پایان نامه با کلمات کلیدی رسول خدا (ص)، آداب و رسوم، جهان اسلام

دانلود پایان نامه ارشد

“مولاني” وگوشت ماهي تشکيل مي‏داد.192 ونيز در آن سامان نان برنجي نيز پخت مي‏شد.193 که اين نوع نان مورد علاقه ابن‌داعي (م360ق) يکي از امامان زيدي گيل وديلم نيز بوده است.194 خواند مير (م 942ق) در باره غذاهاي اهالي گيل وديلم مي‏نگارد: “اطعمه گيلانيان در اغلب اوقات و اوان از برنج و ماهى و كباب و گوشت مرغ ترتيب ميباشد و خوردن گوشت گوسفند و وسميات در آن ولايت ضرر بسيار ميرساند”195 وبراي تهيه غذا بسيار به شکار حيوانات مي‏پرداختند خوارزمي (م383ق) در اين زمينه مي‏گويد: در برخي از مناطق گيلان خانه هايشان مملو از صيد است.196 جوانان ديلمي براي تقويت قواي جسماني غذاهايي مانند عسل، گوشت، روغن تناول مي‏کردند.197 مردم گيل وديلم آداب و رسوم بخصوصي در زمانهاي گذشته داشته‌اند که گوشه‌اي از آن رسومات اشاره مي‏کنيم. آنها در مراسم سو گواري وعزداري مردگانشان سرهاي خودرا برهنه مي‏نمودند و يا کيسه‌ها ي به صورت خود مي‏پيچيدند.198 مرعشي (م892ق) در اين باره مي‏نويسد: “مردم گيل وديلم درميان خاک وخون غلطان وآب حسرت از ديده ريزان و دست بر سينه کوبان، نمدهاي سيه درگردن و خاروخاشاک در سر وتن مي‏گرديدند”.199 برخي بر اين باورند که معزالدوله بويهي ديلمي تحت تاثير اين آيين مرسوم در ديلم، در سال 353 ق دستور دادکه مردم در بغداد براي حضرت سيد الشهدا (ع) به عزاداري بپردازند.200 باتوجه به آنکه پيش از فرمان امير بويهي، شيعيان در مناطقي از بغداد و کوفه براي امام حسين (ع) عزاداري مي‏کردند201 و حتي در اين راه آسيب هايي نيز ديدند.202 لذا اين تحليل مردود به نظر مي‏رسد. تنها معز الدوله ديلمي در راستاي رسمي وعلني کردن آن در شهر بغداد گام برداشت. البته مردم گيل وديلم مراسمات خود را با برخي از آداب اسلامي عجين کردند از اين‌رو در مراسم عزاداري کسان خويش به خواندن قرآن مبادرت مي‏ورزيدند.203 و علمايشان به موعظه و نصيحت مي‏پرداختند.204 ونيز براي ميت مالي را به عنوان رد مظالم به فقرا مي‏دادند.205 ديلمي‌ها به بيگانگان همسر نمي‏دادند ودر اين مساله خيلي سخت گير بوده‌اند.206 البته به نظر مي‏رسد نسبت به علويان در اين زمينه حساسيت نداشته‌اند و برخي از علويان همسران ديلمي اختيار کرده بودند.207 اهالي گيل و ديلم به مراسمهاي مفرح به ويژه ورزش نيز اهتمام داشته‌اند. مقدسي مي‏نويسد؛ ديلميان پس از اتمام بازارهاي هفتگي شان مراسمات شاد آفرين مانند کشتي بر گزار مي‏کردند.208 البته ورزش کشتي در قرنهاي پسيني نيز تداوم داشته و حاکمان گيل وديلم از مشوقان اصلي اين ورزش بوده‌اند.209
واپسين سخن اينکه در سرزمين گيل وديلم آداب وسنني فراواني رواج داشته است که بسياري از آنها باورود اسلام با برخي از سنتهاي اسلامي تلفيق و يا تلطيف شد. که در ادامه بحث بدان اشار خواهيم کرد. ودر اينجا به موارد ياد شده بسنده مي‏نماييم.

