پایان نامه با کلمات کلیدی امام صادق، زنان مسلمان، حدود پوشش

دانلود پایان نامه ارشد

( مطهري، 1366: 78).
اگر چه مهم‌ترين و شايع‌ترين طريق پوشش، حايل و پرده است ولي نمي‌‌توان حجاب را منحصر به پوشش از طريق پرده معني نمود. به هر حال، استعمال واژه حجاب در پوشش زنان در برابر مرد بيگانه بيانگر اين واقعيت است که بين معناي اصطلاحي حجاب و معناي لغوي يعني پوشش رابطه تنگاتنگي وجود دارد، چرا که ؛ ” حجاب اسلامي پوشش کامل براي پوشاندن بدن از چشم نامحرم است “. (انوري،1381، ج3: 2468)
مفهوم پوشش کلمه مناسبي است که براي واژه حجاب به کار برده شود روشن شدن حدود حجاب و لوازم آن به مشخص شدن دايره پوشش در اين بخش کمک مي کند.

2-2-2- حجاب مرد مسلمان
حجاب مختص به زن نيست و مرد براي حضور در جامعه نيز پوشش خاصي بايد داشته باشد هرچند حد و حدود خاص خود را دارد.
خداوند مي فرمايد؛ قُلْ لِلْمُؤْمِنينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَ يَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِكَ أَزْكى‏ لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبيرٌ بِما يَصْنَعُونَ (نور/ 30)
به مردان مؤمن بگو ديدگان خويش را از نگاه به زنان اجنبى باز گيرند و شرمگاه خويش را نگهدارند اين براى ايشان پاكيزه‏تر است كه خدا از كارهايى كه مى‏كنيد آگاه است. (طباطبايي، 1374 ، ج 15: 153)
از اين آيه شريفه چند نکته استفاده مي شود که عبارتند از:
1) پرهيز از نگاه هوس آلود.
2) پوشاندن شرمگاه از ديگران (اين حکم براي هر مرد و زن مسلمان واجب است).

2-2-2-1- کنترل نگاه
نگاه کردن به زن نامحرم شرايط خاص خود را مي طلبد، چشم چراني و نگاه از روي لذت به زن نامحرم ممنوع است،و اين نوع نگاه فقط نسبت به همسر بدون اشکال است. در جمله” قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ” از آنجايى كه كلمه” يغضوا” مترتب بر” قل- بگو” مى‏باشد نظير ترتبى كه جواب شرط بر شرط دارد قهرا دلالت مى‏كند بر اينكه قول در اينجا به معناى امر است، و معناى جمله اين است كه به مؤمنين امر كن كه چشم خود را بپوشند، و تقدير آن اين است كه:” ايشان را امر به غض و چشم‏پوشى كن كه اگر امر بكنى چشم خود را مى‏پوشند”، و اين آيه به جاى اينكه نهى از چشم‏چرانى كند، امر به پوشيدن چشم كرده و فرقى ندارد، آن امر اين نهى را هم افاده مى‏كند و چون مطلق است نگاه به زن اجنبى را بر مردان، و نگاه به مرد اجنبى را بر زنان تحريم فرموده است. ( طباطبايي،1474، ج‏15: 156)
امام صادق (ع) فرمودند: النَّظَرُ سَهْمٌ مِنْ سِهَامِ إِبْلِيسَ مَسْمُومٌ وَ كَمْ مِنْ نَظْرَةٍ أَوْرَثَتْ حَسْرَةً طَوِيلَة؛ نگاه تيري از تيرهاي مسموم شيطان است و چه بسا يک نظر که حسرت طولاني به دنبال خود آورده است (کليني، 1362، ج‏5: 55 )
همچنين اميرمؤمنان (ع) فرمودند: الْعُيُونُ مَصَائِدُ الشَّيْطَانِ؛ چشم کمين گاه شيطان است. (نوري، 1408، ج‏14: 271) و همچنين در جاي ديگر فرمودند: الشَّهَوَاتُ مَصَايِدُ الشَّيْطَان؛ شهوت کمينگه شيطان است. (همان منبع، 1408 ج‏11: 343)
آن چنان که در تفاسير فوق ديده مي شود کنترل نگاه بر طبق آيه 30 نور بر مرد ها واجب مي باشد، چنانچه در روايت خوانديم که نگاه تير شيطان است، چشم کمين گاه شيطان معرفي شده است، و سبب به گناه افتادن انسان مي شود به اين دليل کنترل نگاه بر انسان واجب است.
اما از حضرت صادق (ع) نقل شده زماني که پرسيدند براى مرد نگاه كردن به چه قسمت از بدن زن جايز است درصورتى كه محرم او نباشد؟ فرمود الْوَجْهُ وَ الْكَفّانِ وَ الْقَدَمانِ؛ صورت، دست ها و پاها (کليني، 1362، ج 5: 521)
با توجه به حديث فوق يک مرد مي تواند به صورت و دست ها و پاهاي يک زن نگاه کند و اجازه غير از اين به او داده نشده است.

