پایان نامه با کلمات کلیدی امر به معروف

دانلود پایان نامه ارشد

ديلمي، ملقب به “المويد لدين الله المنتصر لآل رسول الله”510 سردار مقتدر ناصر، که در ساري به سر مي‏برد. از اين رخداد آگاهي يافت. با شتاب خود را به آمل رساند. ونزد حسن بن‌قاسم رفت و با عتاب به وي گفت: “ما صنعت بابينا؟” “با پدر ما (ناصر) چه کار کردي؟”511 از سوي ديگر بسياري از لشکريان گيلي وديلمي اين اقدام حسن بن‌قاسم را نپذيرفتند. واعلام کردند.که ناصر امام و رهبر ما مي‏باشد هنوز بيعت او را برگردن داريم.512 اعتراضات اميران گيلي وديلمي به شدت ادامه پيدا کرد. به گونه‌اي که ليلي بن‌نعمان و برادرش زينور بن‌نعمان زوبين هايشان را به دست گرفتند. و خطاب به حسن بن‌قاسم گفتند “اگر ناصر را آزاد نکني با تو جنگ مي‏کنيم”513 آنگاه ليلي بن‌نعمان ديلمي با زور انگشتري ناصر را از حسن بن‌قاسم گرفته و آن را به همراه نيروهايش براي ناصر به قلعه لارجان فرستاد.514 با تلاش‌هاي ليلي بن‌نعمان ديلمي، ناصر آزاد گرديد. او حسن بن‌قاسم را با همه نا مهرباني هايش عفو کرد. مرعشي در اين رابطه مي‏نويسد: “هيچ به روي او (حسن بن‌قاسم) نياورد. اين قدر گفت ترا بدانچه کرده‌اي عفو کردم و اجازه فرمود که به گيلان رود.”515 و از سوي ديگر ليلي ديلمي را به خاطر وفاداريش بر برخي از مناطق امارت داد.516
2-3-2-4- اقدامات اجتماعي ناصر در گيل وديلم
2- 3- 2- 4- 1- تلاش براي گسترش عدالت در جامعه
عدالت ورزي و عدالت گستري يکي از ويژگي‌هاي بارز ناصر اطروش بوده است. لذا بسياري از نويسندگان او را با صفت عادل توصيف کرده‌اند. طبري (م 310ق) در اين زمينه مي‌نويسد: “مردم به عدالت و حسن رفتار و بپاداشتن حق، كسى را همانند اطروش نديدند”517 ابن‌حزم (م 456ق) نيز مي‏گويد: “اطروش در احکامش عادل بوده است”518 او به دليل آنکه داعي کبير حسن بن‌زيد و برادرش محمد بن‌زيد در اجراي عدالت جديت نداشته‌اند. غير از جهاد هيچ منصبي را از سوي آن دو بر
عهده نگرفت.519 ناصر در گسترش عدالت در سطح اجتماع از هيچ تلاشي فروگذار نمي‏کرد.