فصل دوم: اسلام و تشيع در گيل وديلم
ازآغاز تا افول حکومت علويان

2-1- پيشينه آشنايي وبرخورد ديلميان با مسلمانان
ديلميان درطول حدود سه قرن نخست تاريخ اسلامي همواره از سرسخت‌ترين دشمنان مسلمانان به شمار مي‏رفتند. نيروهاي فاتح خلافت اسلامي سرزمين‌هاي بسياري را از شرق وغرب جهان را تحت سيطره خويش در آورده بود ولي از گشودن دژ محکم منطقه ديلم ناتوان بودند. يکي از نويسندگان معاصر مي‏گويد؛ نيروهاي مقتدر اسلامي از ترکستان چين تا کوههاي پيرنه فرانسه را در نورديده بودند ولي از شکست کوهستان نشينان ديلم درمانده بودند.210 دشمني ديلميان با سپاهيان مسلمان بقدري عميق وگسترده بود که لغت ديلم در زبان عربها مترادف با کلمه عدوبوده است.”211 يا مثلا در کربلا وقتي عمر بن‌سعد با درخواست امام حسين (ع) مبني بر بازکشت به مدينه مخالفت ورزيد برخي از برخي از سپاهيان وي گفتند: “اگر ديلم از ما چنين درخواستي مي‏کرد موافقت مي‏نموديم”212 فتح منطقه ديلم هميشه آرزوي مسلمانان بود از اين‌رو برخي محدثين اهل سنت براي تقويت روحيه سربازان مسلمان، احايثي را مبني برفتح سرزمين ديلم نقل مي‏کردند.213 اکنون بنا داريم تا يک نماي کلي از تاريخ برخورد و درگيري ديلميان با مسلمانان تاقبل از ورود علويان به ديلم به دست دهيم تا بتوانيم به درستي شرايط آن سامان را در بدو ورود تشيع را ترسيم نماييم.
2-1-1- نخستين مسلمان ديلمي
منابع تاريخي از فردي به نام فيروز ديلمي به عنوان صحابه ديلمي تبار رسول خدا (ص) سخن به ميان مي‏آورند او قبلا به همراه سپاهيان ساساني وبه فرماندهي سيف بن‌ذي يزن از ايران براي اخراج نظاميان حبشي به يمن عزيمت کرده بود214 از اين‌رو در بين قبيله حمير يمن ماندگار گرديد وبه حميري معروف شد215. و پس از آنکه آوازه رسول خدا ودين اسلام را شنيد به همراه گروهي از يمنيان خدمت آن حضرت مشرف شد واسلام را پذيرفت وپس از مراجعت به يمن، مسلمانان را در جنگ با مدعي نبوت اسود عنسي ياري داد و را به قتل رساند. از اين پيامبر فرمود “اورا (اسود) مرد صالح فيروز ديلمي کشت” ويا در حديث ديگر فرمود “او را (اسود) مردي مبارک و از اهل بيت مبارک کشت”216 بنابراين فيروز نخستين فرد از ديلميان است که با پيامبر اکرم و مسلمانان آشنا شده وحتي خدماتي را نيز به اسلام ارائه نمود. البته بايد اذعان کرد هيچ گزارشي مبني بر ارتباط فيروز پس از مسلمان شدن با سرزمين مادري‌اش ديلم دردست نيست. ونمي‏توان بين اسلام فيروز و تاثيرگذاري آن بر هم وطنان ديلمي‌اش ارتباط بر قرار کرد.