2-2-2-2- پوشاندن شرمگاه
در ادامه آيه دستور دوم مي آيد مبني بر پوشاندن شرمگاه؛ و جمله” وَ يَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ” نيز به معناى اين است كه به ايشان امر كن تا فرج خود را حفظ كنند و كلمه” فرجه” و” فرج” به معناى شكاف در ميان دو چيز است كه با آن از شرمگاه كنايه آورده‏اند، و در قرآن كريم هم كه سرشار از اخلاق و ادب است هميشه اين كنايه را استعمال كرده است.
و مقابله‏اى كه ميان جمله” يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ” با جمله” يَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ” افتاده، اين معنا را مى‏رساند كه مراد از” حفظ شرمگاه” پوشاندن آن از نظر نامحرمان است، در روايت هم از امام صادق (ع) رسيده كه فرمود: تمامى آياتى كه در قرآن درباره حفظ فروج هست به معناى حفظ از زنا است، به غير اين آيه كه منظور در آن حفظ از نظر است. آن گاه به مصلحت اين حكم اشاره نموده، و با بيان آن مردم را تحريك مى‏كند كه مراقب اين حكم باشند و آن اشاره اين است كه مى‏فرمايد:” اين بهتر شما را پاك مى‏كند، علاوه بر اين خدا به آنچه مى‏كنيد با خبر است”. (طباطبايي، 1374 ، ج‏15: 156)
آنچه در اين آيه بيان شده پوشاندن شرمگاه است و حفظ آن از نگاه ديگران است.
مردان بايد در اجتماعي كه مردان و زنان در آن رفت و آمد دارند، غير از شرمگاه خود، مقداري از بدن را كه (اگر باز باشد ديگران به گناه مي‏افتند و باعث تهيج شهوت مي‏شود) بپوشانند، ولي مقداري كه عرفاً باز است مانند سر و گردن و پاها و باعث گناه ديگران نمي‏شود، نپوشاندن آن اشكالي ندارد. از طرفي بايد حيثيت اجتماعي و عفّت عمومي جامعه نيز حفظ شود، از اين رو مردان بايد پوشش مناسب داشته باشند.
اسلام با عرياني و نداشتن پوشش مناسب، مخالف است. از امام صادق(ع) روايت شده است که فرمود ” نهي رَسُولُ اللَّهِ (ص) عَنِ التَّعَرِّي بِاللَّيْلِ وَ النَّهَار…”؛ رسول ا… (ص) نهي کرده از عرياني در شب و روز.
امام صادق (ع) در جاي ديگر به نقل از امير مؤمنان فرمودند: إِذَا تَعَرَّى أَحَدُكُمْ نَظَرَ إِلَيْهِ الشَّيْطَانُ فَطَمِعَ فِيهِ فَاسْتَتِرُو؛ هر كس عريان شود شيطان به او بنگرد و طمع نمايد پس خود را بپوشانيد. (طوسي، 1407ق ، ج‏1: 374)
در همين رابطه امير مؤمنان علي(ع) مي‏فرمايد:
” إِذَا تَعَرَّى الرَّجُلُ نَظَرَ إِلَيْهِ الشَّيْطَانُ فَطَمِعَ فِيهِ فَاسْتَتِرُوا لَيْسَ لِلرَّجُلِ أَنْ يَكْشِفَ ثِيَابَهُ عَنْ فَخِذَيْهِ وَ يَجْلِسَ بَيْنَ قَوْم ‏”(عاملي، 1409،ج 5: 23)؛ هر گاه يکي از شما مردان مي‏شويد، شيطان نظاره‏گر شما مي‏شود و در شما طمع مي‏ورزد از اين رو، سعي کنيد خود را بپوشانيد. چرا که سزاوار نيست مرد به گونه‏اي در جامعه حضور پيدا کند که حتي رانش هويدا گردد.
حد پوشش واجب براي مرد مسلمان، آن مقداري است که او را از عرياني خارج کند، عرياني با توجه به جوامع مختلف متفاوت است و در فرهنگ هر منطقه مقداري که شخص مصداق عريان قرار گيرد با مناطق ديگر متفاوت است.

