پایان نامه با کلمات کلیدی امر به معروف، امام صادق

دانلود پایان نامه ارشد

(اعراف/157)
(همانان كه از اين فرستاده، پيامبر درس نخوانده- كه [نام‏] او را نزد خود، در تورات و انجيل نوشته مى‏يابند- پيروى مى‏كنند [همان پيامبرى كه‏] آنان را به كار پسنديده فرمان مى‏دهد، و از كار ناپسند باز مى‏دارد….. )
3. سپس حاکمان صالح (امامان) و مسئولان، خداوند بلند مرتبه مي فرمايد:
” الَّذينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَ لِلَّهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ” (حج/41)
(همان كسانى كه چون در زمين به آنان توانايى دهيم، نماز برپا مى‏دارند و زكات مى‏دهند و به كارهاى پسنديده وامى‏دارند، و از كارهاى ناپسند باز مى‏دارند، و فرجام همه كارها از آنِ خداست).
4. دسته ديگر گروه هاي تأثيرگزارهستند، خداوند مي فرمايد: وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (آل عمران/ 104)
و بايد از ميان شما، گروهى، [مردم را] به نيكى دعوت كنند و به كار شايسته وادارند و از زشتى بازدارند، و آنان همان رستگارانند.
بنابر نظر مشهور مفسران تعبير وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ که در محاورات خود ما نيز اگر در مثل چنين تركيبى وجود دارد، ظاهرش همين است كه براى تبعيض باشد مگر آنكه دليلى در كلام باشد، و دلالت كند بر اينكه معناى ديگرى از اين كلمه منظور است. (طباطبايى، 1374 ‏، ج‏3: 579)
” امر به معروف و نهى از منكر” دو مرحله دارد: يكى” مرحله فردى” كه هر كس موظف است به تنهايى ناظر اعمال ديگران باشد، و ديگرى” مرحله دسته جمعى” كه امتى موظفند براى پايان دادن به نابسامانيهاى اجتماع دست به- دست هم بدهند و با يكديگر تشريك مساعى كنند. قسمت اول وظيفه عموم مردم است، و چون جنبه فردى دارد طبعا شعاع آن محدود به توانايى فرد است، اما قسمت دوم شكل واجب كفايى به خود مى‏گيرد و چون جنبه دسته جمعى دارد و شعاع قدرت آن وسيع و طبعا از شئون حكومت اسلامى محسوب مى‏شود. اين دو شكل از مبارزه با فساد و دعوت به سوى حق، از شاهكارهاى قوانين اسلامى محسوب مى‏گردد، و مسئله تقسيم كار را در سازمان حكومت اسلامى و لزوم تشكيل يك گروه نظارت بر وضع اجتماعى و سازمانهاى حكومت مشخص مى‏سازد.
سابق بر اين در ممالك اسلامى (و امروز در پاره‏اى از كشورهاى اسلامى، مانند حجاز) با الهام از آيه فوق تشكيلاتى مخصوص مبارزه با فساد و دعوت به- انجام مسئوليت‏هاى اجتماعى به نام اداره حسبه و ماموران آن به نام” محتسب” و يا” آمرين بمعروف” وجود داشته است كه مامور بودند با همكارى يكديگر با هر گونه فساد و زشت‏كارى در ميان مردم، و يا هر گونه ظلم و فساد در دستگاه حكومت مبارزه كنند، و هم چنين مردم را به كارهاى نيك و پسنديده تشويق نمايند.
بنا بر اين وجود اين جمعيت با آن قدرت وسيع، هيچگونه منافاتى با عمومى بودن وظيفه امر بمعروف و نهى از منكر در شعاع فرد و با قدرت محدود ندارد. (مكارم شيرازى، 1374 ، ج‏3: 36)
برخي از مفسران معتقدند منظور از اين گروه هاي ويژه علما و انديشمندان اسلامي است، چرا که دعوت و امر به معروف و نهي از منکر وظيفه آنهاست، وليکن برخي گفته اند معنايش فراتر از اين است.
5. مجموعه امت و مردم بر طبق آيه ” كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتابِ لَكانَ خَيْراً لَهُمْ مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَ أَكْثَرُهُمُ الْفاسِقُونَ (آل عمران/110)
شما بهترين امتى هستيد كه براى مردم پديدار شده‏ايد: به كار پسنديده فرمان مى‏دهيد، و از كار ناپسند بازمى‏داريد، و به خدا ايمان داريد. و اگر اهل كتاب ايمان آورده بودند قطعاً برايشان بهتر بود برخى از آنان مؤمنند و [لى‏] بيشترشان نافرمانند. يکايک افراد جامعه در اوضاع سخت، با امر به معروف و نهي از منکر، مردم را به سوي پيامبران و صراط شان دعوت مي نمودند و از پيروي از طاغوت و فساد نهي مي کردند.

در اين بخش در يک مدل ارئه شده در شکل (2- 1) مباحث مطرح شده در امر به معروف و نهي از منکر که مقدمه ورود به انجام اين پژوهش ميداني جهت بررسي امر به معروف و نهي از منکر در حوزه حجاب مي باشد ارائه شده است.

