پایان نامه با کلمات کلیدی دلبستگی به مکان، ویژگی های فردی، عوامل فردی

دانلود پایان نامه ارشد

اند یا حتی دوربین عکاسی شان و غیره شکل میدهند که با آن تعاملی عاطفی دارند، برایشان محترم می شود و با زنده کردن خاطراتی از آن در ذهنشان، احساس حیات می کنند.
3-5 تعریف و تبیین دلبستگی به مکان:
به دلیل کاربرد دلبستگی به مکان در زمینه های مختلف، تعاریف فراوانی از آن وجود دارد. در بیشتر موارد محققان دلبستگی به مکان را مفهومی چند وجهی تعریف می کنند که مبین پیوند میان فرد و مکان مورد علاقه اش می باشد.(scannell& Gifford, 2010)
استدمن11 دلبستگی به مکان را یک بعد از کلیت حس مکان و نوعی وابستگی عاطفی مثبت بین فرد و مکان می داند که در طول زمان توسعه می یابد. رلف12دلبستگی به مکان را برخاسته از فعالیت ها و تعاملات بین انسان-مکان و انسان-انسان می داند. رلف با بیان ارتباط ادراک با تجربه از مکان ، اعتقاد دارد که در حس مکان انسان ها مفهومی فراتر از خصوصیات کالبدی و عناصر کالبدی در یک مکان را درک می کند و به نوعی پیوستگی و ارتباط ممتد با روح مکان را احساس می نمایند . وی با بیان این امر به ارتباط اساسی و جدایی ناپذیر مفهوم حس مکان با جنبه های انسانی اشاره دارد و اعلام میدارد انچه که یک فضا را به یک مکان اعتلا می بخشد، آغشته شدن آن به مفاهیم و معانی عمیق است که در طول زمان گسترش و عمق پیدا می کند . از این رو مکان مورد نظر در تعریف رلف حاصل معانی است که در طول زمان و با ادراک به دست می اید. این تعریف مفهومی از مکان در طول زمان و ضرورت شکل گیری معنا ناشی از تعامل و ادراک انسانی در بستر زمان ، مساله ای است که به بعدی از حس مکان اشاره دارد که عمدتا به بعد نااگاهانه13 و ادراکی در لایه های خاموش تجربه افراد دلالت دارد که از ان به وابستگی و حس تعلق تعبیر می شود که حسی توام با عاطفه در مکان می باشد. مکان در این حس به صورت ریشه دار ،تجربه می شود و لایه های مختلف اجتماعی – فرهنگی را نیز در بر می گیرد . رلف از این حس به عنوان نقطه امن14 اتکایی فرد از دنیای اطراف خود اشاره می کند و تعلق مهم روحی – روانی فرد به مکان خاص را نتیجه این احساس بیان می کند. این حس تعلق که از سوی جغرافیدانان پدیدار شناس به نام مکان دوستی15 تعبیر می شود در معماری و طراحی از طریق قلمرو کالبدی با تمایز از نواحی و فضا های اطراف یا جداسازی کالبدی16 بیان می شود.انچه که رلف از ان به عنوان ماهیت مکان و بعدی نااگاهانه اعلام میدارد، نوعی تجربه و ادراک مکانی از کتمان قلمرو کالبدی داخل و بیرون را بیان می نماید که ان را جزئی از هویت مکان می داند. نظریه پردازی به نام کیل17 اظهار می دارد، در عین حال که دلبستگی به مکان برخاسته از ارتباطات حسی فرد با مکان بر پایه “خود” و فعل و انفعالات درونی او در هنگام مواجهه با مکان می باشد، به میزان تعلق اجتماعی فرد نیز بستگی دارد. (دانشپور،سپهری مقدم، چرخچیان، 1388)
از جامعترین دیدگاهها در رابطه با دلبستگی میتوان به نظریات براون و پرکینز اشاره کرد؛ دلبستگی به مکان بر اساس تعامل شناحتی عاطفی و رفتاری بین افراد، گروهها و مکان کالبدی- اجتماعی، به صورت آگاهانه و ناآگاهانه، در طول زمان شکل میگیرد.(Brown & Perkins 1992).
تفاوتهایی که در تعاریف مختلف از دلبستگی به مکان مشاهده می شود گویای علاقه روزافزون به این مقوله بوده و می تواند به عنوان یک پیشرفت در توسعه نظری مفهوم دلبستگی به مکان محسوب شود. اکثر محققان وجود انسان، مکان و تعامل میان این دو را در فرایند دلبستگی به مکان تایید می کنند.(Scannell&Gifford, 2010
جهت آشنایی بهتر با موضوع، مروری گذرا بر چند نمونه از جامع ترین مدلها پیرامون نظریه دلبستگی، که توانسته به تعاریف مختلف مطرح شده سازمان و ساختار ببخشد، ضروری به نظر می رسد. کانتر مکان را از دیدگاه روانشناسی محیطی یک واژه تخصصی می داند که شامل فعالیت، قرارگاه کالبدی و اجزا دیگر می باشد. گوستافسون با پایه قرار دادن و قیاس تطبیقی نظریات کانتر و رلف به توصیف رویکرد تعاملی سه قطبی ، فرد، دیگران و محیط به عنوان مدل شفافی از معنی و شکل گیری ان در محیط های ساخته شده را ارائه می نماید .بر اساس این مدل معنا حاصل تعامل سه قطب فرد، دیگران و محیط می باشد. 18