2-2-3- حجاب زن مسلمان
خداوند در مورد حجاب زن مسلمان به عنوان زني مؤمن مي فرمايد: وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ يَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ إِلاَّ ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى‏ جُيُوبِهِنَّ وَ لا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبائِهِنَّ أَوْ آباءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنائِهِنَّ أَوْ أَبْناءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَني‏ إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَني‏ أَخَواتِهِنَّ أَوْ نِسائِهِنَّ أَوْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُنَّ أَوِ التَّابِعينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلى‏ عَوْراتِ النِّساءِ وَ لا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ ما يُخْفينَ مِنْ زينَتِهِنَّ وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَميعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (نور/31)
و به زنان با ايمان بگو چشم از نگاه به مردان اجنبى فرو بندند و شرمگاه خويش را حفظ كنند و زينت خويش را جز آنچه آشكار است آشكار نسازند و بايد كه روپوش‏هايشان را به گريبان‏ها كنند و زينت خويش را نمايان نكنند مگر براى شوهرانشان، يا پدران و يا پدر شوهران يا پسران و يا پسر شوهران و يا برادران و يا خواهرزادگان و يا برادرزادگان و يا زنان و يا آنچه مالك آن شده‏اند يا افراد سفيه كه تمايلى به زن ندارند و يا كودكانى كه از اسرار زنان خبر ندارند، و مبادا پاى خويش را به زمين بكوبند تا آنچه از زينتشان كه پنهان است ظاهر شود اى گروه مؤمنان همگى به سوى خدا توبه بريد شايد رستگار شويد” (طباطبايي، 1374 ، ج 15: 153)

از اين آيه شريفه چند نکته استفاده مي شود که عبارتند از:
1) پرهيز از نگاه هوس آلود.
2) پوشاندن شرمگاه از ديگران (اين حکم براي هر مرد و زن مسلمان واجب است).
3) پنهان کردن زينتها (به غير از مواردي که آشکار است).
4) پوشاندن سر و گردن.
5) جواز آشکار نمودن زينتها و بدن در برابر محارم و يا افراد خاص.33

2-2-3-1- کنترل نگاه
در آيه قبل گذشت وظيفه مردان است كه چشمان خود را از ديدن نامحرمان فرو بندند و دامان خود را حفظ نمايند همانگونه هم خداوند در اين آيه به پيامبر (ص) مى‏فرمايد: ” قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ ” به زنان هم بگو: چشمان خود را از نگاه كردن به نامحرمان فرو گيرند.
” چشم‏چرانى” همانگونه كه بر مردان حرام است بر زنان نيز حرام مى‏باشد (مكارم شيرازى، 1374 ، ج‏14: 439).
در واقع اين حکم براي زن و مرد يکسان است و هر دو از چشم چراني و نگاه از روي لذت نامشروع نهي شده اند، در کنترل نگاه براي مؤمن احاديثي بيان شد که در اينجا از تکرار آن ها خودداري شده است.