2-1-2- برخورد ديلمي‌ها با مسلمانان در دوران خلفاي نخستين
آشنايي گيل وديلم با اسلام و مسلمانان را بايد در زمان خلافت عمر در نظر گرفت. پس آنکه در زمان خيلفه دوم مسلمانان در سال 14ق حکومت ساسانيان را در قادسيه متحمل شکست کردند. بتدريج شهرها و نواحي ايران را يکي پس از ديگري فتح مي‏کردند. و از سوي ديگر نيروهاي شکست خورده ارتش ساساني به مناطق مرکزي ايران عقب نشيني مي‏کرد حاکمان محلي ساير مناطق ايران از پيشروي سريع سپاهيان اسلامي احساس خطر کردند. از اين‌رو ديلميان به فرماندهي “موتا ديلمي” به همراه اهالي ري و آذربايجان براي جنگ با مسلمانان رهسپار همدان شدند وپس از رويارويي با فاتحان مسلمان به سختي متحمل شکست گرديدند. و در اين کشمکش موتا سردار ديلميان نيز کشته شد.217 اين نخستين برخورد ديلميان با مسلمانان بود. پس از آن واقعه وقتي خبرعزيمت عروه بن‌زياد طايي به فرخزاد بن‌زادمهر حاکم ري رسيد. وي از ديلميان تقاضاي نيروي رزمي کرد که از
ديلم 20 هزار نفر براي حمايت وياري مردم ري به آن شهر عزيمت کردند البته ديلمي‌ها در اينجا نيز از سپاه اسلام شکست خوردند وحدود 700 تن ازديلميان و نيز مردم ري در اين جنگ کشته شدند.218 پس از اين حوادث درگيري مسلمانان با گيل وديلم عمدتا به مناطق مرزي ديلمان و گيلان محدود شد. در سال 21ق خليفه دوم حذيفه بن‌اليمان را به واليگري ولايت آذربايجان منصوب کرد..او پس از ورود به آذربايجان از آنجا به گيلان (ظاهرا غرب گيلان) حمله برد. که گيلانيان با قبول پرداخت خراج مجبور به مصالحه با حذيفه گرديدند.219 در دوران خلافت عثمان (حک 24ق-36ق) وليد بن‌عقبه بن‌ابي معيط که والي کوفه بود به سوي ديلم لشکرکشي کرد و با ديلمي ها، گيل‌ها و تالش‌ها جنگيد. به نظر مي‏رسد از اين نبرد نتايجي کسب نکرد. پس از عزل وليد بن‌عقبه از سوي عثمان در سال 30ق، سعيد بن‌عاص ولايت کوفه را برعهده گرفت. او نيز براي گشودن دژ تسخير ناپذير ديلم عازم آن سامان شد.از موفقيت‌اش چيزي در دست نيست. سعيد بن‌عاص براي تقويت ورفاه سپاهيانش به امکانات دفاعي ورفاهي شهر مرزي قزوين همت گمارد. ظاهرا از اين زمان به بعد شهر مرزي قزوين به عنوان مرکز پشتيباني لشکريان مسلمان در ستيز با ديلميان قرار گرفت واز سوي ديگر محدثان دربار خلفا احاديث فراواني درباره فضيلت جهاد در قزوين براي ترغيب مجاهدين مسلمان نقل کردند.220 در واپسين ماههاي حکومت عثمان (حک 24ق تا 36ق)، سعد بن‌ابي وقاص به اميري امارت کوفه منصوب شد. او براي خاموش کردن آشوبهاي شهر ري به آن ديار عزيمت کرد و پس از آرام کردن اوضاع براي جهاد با ديلميان عازم ديلم گرديد گويا اين نبرد نيز دستاوردي نداشت.221 در دوران خلافت امام علي (ع) از رويارويي مسلمانان به با گيل وديلم به فرمان آن حضرت گزارشي در دست نيست. اما ربيع بن‌خيثم ثوري يکي از سرداران امام علي (ع) که از رويارويي با معاويه در شام اکراه داشت حقوق خويش از بيت المال را از امام علي گرفته وبه همراه چهار يا پنج هزارتن ازهمرزمانش براي کارزار با ديلميان رهسپار ديلم شدند. که از سرنوشت اين برخورد چيزي گزارش نشده است. رفته رفته جنگ با ديلميان براي مسلمانان علاوه بر قداست جهادي، جنبه حيثيتي نيز پيدا کرد. مسلمانان براي تقويت روحيه رزمندگان خود در برابر ديلمي‌ها از افراد قصه گو (قاص) استفاده مي‏کردند. قصه گويان با قصه‌هاي حماسي وديني سعي داشتند حس جنگجويي سربازان مسلمان را در مقابل ديلمي‌ها تحريک نمايند. تا آنها بتوانند با رشادت هرچه بيشتر ديلميان دچار هزيمت نمايند.222 ولي همچنان شکست واسلام آوردن ديلمي‌ها به يک امر محال در بين مسلمانان تبديل شده بود.ودر محاوره نيز به اين موضوع اذعان مي‏کردند. يکي از هواخواهان عثمان مي‏گفت “زماني که عثمان در محاصره بود من خطبه‌اي خواندم (براي مسلمانان) اگر ترک و ديلم مي‏شنيدند اسلام مي‏آوردند”.223