وي در احقاق حق مظلومان جامعه هيچ گونه مماشاتي به خرج نمي‏داد.520 در اين راستا او خود
را از مردم دور نگه نمي‏داشت. وهماره در دسترس آحاد مردم جامعه بوده است. وي در سخناني خطاب به مردم مي‏گويد: “بزرگسالان شما برادران من و جوانان شما فرزندان من مي‏باشند، در خانه من به روي شما باز و نگهباني ندارد.”521 وي در اجراي عدالت هيچ تفاوتي بين فرزندان و ديگران
قائل نبود.522
2-3-2-4-2- توجه جدي به فريضه امر به معروف ونهي از منکر در جامعه
ناصر علاوه بر جنبه شرعي مساله امر به معروف و نهي از منکر، به خوبي دريافته بود که گسترش اين موضوع مي‏تواند جامعه را به نحو شايسته‌اي مديريت نمايد. لذا احيا و گسترش فريضه امر به معروف ونهي از منکر يکي از دغدغه‌هاي مهم وي به شمار مي‏رفت.523 و از اينکه در حکومت وي برخي به آن فريضه الهي توجه دارند اظهار خرسندي مي‏نمود.524
2-3-2-4-3- تلاش براي نهادينه کردن شعار اهل بيت در جامعه
حکومت تازه تأسيس علويان که از جانب غرب با اهل سنت گيلان غربي و از شرق طبرستان با اهل سنت خراسان و از جنوب نيز با اهل سنت مرکز ايران همجوار بود. از اين‌رو علويان شيعه مذهب به ويژه ناصر اطروش سعي بر آن داشتند. با برجسته کردن افتراقات مذهبي در گستره تحت حاکميت خويش، هويت جدا و ممتازي را در جامعه گيل وديلم وطبرستان بناگذاري کنند. تا باورداشت‌هاي شيعي در ميان تبليغات ساير رقباي مذهبي مضمحل نگردد. لذا ناصر دستور العملي را صادر کرد.که به شعار اهل بيت معروف شد. البته مدتها قبل داعي کبير حسن بن‌زيد نيز چنين اعلاميه‌اي را منتشر کرده بود.525 نکته جالب آنکه تقريبا هر سه فرقه مشهور تشيع (زيديه، اماميه، اسماعيليه) بر سر مفاد آن توافق، وبا اهل سنت اختلاف جدي دارند. وآن شعار عبارت است از؛1) گفتن لا اله الا الله دو بار درآخر اذان و يک بار در آخر اقامه، 2) پرهيز از گفتن آمين پس از خواندن سوره حمد در نماز، 3) بلند گفتن بسم الله در نماز، 4) گفتن حي علي خير العمل در اذان واقامه، 5) مسح نکردن بر روي کفش هنگام وضو، 6) گفتن پنج تکبير در نماز ميت.526
2-3-2-4-4- وضع قوانين بر بازار
يکي از نهادهاي تشکيل دهنده جامعه بازار است. ناصر براي سلامت نهاد قوانين را وضع کرد. به دستور وي بر محتسب (مامور انتظامات) لازم بود. با کم فروشان، حرام فروشان، گران فروشان، و معيوب فروشان در بازار برخورد نمايد.527
2-3-2-4-5- نظارت بر کار پزشکان و دوا فروشان
به دستور ناصر افراد بدون تخصص در رشته پزشکي حق طبابت در جامعه را نداشته‌اند. و نيز غير از اطبا ساير مردم از فروش برخي از دارو‌ها ممنوع بودند.528
2-3-2-4-5- احداث سازمان امور کشته شدگان در جنگ
به دستور ناصر بايد کار گزارانش به حال خانواده‌هاي کساني که در جنگ کشته شده بودند رسيدگي مي‏کردند. غذا و لباس آنان را فراهم مي‏کردند.529
2-3-2-5- اصلاحات اقتصادي ناصر
ناصر در عرصه اقتصادي پهنه حکومتي خويش اقدامات قابل توجهي را به نفع مردم انجام داد. او رسوم ظالمانه‌اي که آل وهسودان در ديلم وضع کرده بودند. تا اموال و حتي جان مردم را در اختيار بگيرند. را برانداخت. و در برابر قوانين ستمگرانه آنان ايستادگي کرد. البته اين موضع گيري ناصر براي آل وهسودان خوشايند نبوده است. و حتي ناراحتي جستان فرمانرواي ديلم وحامي سرسخت وي را به دنبال داشته است.530 ناصر زمين‌هاي زميندارهاي بزرگ را در بين افراد فقير و بي
خانمان تقسيم کرد. تا آنان نيز بتوانند مانند ديگران زندگي شرافتمندانه‌اي داشته باشند. زيرا تا
زمان ناصر ايرانيان بنا بر يک باور افسانه‌اي افراد بي خانمان را از شياطين برمي‏شمردند. و براي
آنها حقي قائل نبودند.531 ابوريحان بيروني (م 440ق) در باره اين اقدام ناصر چنين مي‏نويسد:
