پایان نامه با کلمات کلیدی بن‌زيد، داعي، ديلم، ديلمي‌ها

دانلود پایان نامه ارشد

مي‏ورزيدند.320 و خود سليمان طاهري نيز بر نابودي جنبش حسن بن‌زيد تلاش فراوان به عمل آورد. که ناموفق بود.
2-3-1-3- حمايت ديلمي‌ها از داعي کبير در برابر سپاهيان خليفه عباسي
پس از شکست کار گزاران طاهري در طبرستان، دو تن از علويان به نامهاي احمد بن‌عيسي و قاسم بن‌علي به همراه وهسودان بن‌جستان حاکم ديلم به فرمان داعي مناطق ري، قزوين، ابهر و زنجان را فتح نمودند. و بر عبدالله بن‌عزيز حاکم طاهري ري دست يافته و او را به آمل نزد داعي فرستادند ودر آنجا نيز به قتل رسيد. 321 البته پيشتر وهسودان بن‌جستان به همراه حسين بن‌احمد کوکبي ناحيه ري را تصرف کرده واحمد بن‌عيسي را آنجا گمارده بودند که عبدالله بن‌عزيز موفق شده بود احمد بن‌عيسي را اسير کند وآن شهر را دوباره در اختيار بگيرد.322 اين تحرکات توسعه طلبانه حسن بن‌زيد به دنبال شکست طاهريان معتز (حک 252ق -255ق) خليفه عباسي را به شدت نگران کرد. از اين‌رو وي دو تن از سر داران خويش به نامهاي موسي بن‌بغا و مفلح را روانه ديلم و طبرستان کرد.323 سپاهيان عباسي ابتدا در اطراف قزوين با جستان هم پيمان داعي324 وعلويان درگير شدند. که بسياري از ديلمي‌ها در اين کارزار کشته واموال آنان غارت گرديد.325 پس از اين واقعه در سال 255ق سردار عباسي مفلح براي دستگيري حسن بن‌زيد به سوي طبرستان حرکت کرد. داعي پس از ورود مفلح به آمل، به سوي ديلم متواري و نزد ديلميان پناهنده شد.326 مفلح نيز از پي داعي روانه ديلم گرديد ولي ناآرامي‌هاي بغداد و در تنگنا قرار گرفتن خليفه از سوي برخي مخالفان، او را مجبور کرد که از تعقيب حسن بن‌زيد در ديلم صرف نظر نمايد.327
2-3-1-4- حمايت ديلميان از حسن بن‌زيد در مقابل صفاريان
پس از افول حکومت طاهريان در ايران صفاريان جايگزين آنان را در اين پهنه جغرافياي ايران شدند. صفاريان با کش و قوس‌هاي مشروعيت دولت خود را از سوي خيلفه عباسي به دست آوردند.328 يعقوب بن‌ليث (حک 247ق-265ق) امير مقتدر صفاريان که همواره دنبال کشور گشايي بود. به بهانه آنکه داعي يکي از مخالفان وي را پناه داده است. در سال 260ق به سوي طبرستان لشکر کشي کرد.329 داعي کبير که در مقابل خيل گسترده سپاهيان يعقوب صفاري تاب مقاومت نداشت اين بار نيز به ديلميان پناهنده شد.330 يعقوب با تهديد ديلمي‌ها سعي داشت آنان را داعي به تسليم داعي وادار کند که ديلمي‌ها زير بار چنين کاري نرفتند و بر کارهاي ايذايي عليه خود عليه نيروهاي وي ادامه دادند.331 سر انجام بر اثر بلاياي طبيعي چون بارندگي لشکريان صفاري با برجاي گذاشتن تلفات به ناچار طبرستان را ترک کردند.332 پس از خروج صفاريان، داعي به همراه جمع زيادي از ياران ديلمي خويش بر طبرستان مسلط گرديد. 333