2-1-3- ستيز امويان با ديلميان
در دوران خلفاي بني اميه نيز نبرد بين سپاهيان خلفاي اموي و اهالي گيل وديلم تداوم يافت. در سال 41ق معاويه حکومت کوفه که شامل بسياري از نواحي مرکزي ايران نيز بود را به مغيره بن‌شعبه سپرد. او کثير بن‌شهاب يکي از دشمنان سر سخت وکينه جوي امام علي (ع) را به فرمانداري ناحيه ري منصوب کرد.224 ابن‌شهاب به منطقه هم جوارش ديلم حمله برد. و با ديلميان و نيز تالشان جنگيد. وي نيز مانند اسلاف خويش نا موفق بود.225 ديلميان نيز به حملات خود عليه مسلمانان ادامه مي‏دادند. از اين‌رو حجاج بن‌يوسف ثقفي دستور داد بر فراز بلنديهاي ميان ديلم وقزوين ديدبانهايي گمارده شوند. که به هنگام حمله ديلميان با افروختن آتش، مردم را در شهر قزوين آگاه کنند.226 حجاج بن‌يوسف امير خونريز مروانيان که از دست مزاحمت‌هاي ديلميان کلافه شده بود به نمايندگان آنان پيشنهاد کرد يا اسلام بپذيرند ويا جزيه پرداخت نمايند. وگرنه نقشه‌اي که از سرزمين شما تهيه شده است راهها وکوههاي آن را کاملا شناسايي شده‌اند وطبق آن نقشه به ديلم يورش برده مي‏شود. ديلمي‌ها در جواب گفتند نقشه شما کامل نيست چون سواران به کمين نشسته آن کوهها ودره‌ها به تصوير کشيده نشده‌اند.227 به هر ترتيب سرداران بني اميه نيز نتوانستند برجنگجويان ديلمي فائق بيايند و طلسم فتح ديلم همچنان ناگشوده ماند. چرا که سلحشوري ديلميان و کوهستاني بودن منطقه ديلم، مانعي جدي بر سر فتح سرزمين ديلم توسط لشکريان خلافت محسوب مي‌شد.
2-1-4- ستيز عباسيان با ديلميان
عباسيان که پس از امويان در سال 132ق روي کار آمده و امپراطوري وسيع جهان اسلام را به دست گرفته بودند. آنان نيز از دشمن ديرينه مسلمانان يعني ديلمي‌ها آسوده خاطر نبوده‌اند در سال 143 ديلميان به مسلمانان احتمالاً در قزوين حمله مي‏کنند و بسياري از آنها را مي‏کشند لذا منصور داونيقي (حک 136ق- 158ق) خليفه عباسي مردم کوفه و بصره را براي نبرد با آنان بسيج مي‏نمايد.228 درسال 144ق نيز محمد بن‌ابي العباس سفاح با سپاهي از مردم کوفه و بصره وموصل عازم ديلم مي‏شود.229 در حدود سال 155 ق سردار سپاهيان منصور عباسي، عمر بن‌علاء رازي به نواحي دماوند وطالقان حمله برد وآنجا را فتح کرد آنگاه براي رويارويي با ديلميان عازم ديلم گرديد و بسياري از آنان را به اسارت در آورد.230 هارون الرشيد از خلفاي مقتدر عباسي نيز همچنان با مشکل ديلميان مواجه بوده است. محمد بن‌سنان بن‌حليس عجلي که از سوي وي در قزوين حکومت مي‏کرد با ديلميان جنگيد و برخي از نواحي آنجا را غارت کرد وجمعي از ديلميان را به اسارت گرفت. او اين موفقيت جزيي را که خيلي برايشان با ارزش

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی اعراب مسلمان Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی امام صادق، امام حسن (ع)، ماوراءالنهر