“… ناصر اطروش آن رسم کهن را بر انداخت و رانده شده گان را با مردم در کدخدايي (دهقاني) اشتراک داد.”532
2-3-3- امارت داعي صغير و فرزندان ناصر بر گيل و ديلم
پس از مرگ ناصراطروش با رضايت ومساعدت ابوالحسين احمد بن‌ناصر حکومت گيل وديلم وطبرستان به حسن بن‌قاسم بن‌حسن بن‌علي بن‌عبد الرحمن شجري بن‌قاسم بن‌حسن بن‌زيد بن‌امام حسن مجتبي (ع) وا گذارگرديد.533 آملي (م قرن 8ق) در باره اين اقدام پسر ناصر چنين مي‏نگارد: “بنابر اينکه ابوالحسين (احمد بن) ناصر، امامي المذهب بود وبه مذهب او دعوت به امامت جايز نه، حکم وپادشاهي را با او (داعي صغير) سپرد.”534 حسن بن‌قاسم پس از به دست گرفتن حکومت علويان، ملقب به داعي صغير گرديد. مرعشي (م 892ق) در اين باره مي‏نويسد: “بدان داعيان که به کبير و صغير مشهورند هر دو حسني‌اند. (به اشتباه حسيني ضبط شده است) هرچه داعي الکبير است از فرزندان اسماعيل بن‌حسن بن‌زيد بن‌حسن بن‌علي (ع) و هرچه داعي صغير است از فرزندان قاسم بن‌حسن بن‌زيد بن‌(حسن بن) علي بن‌ابي طالب است… داعي محمد بن‌زيد که برادر داعي الکبير است. هم اکنون داعي الصغير است. اما آنچه در تاريخ به داعي الصغير مسطور است، همين حسن بن‌قاسم را که احوال او مربوط مي‏شود، مي‏باشد.”535
2-3-3-1- پناه آوردن داعي صغير به گيلان پس از شکست از جعفر بن‌ناصر
پس از آنکه ابوالحسين احمد زعامت حکومت علويان را به داعي صغير سپرد. ابوالقاسم جعفر يکي ديگر از فرزندان ناصر به شدت با اين اقدام برادرش به مخالفت برخاست. و رياست داعي صغير نپذيرفت. از اين‌رو او به ري نزد محمد بن‌صعلوک کار گزار سامانيان عزيمت کرد.536 وي با کمک نيرو‌هاي ساماني به سوي طبرستان حمله برد. داعي که تاب مقاومت در برابر سپاهيان ساماني را نداشت. به گيلان پناهنده گرديد.از اين‌رو جعفر بن‌ناصر برجاي داعي صغير در آمل به تخت نشست.537 داعي صغير هفت ماه را در گيلان سپري کرد که پس از جمع آوري نيرو از گيل وديلم در سال 307ق به سوي طبرستان لشکر کشيد. و جعفر بن‌ناصر متواري گرديد.538 مادلونگ مستشرق معاصر بر اين نظر است که اين لشکر کشي داعي صغير از گيلان پس از آزادي وي در زندان ري صورت گرفته است.539 البته اين سخن بنا بر تصريح برخي از مورخان نادرست به نظر مي‏رسد. در ادامه اشاره خواهيم کرد. که داعي پس از آزادي از زندان ري براي دومين بار از گيلان به سوي طبرستان لشکرکشي کرد.
2-3-3-2- پناه آوردن فرزندان ناصر به گيلان وحمايت گيل وديلم از آن دو
جعفر بن‌ناصر پس از شکست از داعي صغير در آمل به گيلان گريخت. از سوي ديگر سامانيان به فرماندهي قراتکين ترک به طبرستان حمله کردند. داعي که در مقابله با آنان ناتوان مانده بود. به کوهستان طبرستان به نزد اصفهبد محمد بن‌شهريار پناه برد. که اصفهبد نيز به گونه‌اي ناجوانمردانه او را دستگير و به نزد علي بن‌وهسودان والي خليفه عباسي فرستاد.540 احمد بن‌ناصر که با داعي همکاري داشت نيز پس از اين رخداد به برادرش جعفر در گيلان پيوست.541 نيروهاي قراتکين ساماني که بر طبرستان استيلا يافته بودند. پس از مدتي آنجا را به خاطر برخي نابساماني‌هاي خراسان ترک کردند. فرزندان ناصر که در گيلان مقيم بودند از اين موقعيت استفاده کرده و به کمک گيل وديلم به طبرستان حمله بردند. تا منطقه گرگان را در اختيار گرفتند.542
2-3-3-3- ورود دوباره داعي صغير به گيلان
داعي صغير که در زندان علي بن‌وهسودان در ري به سر مي‏برد پس از کشته شدن علي بن‌وهسودان به وسيله فردي به نام خسرو فيروز از زندان شد. و رهسپار گيلان گرديد.543 اين بار نيز وي به کمک گيل و ديلم به طبرستان و به سوي فرزندان ناصر حمله برد. وآنان را شکست داد. بسياري از ياران ناصري‌ها از جمله هروسندان بن‌تيدار گيلي کشته شدند.544 سرانجام داعي بر طبرستان استيلا يافت.