2-3-1-5- اعتماد داعي کبير بر ديلميان و ميزان تاثير گذاري وي بر آنان
هرچند حسن بن‌زيد تنها در طبرستان دولت تشکيل داد و بر سر زمين ديلم استيلا پيدا نکرد. ولي دعوت اوليه ديلمي‌ها از داعي و تداوم حمايت آنان از وي موجب توجه ويژه او به ديلم وديلميها شده بود. حسن بن‌زيد در تصميمات دولتي از ياران ديلمي‌اش که ساکن طبرستان بودند مشورت مي‏گرفت.334 او با انتشار منشوراعتقادي مبتني بر اختصاصات تشيع، عرصه رابر اهل سنت طبرستان تنگ کرده بود.335 و حتي به خاطر عقايد مخالفشان آنان را مورد مجازات قرار مي‏داد.336 در اين عرصه نيز از ديلميان کمک وياري مي‏گرفت.337 اين نوع رفتارهاي حسن بن‌زيد نشان دهنده اعتماد وي به نيروهاي ديلمي مي‏باشد. ناگفته نماند او از کجروهاي برخي از نيروهاي ديلمي خويش نيز هيچگاه چشم پوشي نمي‏کرد338. داعي مي‏کوشيد خود را بيش از پيش به ديلمي‌ها نزديک نمايد. از اين‌رو او زني از آنان به همسري گرفت.339 در حالي که ديلميان با تزويج زنان ديلمي با بيگانه به شدت مخالفت مي‏ورزيدند.340 داعي کبير با داشتن روابط حسنه توانست برخي از ديلمي‌ها را به کيش اسلام رهنمون سازد.341 با توجه به اينکه او در طبرستان ساکن بوده و بيشتر مواقع را درجنگ و گريز با مخالفان سپري مي‏کرد. از اين‌رو در ديلمان تاثيرات فرهنگي و ديني وي زياد نيست.
2-3-2- پشتيباني ديلميان از حسين بن‌احمد کوکبي علوي
تقريبا همزمان با قيام حسن بن‌زيد در طبرستان، حسين بن‌احمد بن‌محمد بن‌اسماعيل بن‌محمد بن‌عبدالله ارقط بن‌علي بن‌حسين (ع) در سال 250ق342 يا 251 ق343 در قزوين قيام کرد.344 پس از مدتي در سال 252ق کوکبي با همکاري وهسودان بن‌جستان منطقه ري را متصرف شد. و يکي از سادات به نام احمد بن‌عيسي علوي به واليگري آن سامان منصوب کرد.345 طاهر بن‌عبدالله حاکم طاهريان در قزوين به مصاف وي مي‏رود ودر اين نبرد برخي از سادات کشته مي‏شوند.346به نظر مي‏رسد. تلاش طاهر بن‌عبدالله در اين رويارويي بي نتيجه بوده است. از اين روست که موسي بن‌بغا در سال 253 ازسوي معتز (م255ق) خليفه عباسي براي جنگ با کوکبي عازم قزوين مي‏شود.347 ودر آنجا با کوکبي که از سوي جنگجويان ديلمي حمايت مي‏شد درگير مي‏شود. که در اين جنگ کوکبي وديلمي‌ها متحمل شکست سختي مي‏شوند.و به طرف ديلم عقب نشيني مي‏نمايند. که موسي بن‌بغا نيز به ديلم مي‏رود.وبه قتل و غارت مي‏پردازد.348 سرانجام کوکبي نيز در طبرستان به دست حسن بن‌زيد به خاطر اختلافات کشته مي‏شود.349
2-3-3- تعامل ديلميان با محمد بن‌زيد
داعي کبير حسن بن‌زيد پس از بيست سال حکومت بر طبرستان سر انجام در سال 270ق در گذشت350 پس از وي برادرش داعي محمد بن‌زيد اداره امور در منطقه طبرستان به دست گرفت. او نيز مانند برادرش با گيل وديلم تعامل داشت. و از حمايت آنان برخوردار بود.