محیط
معنی
دیگران

تصویر3-1: مدل مفهومی مکان و عوامل تشکیل دهنده ان(گوستافسون 2001)

مدل ارئه شده توسط رابرت گیفورد و لیلا اسکنل دلبستگی به مکان را مفهومی چند بعدی شامل انسان، مکان و فرایندی روانشناختی (تعامل) که میان این دو صورت می گیرد، می داند. در این مدل اولین بعد بازیگر این فرایند یا همان انسان می باشد؛ اینکه چه کسی به مکان دلبسته می شود و این دلبستگی تا چه حد بر اساس معانی فردی یا جمعی می باشد؟ دومین بعد، فرایند روانی دلبستگی به مکان است: احساسات، شناخت و رفتار در دلبستگی،چگونه بیان می شوند؟ سومین بعد سوژه دلبستگی است که شامل مشخصه های مکان می باشد: دلبستگی تا چه حد بر اساس مشخصه های کالبدی یا اجتماعی مکان می باشد؟

دلبستگی به مکان
عاطفه گروه

شناخت فرایند انسان
رفتار فرد
مکان

فیزیکی اجتماعی

تصویر 3-2: مدل سه بعدی دلبستگی به مکان (ماخذ: Scannell & Gifford, 2010)
مدلی که در زیر آمده توسط محققان ایرانی، تنظیم شده است. براساس این مدل می توان گفت در روند شکل گیری دلبستگی به مکان، دو عنصر انسان و مکان از طریق عنصر سوم تعامل انسان و مکان به لحاظ شناختی، عاطفی و عملکردی، وارد یک فرایند می گردند که در این فرایند عامل چهارم یا زمان نیز قابل طرح می باشد. حال اگر از منظر یک طراح به نتایج حاصل از مطالعات گذشته و نیز مقوله انسان و مکان بنگریم می توان عامل پنجم مشارکت در فرایند طراحی مکان را نیز به این مجموعه افزود. این مدل ارتقاء دلبستگی به مکان در فضاهای گوناگون را مستلزم عنایت طراحان به این عوامل پنجگانه می داند.

تصویر 3-3: مدل تبیین شده از فرایند دلبستگی به مکان( ماخذ: دانشپور، سپهری مقدم، چرخچیان)

از آنجا که دو مدلاخیر در جمع بندی خیل مباحث مطرح شده در این زمینه موفق بوده اند، مبنای بحث پژوهش حاضر در بررسی ابعاد و سطوح متفاوت دلبستگی به مکان قرار خواهند گرفت.

3-6 عوامل موثر در شکل گیری دلبستگی به مکان
ما ممکن است به دلایل مختلفی به مکان های گوناگونی دلبستگی داشته باشیم.پاتوق هایمان با خاطرات دور جمع شدن ها که دوست داریم در آن ها حضور یابیم و خاطرات خود را مرور کنیم.مکان هایی که نیازهای درونی ما را پاسخ می گویند و یا خانه ای که در آن زندگی می کنیم.همگی مثال مکان هایی هستند که با آن ها تعاملی عاطفی داریم.بنابراین عوامل مختلفی سبب می شود که یک مکان برای شخص منحصر به فرد شود و بر میزان دلبستگی او تاثیر می گذارد. در یک طبقه بندی عوامل کالبدی ، اجتماعی و فردی،خاطرات و تجارب، رضایتمندی از مکان، عوامل فعالیتی و تعاملی،عامل زمان و مشارکت در طراحی مکان را می توان عوامل موثر در ایجاد یا ارتقای حس دلبستگی به مکان به شمار آورد(دانشپور و دیگران، 1388). لوویکا نیز کلی ترین طبقه بندی عوامل پیش بینی کننده ی دلبستگی را در مقوله های عوامل فردی-اجتماعی، اجتماعی و فیزیکی بیان می کند. عوامل فردی شامل میزان تحصیلات، موقعیت اجتماهی، سن، میزان جابجایی مکانی و … می شود. عوامل اجتماعی را عموما روابط اجتماعی تشکیل می دهد و در مقایسه با متغیرهای فردی-اجتماعی که کنترل کردنشان آسان است تعداد بالقوه خصوصیات فیزیکی (طبیعی، معماری و شهری) که امکان تاثیر بر دلبستگی دارند، بی شمارند (Lewicka,2011).