2-3-3-4- پناه گرفتن دوباره جعفر بن‌ناصر در گيلان
پس از آنکه فرزندان ناصر از داعي صغير در طبرستان متحمل شکست گرديدند. جعفر بن‌ناصر براي دومين بار به گيلان متواري شد. برادر وي احمد بن‌ناصر با داعي صغير مصالحه نمود.545 اين بار نيز جعفر بن‌ناصر با ياري مردم گيلان به طبرستان يورش برد. وبرادرش احمد بن‌ناصر نيز به وي پيوست. آن دو با همدستي برخي از سرداران گيل وديلم داعي در طبرستان شکست دادند.546
2-3-3-5- اختلافات ناصري‌ها و فرجام حکومت آنان
فرزندان ناصر همچنان حکومت طبرستان را در دست داشتند. تا آنکه احمد بن‌ناصر در سال 311ق و جعفر بن‌ناصر در سال 312ق در آمل در گذشتند.547 پس از آن دو، ابوعلي محمد بن‌احمد بن‌ناصر به حکومت رسيد. ماکان بن‌کاکي گيلي سردار مقتدر علويان که از اين انتصاب راضي نبود. به بهانه‌اي ابوعلي را به گرگان فرستاد.و دختر زاده خود اسماعيل بن‌جعفر بن‌ناصر را در آمل به امارت علويان منصوب کرد.548 ابوعلي با ماکان به جنگ برخاست و او را شکست داد و وارد آمل گرديد.549 او پس مدتي درگذشت وبرادرش ابوجعفر ناصر بن‌احمد بن‌ناصر (صاحب قلنسوه) به حکومت رسيد.550 ماکان بن‌کاکي که از دست ابوعلي متواري بود در رويان به نزد داعي صغير رفت وبا وي بيعت کرد. آن دو در سال 316ق به اتفاق هم ديگر براي جنگ با ابوجعفر به سوي آمل رفتند.551 ولي ابوجعفر با پشتيباني اسفار بن‌شيرويه و مردآويج بن‌زيار و همچنين حمايت اصفهبدان طبرستان آنان را شکست داد. داعي صغير در کار زار با اسفار به دست مردآويج زياري کشته شد.552 البته پس از مدتي ماکان موفق شد ابوجعفر را به قتل برساند. و براي بار دوم نوه خود اسماعيل بن‌جعفر بن‌ناصر را به امارت حکومت منصوب نمايد.553 اسماعيل نيز فرجامي جز قتل نداشت وبه دسيسه مادر ابوجعفر مسموم شده وبه قتل رسيد.554رقابتها و کشمکشهاي اميران گيلي وديلمي و جاه طلبي برخي از علويان سرانجام حکومت علويان را در طبرستان به انقراض کشاند.

فصل سوم؛ تشيع در گيل و ديلم
(از برافتادن حکومت علويان در طبرستان تا برآمدن دولت آل کيا)

در اين بخش و ضعيت تشيع از زمان بر افتادن حکومت علويان طبرستان تا قبل ظهور آل کيا را مورد بررسي قرار خواهيم داد. با توجه به اينکه در اين بازه زماني علويان شيعي مذهب بيشترين فعاليت و حضور را در عرصه سياست و

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی ظلم و ستم Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی سلطان محمد، رکن الدوله