پایان نامه با کلمات کلیدی امام رضا (ع)، امام رضا ع، افغانستان

دانلود پایان نامه ارشد

از تسليم شدن يحيي به فضل برمکي،عمو زادگان جستان عليه وي شوريدند. و او را به قتل رساندند.276 احتمالاً اين اقدام به دليل گرايش آنان به يحيي بوده باشد. لازم به تذکر است که تعداد پرشمار پيروان يحيي که از نقاط مختلف اسلامي‏به ديار ديلمان کوچيده بودند.277 در آشنايي ديلميان با اسلام شيعي و حتي گرايش آنان به اسلام بي تاثير نبوده است.
2-2-2- پناهندگي علويان به ديلم پس از شهادت امام رضا (ع)
تقريباپس از گذشت بيست وپنج سال از قيام يحيي در ديلم در سال 175ق، امام رضا عليه السلام به درخواست مامون (حک 195ق-218ق) به ايران وارد شدند.که حضور ايشان در ايران موجب مهاجرت گسترده سادات به شرق اسلامي‏گرديد. در اين مهاجرتها فرقي ميان سادات زيدي مذهب و يا امامي‏مذهب نبود چون زيديان نيز امام رضا (ع) را پس از قبول وليعهدي مامون وحضور در منصب سياسي به عنوان امام پذيرفته بودند.278 رسول جعفريان، عواملي چون تسامح مامون نسبت به علويان، محبوبيت سادات در نزد ايرانيان و وجود ظرفيتهاي قيام عليه خلافت در ايران،را درتسريع مهاجرت علويان تاثير گذار مي‏داند.279 در اين مهاجرت برخي از سادات علوي به ديلم رهسپار گرديدند. ظهير الدين مرعشي در اين زمينه مي‏نويسد “آوازه بيعت مامون با حضرت رضا (ع) باعث شد که سادات که هميشه در فشار بودند، روي به طرف ري وعراق نهادند. اين سادات از بنو اعمام وبرادران وتمامي حسيني وحسني بودند. چون اين دسته بيست ويک نفري به ري رسيدند، از واقعه قتل وشهادت حضرت رضا (ع) به وسيله مامون که به مکر وحيله آن حضرت را شهيد کرده مطلع شدند. لاعلاج براي حفظ خودشان پناه به کوهستان ديلمستان وطبرستان بردند بعضي‌ها در آنجا شهيد گشتند ومزار ومرقد ايشان معروف است وبعضي در همان جا توطن يافتند واتباع ايشان باقي است”280 وپيش از مرعشي آملي نويسنده تاريخ رويان نيز با اندکي تفاوت از اين رويداد سخن به ميان آورده است.281 با ملاحظه اين گزارشها در مي‏يابيم که حضور سادات علوي در اواخر قرن دوم در ديلم موجب گسترش تشيع در آن سامان گرديده است. به گونه‌اي که مرعشي از حضور پيروان آنان نيز سخن گفته است. البته بعدها با شکل گيري قيامهاي علويان در گيل وديلم، مهاجرتهاي سادات به اين مناطق فزوني يافت.
2-2-3- ارتباط قاسم بن‌ابراهيم رسي با ديلميان
پس از شکست قيام محمد بن‌ابراهيم معروف به “ابن طباطبا” در سال 199ق در عراق، برخي از اهالي ديلم مانند مردم مکه، کوفه، مدينه، ري، طبرستان، قزوين با برادرش قاسم بن‌ابراهيم بن‌اسماعيل بن‌ابراهيم بن‌حسن بن‌امام حسن مجتبي عليه السلام که ساکن مصر بود بيعت کردند.282 اين موضوع که در اوايل قرن سوم روي داده است، نشان دهنده آشنايي وارتباط ديلميان با قاسم رسي است. ونيز حاکي از فعاليت‌هاي سياسي فرهنگي علويان راه يافته در آن سامان مي‏باشد. هرچند قاسم رسي به علت عدم شرايط مناسب موفق به قيام نگرديد.283 ومدتي را نيزتحت تعقيب عوامل معتصم (حک 218تا 227ق) قرار داشته است.284 با اين همه ارتباط وي با منطقه ديلم از طريق برخي از شاگردان ديلمي‌اش همچنان برقرار بوده است. قاسم رسي (م246ق) کتاب مسائل الکلاريه را درپاسخ به سوالات شاگرد ديلمي‌اش عبدالله بن‌حسن کلاري تأليف کرد.285 (پيشتر روشن شد که کلار در گذشته از نواحي ديلم به شمار مي‏رفته است). در زمانهاي بعدي ناصر اطروش به واسطه کلاري از شاگردان قاسم در ديلم به آثار وي دست پيدا مي‏نمايد.286 همچنين با نگاه به کتابهاي “مسائل الطبريين” و “مسائل جعفر نيروسي طبري” از قاسم رسي مي‏توان دريافت او علاوه بر ديلميان با همسايگان طبرستاني آنان نيز مرتبط بوده است.287 با توجه به اين مطالب روند گرايش به تشيع در ديلم و ساير مناطق شمالي ايران در اوائل قرن سوم نيز سير صعودي داشته است.