3-7 ابعاد مختلف دلبستگی به مکان
همانطور که پیشتر اشاره شد اکثر محققان بر وجود انسان، مکان و فرایندی روانشناختی در پروسه دلبستگی به مکان توافق دارند. در این بخش به بررسی هر یک از این ابعاد خواهیم پرداخت.

3-7-1 بعد انسانی دلبستگی به مکان
دلبستگی به مکان در دو سطح فردی و جمعی صورت می گیرد.

3-7-1-1 دلبستگی فردی به مکان
دلبستگی به مکان در سطح فردی شامل ارتباطات شخصی فرد با مکان است. مکان از طریق تجارب19 مهم شخصی، ادراکات20، اتفاقات تاثیر گذار در زندگی21 همچون ازدواج یا تولد فرزندان و تجربه هایی از مراحل رشد شخصی22 مانند دوران کودکی، نوجوانی و… معنا می یابد. هر چند نظریه پردازان، ویژگیهای مکان را جزء جدایی ناپذیر در ساختار معنایی مکان می دانند، مانزو در مطالعات خود پیرامون مکان ها و تجارب شخصی چنین می گوید: «مکان ها به خودی خود در فرایند خلق معنا اهمیت ندارند،بلکه آنچه می توان«تجربه در مکان23» نامید، در این فرایند بسیار موثر می باشد.»(scannell& Gifford, 2010)
در حقیقت افراد بر اساس ترجیحات آگاهانه ای که ناشی از ویژگی ها و تفاوت های فردی آن ها می باشد،مکان ها را انتخاب می کنند و به آن ها دلبسته می شوند.این سطح تجلی خصوصیاتی از افراد است که آن ها را یکدیگر متمایز می کند. مکان ها انعکاس دهنده هویت ها ،تفاوت، خاطرات و تجارب شخصی افراد هستند.
در تبیین ویژگی های فردی و نقش آن در نحوه تعامل با مکان به عوامل مختلفی چون: سن، جنس، درامد، وضعیت تاهل، تحصیلات ، طبقه بندی اجتماعی و شغل اشاره گردیده است. اما ویژگی های فردی تنها مربوط به این ابعاد نمی شود بلکه تمایزات فردی ،نیازها،اشتغالات زندگی ،تعریف فرد از زندگی، نحوه اندیشه، ادراک، تصورات و مقاصد فردی شخص در رابطه با مکان، پیش زمینه ها ، باورها و ارزش های فردی نیز در این زمینه نقش دارند. این عوامل علاوه بر توسعه وابستگی های اجتماعی ، دربردارنده معانی عمیقی از مکان برای هر فرد نیز می باشد.(دانشپور و دیگران،1388).
مخاطب رکن فراموش نشدنی و پایه استوار در طراحی معماری است و شناخت خصوصیات ، نیازها و توقعات او ضروری به نطر می رسد.فردی که شخصیتش در حال شکل گرفتن است و محیطی که کعکار برای او طراحی می کند تاثیر بسزایی در رشد و شکل گیری شخصیت او دارد. بنابراین اگر قرار است فضایی برای نوجوان به وجود آید که به آن دلبسته شود باید از دید آن ها راحت و زیبا باشد.شناخت عالم منحصر به فرد نوجوان وظیفه طراح برای خلق دنیای آنهاست.
• ویژگی انسان درهفت ساله سوم ( نوجوانی و جوانی): نوجوانی یک دوره انتقال از وابستگی کودکی به استقلال و مسئولیت پذیری جوانی و بزرگسالی است. در این دوره نوجوان با دو مسئله اساسی درگیر است: بازنگری و بازسازی ارتباط با والدین و بزرگسالان و جامعه، و بازشناسی و بازسازی خود به عنوان یک فرد مستقل. عمده ترین تغییر در این دوره بلوغ جنسی و رابطه با جنس مخالف می باشد. (طاهری،1381، صص 127-129)در این دوره ایجاد زمینه هایی که نوجوان بتواند امکان جدایی و استقلال فیزیکی و روانی را تجربه کند و خود مبادرت به انجام فعالیتهای خود نماید، مانند اختصاص فضا و مکانی مختص به او برای انجام امور شخصی و امکان تنهایی داشتن و فضای مطالعه، می تواند در رشد استقلال او نقش بسزایی ایفا نماید. ( طاهری، ص 131)
این دوره مصادف با بلوغ اجتماعی نوجوان، یعنی رسیدن به مرحله ای از رشد که شخص توانایی حفظ اموال و اتخاذ تدابیر لازم برای زندگی اجتماعی خویش را به گونه ای مستقل پیدا می کند، می باشد. از عوامل مهم محیطی در جهت رشد اجتماعی نوجوان می توان به ایجاد زمینه

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی هنرهای زیبا، دلبستگی به مکان، مجسمه سازی Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی دلبستگی به مکان، بعد شناختی، روانشناسی