2-3-3-1- حمايت ديلميان از محمد بن‌زيد در برابر رافع بن‌هرثمه و سامانيان
در سال 272ق وقتي محمد بن‌زيد آگاهي يافت که خراسانيان به فرماندهي رافع بن‌هرثمه فرمانده شورشي خليفه عباسي قصد حمله به گرگان را دارد. او از ديلمي‌ها تقاضاي نيروي کمکي کرد.351 در آن سال حمله به گرگان صورت نگرفت. ولي پس از چندي رستم بن‌قارن اصفهبد طبرستان با همدستي رافع بن‌هرثمه به محمد بن‌زيد در گرگان حمله بردند. که محمد بن‌زيد در برابر آنان ياراي مقاومت نداشت از اين‌رو به سوي ديلمان متواري شد.352 او به کمک ديلمي‌ها به ويژه جستان بن‌وهسودان حاکم ديلم در چالوس محمد بن‌هارون کار گزار رافع را محاصره کرد. البته با دخالت رستم بن‌قارن اصفهبد طبرستان اين محاصره شکسته شد و لشکريان ديلمي محمد بن‌زيد متفرق شدند و او نيز به ناچار به آبادي‌هاي ديلم پناهنده شد.353رافع که از جستان حاکم ديلم به خاطر حمايت از داعي خشمگين بود. به سوي به تخت گاه وي حمله و آنجا را خراب نمود و اموال ديلمي‌ها را غارت کرد.354 در سال 287ق ديلميان محمد بن‌زيد را در مواجهه لشکريان ساماني در گرگان ياري دادند.پايمردي وسر سختي ديلمي‌ها در اين کار زار فرماندهان ساماني را مجبور به حيله‌هاي جنگي نمود.355
2-3-3-2- اقدامات محمد بن‌زيد در گيل وديلم
محمد بن‌زيد در سال 277ق منطقه ديلم را نيز به قلمروي خود اضافه کرد.356 وبرخي تاريخ نويسان از استيلاي وي بر گيلان نيز خبر مي‏دهند.357 ودر اين باره هيچ مخالفتي از سوي مردم گيل وديلم
عليه او گزارش نشده است. بنابر اين به نظر مي‏رسد گيل وديلم رياست اورا پذيرفته بودند.
محمد بن‌زيد به فعاليت ديني خود در ديلم مانند ساير مناطق ادامه مي‏داد. از اين‌رو برخي از
ديلمي‌ها به سبب تبليغات وي اسلام را مي‏پذيرند.358 در اين باره بايد افزود؛ که رفتارهاي
عدالت ورزانه و دادگستري وي در تغيير کيش ديلميان بي تاثير نبوده است.359 البته برخي از نويسندگان سني او را فردي ظالم وستمگر معرفي کرده‌اند.360 که اين سخن احتمالاً از درگيري‌هاي علويان با اهل سنت در طبرستان نشات مي‏گيرد. از فعاليتهاي ديگر محمد بن‌زيد در گيل وديلم اطلاعي در
دست نيست.
2-3-2- فعاليت و قيام ناصر اطروش در گيل وديلم
ناصر اطروش يکي از تاثير گذارترين علويان کرانه‌هاي درياي خزر به ويژه منطقه گيل و ديلم به شمار مي‏رود. به گونه‌اي که باز‌شناسي تاريخ تشيع آن مناطق بدون در نظر گرفتن فعاليتهاي ناصر اطروش وجايگاه رفيع وي در بين مسلمانان به ويژه در نزد زيديان گيلان کاري بس ناقض ويا ناممکن است. از اين‌رو در اين قسمت تلاش خواهيم کرد. به جايگاه والاي وي و تلاشهاي ايشان در گسترش تشيع در گيل وديلم را تبيين نماييم.
2-3-2-1- شخصيت‌شناسي ناصر
در اين بخش شخصيت ناصر را از زواياي گوناگون مورد بررسي قرار مي‏دهيم.