شکل (2-1): مدل مباحث امر به معروف و نهي از منکر

مأخذ: يافته هاي تحقيق

2-1-3- شرايط امر به معروف و نهي از منکر
به صورت اجمالي در کتب فقهي شرايط امر به معروف و نهي از منکر در 4 شرط اصلي خلاصه مي شود:
1. آگاهي و شناخت امركننده و باز دارنده درباره معروف و منكر؛
2. احتمال تأثير امر و نهي بر تارك معروف و عامل منكر؛
3. اصرار فاعل بر استمرار ترك و واجب يا فعل حرام؛
4. نبود مفسده و زيان براي آمر و ناهي يا يكي از مسلمانان (نجفى ، ج21: 366).
اين چهار شرط از شرايط وجوب امر به معروف و نهي از منکر مي شوند، که هر کدام را برحسب ترتيبي که معمولا در تمام کتا ب ها يکسان است توضيح داده شده است.

2-1-3-1- علم به معروف و منکر (شرط اول)
اولين شرطي که در امر به معروف و نهي از منکر مطرح است آگاهي و شناخت آمر و ناهي نسبت به معروف و منکر است؛
صاحب جواهر مي گويد: “اول اين که معروف و منکر را بشناسد به دليل اين که از اشتباه در تعريف و انکار ايمن باشد”8 (همان منبع).
امام صادق (ع) در اين مورد فرمودند:” آمر به معروف و ناهي از منکر نيازمند است نسبت به حلال و حرام دين آگاهي لازم را داشته باشد، تا صلاحيت امر و نهي داشته باشد”9 (مصباح الشريعه: 272)
در حديثي ديگر ازحضرت امام صادق (ع)سوال شد که امر به معروف وظيفه چه کسي است؟ حضرت فرمود: ” اين تكليف برعهده كسي است كه ، توانمند ، مورداطاعت ، عالم به معروف ومنكر باشد ، نه برفرد ضعيفي كه خود، راه به جايي نمي برد”10 (عاملي، ج 11: 400).
اين شناخت سبب مي شود هنگام امر و نهي آلوده به انجام منکري نشود، البته به شرط قدرت بر انجام آن.
در فتاواي حضرت امام خميني (ره) اين چنين آمده:
* فراگيري شرايط امر به معروف و نهي از منکر و موارد وجوب و عدم آن و جواز و عدم آن واجب است، تا آنکه در امر و نهي مرتکب خلاف نشود.
* اگر شخصي در موردي که امر يا نهي جايز نيست، امر و نهي کند، بر ديگران واجب است او را از اين کار بازدارند، (چون اين عمل خود نوعي منکر است)
* اگر احتمال دهد که انجام دهنده منکر جاهل به حکم باشد، و مسأله مورد اختلاف نظر فقها نباشد، واجب است او را امر و نهي کند، به خصوص اگر جاهل مقصر باشد و احتياط آن است که ابتدا حکم را به او ياد دهد ، سپس او را نهي کند، به خصوص اگر جاهل قاصر باشد (خميني(امام)، ج 1: 466).
همانگونه که امام (ره) فرموده اند چنانچه نسبت به احکام اسلامي شناخت وجود ندارد نمي توان اقدام به امر يا نهي کرد ابتدا بايد نسبت به معروف و منکر هاي اخلاقي، عبادي، اقتصادي و … آگاهي داشته سپس امر و نهي کرد چراکه ممکن است نسبت به چيزي امر يا نهي شود که مشمول امر و نهي قرار نمي گيرد.

