعي – فرهنگی (نبود مراكز آموزش دانشگاهي و كمبود مراكز آموزش و پرورشی )، جمعيت شناسي (بالا بودن رشد جمعيت و طبيعي – كشاورزي) ، كمبود زمين و آب خلاصه شده است. اين بررسي، بر اساس يافته ها بيش از 50 درصد علل مهاجرت روستا به شهر را علت اقتصادي تبيين مي کند. ( قاسمی اردهایی؛ 75:1385)
«مسعود مهدوي» بر اين باور است كه مهاجرت روستاييان به شهرها داراي دو بعد عمده است: اول رشد بي رويه جمعيت روستايي و در نتيجه، حدوث جمعيت مازاد روستاها كه به مهاجرت منجر مي شود، زيرا روستاها در كشور ما توان محيطي و ظرفيت هاي توليدي محدودي دارند و چنانچه سرمايه گذاري لازم صورت نگيرد، توان نگهداشت جمعيت اضافه را ندارند و جنبه دوم مهاجرت روستايی، در اختلاف سطح زندگي در دو محيط شهر و روستا نهفته است. (مهدوی، 1377:142)
« سيد محمد سيدميرزايي » در مقاله خود تحت عنوان انتقال جمعيتي، علل و نتايج اقتصادي و اجتماعي آن، به بررسي دلايل مهاجرت از روستا به شهر و نتايج و آثار اقتصادي و اجتماعي آن پرداخته است. وي ضمن بررسي مباني نظريات انتقال جمعيت، اين پديده را تركيبي از عوامل اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي دانسته كه خود نيز منشأ تحولات اقتصادي و اجتماعي مختلفي است.( سیدمیرزایی ،1377)
« عباس عرب‌مازار و علي كشوري‌شاد» نيز در مطالعه پيرامون بررسي اثر تغييرات ساختار سني جمعيت بر رشد اقتصادي، با استفاده از ارقام دوره 1381-1338 نشان داده‌اند كه يك درصد رشد نسبت جمعيت 64-15 ساله به كل جمعيت در بلند مدت باعث 27/1 درصد و يك درصد رشد نسبت نيروي كار شاغل به جمعيت 64-15 ساله باعث 89/1 درصد در رشد GDP سرانه مي‌شود.( عرب مازار، كشوري شاد،1384)
« زهرا غفاري‌مقدم» در مقاله ای تحت عنوان ” بررسي عوامل موثر بر مهاجرت از روستا به شهر در ايران” نشان داده است که مقدار نیروی کار فعال در بخش کشاورزی، سرمایه و سطح سواد روستائیان اثر مثبت و سطح زیر کشت و ماشین‌آلات اثر منفی روی بهره‌وری کشاورزی دارد. افزایش دستمزد روستائی باعث کاهش مهاجرت و با افزایش دستمزد شهری نسبت به روستایی مهاجرت افزایش می‌یابد. بررسی وي در خصوص ارتباط بین مهاجرت و نهاده‌های کشاورزی (شامل نیروی کار فعال، موجودی سرمایه، سطح سواد، ماشین‌آلات و سطح زیر کشت) نيز نشان داده است که افزایش سرمایه، نیروی کار و سطح سواد باعث کاهش مهاجرت و افزایش سطح زیر کشت و ماشین‌آلات باعث افزایش مهاجرت می شود. (غفاري مقدم، 1386)
«عباس سعيدی» معتقد است تحولات جمعيتي و مهاجرت هاي روستايي در كشورهاي در حال توسعه و از جمله ايران، در مقايسه با آنچه در دنياي پيشرفته اتفاق افتاده است، تفاوت هاي اساسي داشته و دلايل آنها متفاوت است، زيرا مهاجرت هاي روستايي در كشورهاي عقب مانده بيشتر ناشي از رکود نواحي روستايي و ضعف دولت ها در خدمات رساني روستايي است كه مهاجرت هاي ناخواسته را نتيجه داده است ، در حالي كه در كشورهاي صنعتي نیاز صنايع شهري به نيروي كار همراه با پيشرفت دركشاورزي و مكانيزه شدن آن به اين مسأله دامن زده است. (سعيدي، 89:1377)