2-2-3-2- پوشاندن شرمگاه
دستور دومي که خداوند متعال فرموده است، يَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ حفظ شرمگاه است. منظور از اين دستور، پوشانيدن از نگاه ديگران است چنانکه حضرت امام جعفر صادق(ع) مي فرمايند: “كل شئ في القرآن من حفظ الفرج فهو من الزنا إلا هذه الآية فإنها من النظر” (هر آيه اي که در قرآن سخن از حفظ فروج مي گويد، منظور حفظ کردن از زنا است، جز اين آيه که منظور از آن، حفظ کردن از نگاه ديگران است) (کليني، 1362، ج 2 : 36).
اين حکم همانند حکم قبلي بر زن و مرد مسلمان واجب است، هم نگاه خود را کنترل کنند و شرمگاه خود را بپوشاند و از نگاه ديگران حفظ کنند. براي تشخيص حدود حجاب توجه به اين آيه ضروري است : “وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى‏ جُيوِبِهِنَّ” (روسرى خود را بر روى سينه و گريبان خويش قرار دهند) و نيازمند روشن نمودن برخي از کلمات در اين آيه به تبيين بهتر مسئله حجاب کمک مي کند.

2-2-3-3- خُمُر
از جمله آنچه که حدود پوشش را مشخص مي کند واژه ” خمر” جمع” خمار” (بر وزن حجاب)است، در اصل به معنى پوشش است، ولى معمولا به چيزى گفته مى‏شود كه زنان با آن سر خود را مى‏پوشانند (روسرى). (مكارم شيرازى، 1374 ، ج‏14: 440)
طريحي علت ناميده شدن مقنعه به “خمار” را چنين بيان مي دارد: : وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَ‏ أي مقانعهن، جمع خمار و هي المقنعة، سميت بذلك لأن الرأس يخمر بها أي يغطى، و كل شي‏ء غطيته فقد خمرته، و جمع الخمار خمر ككتاب و كتب و اختمرت المرأة: أي لبست خمارها و غطت رأسها)؛ يعني مقنعه هايشان جمع خمار و آن مقنعه است؛ به اين نام ناميده شده چون سر با آن پوشيده مي شود. (طريحي، 1375، ج‏3: 292)
ابن عباس گويد: به اين وسيله مو و سينه و گلو و قسمتهاى پيشين پوشيده مى‏شود. (طبرسي، 1415،، ج 17: 242).
با بررسي کتب لغت مي توان گفت که خمار وسيله اي براي پوشش سرزنان بوده است. طبرسى گويد: اصل خمر به معنى ستر و پوشاندن است. راغب مي گويد: اصل خمر به معنى پوشانيدن شى‏ء است و به آنچه با آن چيزى را مى‏پوشانند خمار گويند ولى در تعارف، خمار مخصوص شده به آنچه زن سر خود را با آن مى‏پوشاند و جمع آن خمر (بر وزن عنق) است‏ (قرشي،1371 ، ج‏2: 299)
به روسري و مقنعه که زنان مسلمان براي پوشيدن سر و گردن مورد استفاده قرار مي‌دهند خمر گفته مي‌شود. به اين جهت مؤلف تفسير “الميزان” در سوره نور در اين زمينه مي‌نويسد: و هو ما تغطي به المرئه رأسها و ينسدل علي صدرها؛ آنچه زن با آن سر خود را مي پوشاند و بر روي سينه قرار مي گيرد (طباطبايى، 1374‏، ج 15: 112)
از تعاريف فوق به نظر مي رسد خمار چيزي است که زنان با آن سر خود را مي پوشانند و د

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی امام صادق، امام رضا (ع)، امر به معروف Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی پوشش بانوان، امام صادق، زنان مسلمان