2-2-4- پيروان محمد بن‌قاسم علوي در ديلم
در سال 219 ق در زمان خلافت معتصم عباسي (م227ق) يکي از علويان به نام محمد بن‌قاسم بن‌علي بن‌عمر بن‌علي بن‌حسين بن‌علي بن‌ابي طالب (ع) در منطقه طالقان خراسان (شمال افغانستان امروزي) قيام کرد. وبسياري از مردم خراسان به وي گرايش پيدا کردند. پس از مدتي عبدالله بن‌طاهر حاکم خراسان بر او دست يافت و او را دستگير کرد و به نزد معتصم به سامراي عراق فرستاد.288 و معتصم نيز وي را زنداني نمود.289در باره سرنوشت محمد بن‌قاسم اختلاف است برخي از کشته شدن290 وبسياري نيز از فرار وي از زندان سخن به ميان آورده‌اند. که پس از فرار کسي او را نديده واز مکانش هم باخبر نبوده است.291 به نظر مي‏رسد از اين‌رو عده‌اي از زيديان به مهدويت وي باورمند بوده‌اند.292 مسعودي (م346ق) در اين باره گزراش مي‏دهد که تا سال 332ق بسياري از مردم ديلم به همراه برخي از اهالي کوفه وکوهستان طبرستان و بعضي از نواحي خراسان به حيات محمد بن‌قاسم اعتقاد داشته‌اند واميدوار بودند که روزي او ظهور کند وجهان پر از جور وستم را مملو از عدل نمايد.293 از چگونکي آشنايي ديلميان با محمد بن‌قاسم وعقايد او ونيز از زمان گروييدن آنان به وي اطلاعي در دست نيست.
2-2-5- مهاجرت علويان به ديلم پس از شهادت يحيي بن‌عمر علوي
قيام يحيي بن‌عمر بن‌يحيي بن‌حسين بن‌زيد بن‌علي بن‌حسين (ع) يکي ديگر از قيامهاي دردسر ساز خلافت عباسيان به شمار مي‏رود. که در سال 248 ق294 يا 250 ق295 در عراق به وقوع پيوست. يحيي بن‌عمر که هماره از جانب دستگاه خلافت تحت پيگرد وآزار قرار داشته است.در سال 236ق در دوران خلافت متوکل عباسي دستگير و زنداني شد.296 يحيي پس از مدتي آزاد گرديد و در زمان خلافت مستعين (حک 248ق-253ق) به خاطر ظلم وستم عباسيان سر به شورش بر داشت. بسياري از کوفيان وحتي مردم بغداد از وي حمايت کردند.297 که سرانجام محمد بن‌عبدالله طاهري در نبردي او را به شهادت رساند.298 مرگ يحيي براي زيديان و حتي براي شيعيان اماميه نيز سنگين بود. از اين روست که ابوهاشم جعفري از اصحاب برجسته امام رضا299 وامام جواد و امام هادي وامام عسکري300 عليهم السلام به شدت محمد بن‌عبدالله طاهري را مورد سرزنش قرار مي‏دهد.301پس از شهادت يحيي بن‌عمر علوياني که در جنگ با محمد بن‌عبدالله طا هري جان سالم به در برده بودند به سوي کوهستان ديلم متواري شدند.302 البته در زمان متوکل نيز برخي از علويان طبرستان منطقه همجوار ديلم پناهنده شده بودند.303 اهالي گيل وديلم براي يحيي احترام خاصي قائل بودند و او را “يحيي عليه السلام” مي‏خواندند.304 احتمالاً فرار ياران يحيي به ديلم به خاطر علاقه مردم آن سامان به ايشان بوده است. هرچند بسياري از ديلميان در آن زمان هنوز به اسلام گرايش پيدا نکرده بودند ولي حضور علويان پناهنده در بين ديلميان غير مسلمان که دشمني با دستگاه خلافت نقطه مشترک آنان به شمار مي‏رفت. در گرايش مردم گيل وديلم به يحيي بن‌عمر علوي بي تاثير نبوده است.