2-3-2-1-1- شخصيت و ويژگيهاي فردي ناصر
ابومحمد حسن بن‌علي بن‌حسن بن‌علي بن‌عمر اشرف بن‌زين العابدين (ع)361 از مادر خراساني تبار در شهر مدينه به دنيا آمده است.362 از آنجاييکه گوشش در حادثه‌اي در نيشابور يا در گرگان آسيب ديده بود. به اطروش يا اصم (ناشنوا) معروف بوده است.363 وي به خاطر تلاشهاي فراوانش در گسترش اسلام وتشيع، ناصر للحق (ياري دهنده حق) نيز خوانده مي‏شود.364 البته برخي با تعابير مختلف ديگري چون ناصر کبير،365 ناصر بالله،366 ناصر الحق367 از ايشان ياد کرده‌اند. اودر دوران حکومت حسن بن‌زيد (م270ق) عازم طبرستان گرديد.368 وخواهر حسن بن‌زيد نيز همسر وي بوده است.369 ناصر را با عناويني چون شجاع، عالم، زاهد، کريم، متقي، توصيف کرده‌اند.370 وي فردي بردبار و با گذشت بوده است و از بد رفتاريهاي ديگران نسبت به خود چشم پوشي مي‏کرد.371 در شوخي و مزاح نيز افراط نمي‏کرد و تعادل حفظ مي‏نمود.372 او در تشييع جنازه علما وبزرگان شخصا شرکت مي‏کرد.373 ناصر به ورزش علاقه داشته از اين‌رو چوگان بازي مي‏کرد.374 وي از اموال حرام و شبهه ناک اجتناب مي‏ورزيد.375 او هماره مصا ئب اهل بيت (ع) را متذکر مي‏شد.376 ناصر سر انجام در سال 304ق پس زندگي پر فراز و نشيب‌اش در سن 74377 يا 77 سالگي در آمل در گذشت.378 البته بناکتي (م730ق) برخلاف ساير منابع و به اشتباه مي‏نويسد: ناصر در سال 296ق در ديلم کشته شده است.379
2-3-2-1-2- شخصيت علمي ناصر
ناصر از جايگاه علمي ممتازي برخوردار بوده است. وي را از شاگردان امام هادي380 وامام عسکري (ع) بر شمرده‌اند.381 در نزد برخي از مشايخ کوفه382 مانند محمد بن‌منصور مرادي نيز بهره‌مند شده است.383 ناصر را عالمي بي نظير در روز گار خويش توصيف کرده‌اند.384 ابن‌اثير در باره ايشان مي‏نويسد: “او (ناصر) شاعري چيره دست، عالمي بسيار دانا، پيشوا در فقه ودين، ظريف گو و نادره گو بوده است.”385 سيد مرتضي از دانشمندان اماميه در باره وي مي‏گويد: “فضل ناصر در علم و زهد روشنتر از خورشيد درخشان مي‏باشد.”386 ناصر در علوم وفنون مختلف از قبيل طب، نجوم، شعر،387 حديث وقرآن، فقه، کلام، لغت تبحر داشته است.388 وي از کتابهايي چون انجيل، تورات، زبور، آگاهي داشته و در اين زمينه مي‏گفت: “من شانزده کتاب آسماني را مطالعه کرده ام”389 شايد از اين روست او درباره واژگان زبانهاي کهن اظهار نظر مي‏کرد.390 ناصر مجالس درس در موضوعات مختلف براي طالبان علم ودانش بر پا مي‏کرده است.391 از اين‌رو بسياري براي فراگيري دانش به نزد وي رهسپار مي‏شدند. آملي در اين باره مي‏نويسد: “از اطراف جهان مردم براي استفاده علوم روي بدو نهادند. و از علم وفقه، حديث، نظر، شعر، ادب (ناصر) استفاده مي‏کردند”392 او با اين کوششهاي علمي شاگرداني مانند؛ ابن‌مهدي مامطيري، ابوالعلاء سروي،393 را نيزتربيت کرد. ايشان صاحب مکتب فقهي مشهور به ناصريه بوده است.394 که در فصل پنجم از آن سخن خواهيم گفت. ناصر آثار علمي فراواني در موضوعات گوناگون نيز از خود برجاي گذارد. ابن‌نديم تعداد آنها را صد395 و برخي از زيديان سيصد عنوان ذکر کرده‌اند. به عنوان نمونه در موضوع توحيد وعدل و نبوت؛ 1- کتاب بيان التوحيد والعدل که در آمل به در خواست شاگردش ابوسعيد خوارزمي تأليف کرد. 2- کتاب التوحيد والعدل و الامامه 3- کتاب التوحيد واثبات النبوه 4- کتاب التوحيد والايمان و حقائق الدين 5- کتاب اثبات حقائق الدين يا دلائل التوحيد،396 در موضوع امامت و اهل بيت (ع)؛ 1-کتاب الحجج الواضحه بالدلائل الراجحه يا الحجج الواضحه في الامامه397، که در آن از

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی امام رضا (ع)، امام رضا ع، افغانستان Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی امام صادق