1-3 اهداف خاص تحقیق
با عنایت به ماهیت بحث اهداف خاص تحقیق جایگزین فرضیه و به شرح زیر مطرح شده است:
1) شناخت روند تغییرات ویژگی های جمعیتی شهر کرج
2) شناخت نقش و سهم مهاجرت در افزایش جمعیت شهر کرج
3) شناخت روند تغییرات ویژگی های جمعیتی شهر کرج در 10 سال آینده (1400)

1-4 اهمیت و ضرورت تحقیق
در کشورهای در حال توسعه و از جمله ایران، مهاجرت از روستا به شهر در زمره مهمترین مسائل اجتماعی و اقتصادی به شمار می آید. این مهاجران هم در مبدأ و هم در مقصد مسائل و مشکلاتی از جمله: بروز نابسامانی های متعدد ناشی از فشار بر منابع و امکانات محدود جوامع شهری، بیکاری و کم کاری، کمبود فضای زیستی و آموزشی، آلودگی هوا و محیط زیست، سالخوردگی و تغییرات نسبت جنسی، تخلیه روستاها و غیره را به وجود می آورند. طبق نظریه گزینشی بودن مهاجرت، در اولین فرصت، بعضی از افراد، مهاجرت را بر می گزینند و بعضی ماندن را، این امر بر حسب تصادف نیست. معمولاً مهاجر ویژگی هایی دارد که موجب می شود زمینه های رفتن یا ماندن را در مقایسه با آنهایی که می مانند، متفاوت ارزیابی کند. (اوبرای، 1370: 82)
بررسی های داخلی و خارجی که درباره مهاجرت به خصوص مهاجرت از روستا به شهر انجام شده، توافق دارند که تمایل و تصمیم گیری برای مهاجرت به سن و جنس و تحصیلات بستگی دارد. (غفاري مقدم، 1386)
تا چند دهه قبل، تصور مي‌شد كه مهاجرت داخلي فرايندي طبيعي است كه كارگران اضافي به تدريج از بخش روستايي خارج مي‌شوند تا نيروي كار مورد نياز براي رشد صنعتي شهري را فراهم كنند. تصور مي‌رفت كه اين فرآيند از نظر اجتماعي مفيد است زيرا فرض مي‌شد منابع انساني از مكان‌هايي كه توليد اجتماعي آنها اغلب صفر است به مكان‌هايي كه اين توليد نهايي نه تنها مثبت بلكه در نتيجه تراكم سرمايه و پيشرفت تكنولوژي به سرعت در حال رشد است، جابه‌جا مي‌شوند. (تودارو، 1383، 284).
اما تجربه كشورهاي در حال توسعه نشان داد كه نتايج به همين جا ختم نمي‌شود و مهاجرت بي رويه از روستا به شهر باعث ايجاد عدم تعادل‌هاي منطقه‌اي شديدي مي‌شود. اين عدم تعادل‌ها با افزايش شديد عرضه نيروي كار در مقابل آهنگ كند رشد مشاغل شهري، باعث شد تا اقتصاددانان، ديگر مهاجرت را «جرياني مفيد و لازم براي حل مسأله تقاضاي در حال رشد شهرها براي نيروي كار» ندانند. اين اقتصاددانان حتي پا را از اين نيز فراتر نهاده و معتقدند امروزه بايد به پديده مهاجرت به عنوان عامل اساسي و تقويت‌كننده پديده «همه‌جا حاضر كارگر اضافي شهري» نگريست و مي‌بايد به عنوان نيرويي كه باعث تشديد مسائل جدي بيكاري شهري مي‌شود، مورد مطالعه قرار گيرد. (غفاري مقدم، 1386)
اما بسياري از صاحب‌نظران معتقدندكه اثرات

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی توسعه شهر، سرمایه های انسانی، فعالیتهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی صاحب نظران، تحرک اجتماعی، زندگی شهری، بخش اقتصاد