2-1-3-2- احتمال تأثير ( شرط دوم)
شرط دومي که مطرح است با عنوان احتمال تأثير امر و نهي در مخاطب امر نهي است، احتمال مفهوم عامي است که شامل يقين و احتمال مي شود، يعني زماني که با احتمال تأثير، امر و نهي واجب است با وجود يقين به تأثير امر و نهي، امر به معروف و نهي از منکر به صورت اولي واجب است؛
صاحب جواهر در مورد شرط احتمال تأثير مي گويد: ” دومين شرط جواز امر به معروف و نهي از منکر، با احتمال تأثير آن است، اين که اگر شخص آمر به معروف و ناهي از منکر ظن داشته باشد به عدم تأثير امر و نهي يا بداند که امر و نهي او بي تأثير است اين دو فريضه ديگر واجب نيست”11 (نجفى ، ج21: 366)
به صورت خلاصه مي توان گفت در فتاواي حضرت امام خميني (ره) اين چنين آمده:
1- اگر مي داند، امر به معروف يا نهي از منکر مؤثر است امر و نهي واجب است.
2- اگر مي داند امر و نهي تأثير نمي کند امر و نهي واجب نيست.
3- احتمال مي دهد امر به معروف و نهي از منکر مؤثر باشد امر و نهي واجب است.
4- دو نفر عادل شهادت مي دهند که امر و نهي امروزي اثر ندارد ولي خودش احتمال مي دهد مؤثر واقع شود واجب است امر و نهي کند.
5- شخصي دو کار حرام مرتکب شده و يا دو واجب را ترک کرده است که مي داند، امر يا نهي نسبت به هر دو مؤثر نيست ولي نسبت به يکي از آنها احتمال تأثير مي دهد. وظيفه چنين است :
الف : مي داند نسبت به يکي (به طور معين) مؤثر است و نسبت به ديگري مؤثر نيست، بايد همان مورد را امر يا نهي کند، مثلاً مي داند نماز نمي خواند و روزه هم نمي گيرد ولي مي داند اگر به هر دو امر کند، به هيچکدام عمل نمي کند ولي اگر تنها به نماز امر کند مؤثر است، بايد او را به انجام نماز امر کند.
ب : مي داند نسبت به يک از آنها (به طور غيرمعين) مؤثر است، در اين صورت هر کدام را مهمتر است بايد عمل کند و اگر هر دو مساوي است ، بين آن مخير است به هر کدام که بخواهد، بايد عمل کند.
6- اگر احتمال بدهد که امر يا نهي او در تأخير وقوع منکر يا تسريع انجام معروف مؤثر است، امر و نهي واجب است.
7- اگر بداند که نهي او هم اکنون مؤثر نيست، ولي مي داند يا احتمال مي دهد که اگر اکنون او را امر يا نهي کند ، نسبت به آينده مؤثر خواهد بود، امر و نهي واجب است.
8- اگر بداند که امر و نهي او جلوي معصيت را نمي گيرد ولي از آن مي کاهد – امر و نهي واجب است و يا از معصيت مهمتري جلوگيري مي شود هر چند معصيت کوچکتري انجام مي شود. (خميني(امام)، ج 1: 470-467)
لازم به ذکر است به طور کلي مي توان مي توان گفت امر و نهي با احتمال تأثير واجب و با احتمال عدم تأثير ديگر واجب نيست.

2-1-3-3- استمرار گناه (شرط سوم)
سومين شرط براي وجوب امر و نهي اين است که آمر به معروف بداند شخص خطاکار بر انجام خطاي خود مصر است و قصد ترک آن عمل را ندارد يا نه؛
صاحب جواهر اين شرط را اينگونه بيان مي کند: ” سومين شرط اين که بداند فردي که منکر را انجام داده يا واجب را ترک کرده مصر است بر انجام دوباره آن، پس اگر نشانه اي ظاهر شود مبني بر عدم تکرار، نهي او ساقط مي شود”12 (نجفي : ج 21: 369).
در فتاواي حضرت امام خميني (ره) اينچنين آمده:
1- اگر مي داند که انجام دهندهي آن عمل ، بناي ترک آن را دارد امر و نهي واجب نيست.
2- اگر نشانه هاي ترک عمل از وي ظاهر شود و از آن ، نشا نه هاي يقين حاصل شود که تکرار نمي کند، امر و نهي واجب نيست.
3- اگر پشيماني و توبه از او آشکار شد، امر و نهي واجب نيست.
4- اگر نشانه اي که موجب گمان به ترک عمل مي باشد از وي ظاهر شد، امر و نهي واجب نيست.
5- اگر قبلاً بناي تکرار عمل را داشته است ولي اکنون معلوم نيست که قصدش باقي است يا نه؟ بنا بر احتياط واجب بايد او را نهي کرد.
6- مراد از استمرار ، مداومت بر انجام کار نيست بلکه ارتکاب آن عمل است، هر چند يکبار ديگر باشد، پس اگر يک بار نماز را ترک کرد و بار ديگر هم بناي ترک دارد ، امر به معروف واجب است.
7- توبهي از گناه واجب است، پس اگر معصيتي مرتکب شود واجب است فوراً توبه کند، و اگر توبه از او ظاهر نشد ، امر او به توبه ، واجب است، و همچنين اگر شک دارد توبه کرده است يا نه ؟ و اين ، غير از نهي از گناه است که انجام داده است، پس اگر مي داند که بناي استمرا آن گناه را ندارد ولي توبه هم نکرده ، بايد او را به توبهي از گناهي که مرتکب شده امر کند.
اگر از حال او، اطمينان حاصل شد و يا از راه ديگري معلوم شد که بنا دارد معصيتي را مرتکب شود، هرچند هنوز هم مرتکب نشده ، جلوگيري از او واجب است (خميني(امام): 471 و470)
به نظر مي رسد در شرط دوم آمر به معروف و ناهي از منکر به دنبال نشانه هايي براي احتمال تأثير يا عدم احتمال آن هست در اينجا نيز به دنبال نشانه يا نشانه هايي مبني بر تکرار عمل يا پشيماني از عمل بايد باشد تا متناسب با آن امر و نهي صورت گيرد يا وجوب آن ساقط شود.

2-1-3-4- فقدان

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی گروه کنترل، دختران نوجوان، آموزش مهارت Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی امر به معروف، رسول خدا (ص)، امام رضا (ع)