2-3- دعوت ديلميان از علويان و ياري آنان در تأسيس حکومت
از بررسي مطالب گذشته به دست مي‏آيد که علويان بدون درخواست مردم گيل وديلم و از فشار حاکمان عباسي به آن مناطق ورود مي‏کردند وپناهنده مي‏شدند. البته اين مهمانان ناخواسته از سوي ديلميان موردپذيرش و استقبال قرار مي‏گرفتند. وهيچگاه آنان را از سرزمينشان بيرون نراندند. هرچند مردم ديلم با سادات مسلمان از لحاظ ديني هم عقيده نبوده‌اند. ولي همانطور که قبلا اشاره شد. دو عامل خوي مهمان نوازي ودشمني آنها با دستگاه خلافت موجب گرديد. تا علويان را بپذيرند. حشر ونشر علويان در بين مردم گيل وديلم در دوره‌هاي پسيني منجر به دعوت وحمايت بيشتر آنان از علويان گرديد.تاجايي که سادات علوي به کمک آنها موفق به تشکيل حکومت در طبرستان وگيل وديلم گرديدند.و علويان نيزدر عرصه حکومت داري ومردم داري نام نيک و درخشاني از خود برجاي گذاردند.305 ابودلف (زنده قرن 4) در اين باره مي‏نويسد: “اين خاندان (علويان شمال ايران) مردمي دادگستر ودر سياست مملکت داري دقيق ومنظم وکار رعايا با ايشان سر راست ودر ست است”306 بنابراين برآنيم تا نقش گيل و ديلم در تقويت وحمايت از علويان را نشان دهيم.
2-3-1- دعوت و حمايت ديلميان از حسن بن‌زيد علوي
2-3-1-1- علت دعوت ديلمي‌ها از حسن بن‌زيد (داعي کبير)
طبرستان برخلاف همسايه غربي‌اش منطقه ديلم در دوران بني اميه توسط مسلمانان گشوده شد و بر بسياري از نواحي آن کار گزاران خلفا سيطره داشتند. از اين در سال 250 ق وقتي محمد بن‌عبد الله طاهري موفق شد به دستور مستعين خليفه عباسي قيام يحيي بن‌عمر را سرکوب نمايد ويحيي را به شهادت برساند. خيلفه به پاس اين خدمت برخي از زمينهاي طبرستان از جمله قطعه زميني در مرز طبرستان و ديلم را به عنوان اقطاع به طاهري بخشيد.307 در حالي که مردم نواحي چالوس وکلار از آن زمين مشترکا استفاده مي‏کردند. با غصب اين ملک و آزار واذيت کار گزاران طاهري، ونيز حمله به منطقه ديلمان، مردم کلار وچالوس نواحي مرزي ديلم که گويا در آن زمان اسلام را نيز پذيرفته بودند به ستوه آمدند از اين‌رو براي رويارويي با عوامل طاهري با برادران ديلمي خويش هم پيمان شدند. جمعي از مردم ديلمان براي رهبري قيامشان ابتدا نزد يکي از سادات مقيم کجور رويان طبرستان به نام محمد بن‌ابراهيم علوي رفتند. محمد بن‌ابراهيم علوي از پذيرش اين امر استنکاف کرد. وآنها به سوي دامادش حسن بن‌زيد علوي در ري راهنمايي نمود.308 آنگاه آنان به ري نزد حسن بن‌زيد علوي رفته و او را باخود به کلار آوردندکه اهالي ديلم به همراه چالوس و رويان وکلار با وي به عنوان رهبر نهضت بر عليه کار گزاران عباسي بيعت کردند.309 که در اين بيعت روساي ديلم مانند وهسودان بن‌جستان شرکت داشتند.310 اين رويداد نخستين دعوت ديلمي‌ها از علويان به شمار مي‏رود.
2-3-1-2- پشتيباني ديلمي‌ها از حسن بن‌زيد در نبرد با طاهريان
پس از آنکه حسن بن‌زيد در نواحي مرزي طبرستان و ديلمان استقرار يافت. در نخستين گام به نبرد کار گزاران طاهري که در طبرستان حضور داشتند، شتافت.زيرا علاوه بر کينه اهالي ديلم و طبرستان از حکام طاهري، علويان نيز به خاطر شهادت يحيي بن‌عمر طالبي در عراق به دست محمد بن‌عبد الله طاهري از طاهريان دل خوشي نداشتند.311 لذا لشکريان وي پس از تسخير مناطقي چون کجور و ناتل در طبرستان تا نزديکي آمل پايگاه سليمان بن‌عبد الله طاهري فرماندار طبرستان پيش رفتند.312 ولي در آنجا سپاهيان داعي در مقابل نيروهاي طاهري در شرايط سختي قرار گرفتند. از اين‌رو داعي با اعزام محمد بن‌حمزه به ديلم از آنها نيروي کمکي تقاضا کرد. که ديلميان با اين در خواست موافقت نمودند و ششصد جنگجوي ديلمي به فرماندهي سرداراني چون اميدوار بن‌لشکرستان، ويهان بن‌سهل، فاليزبان، فضل رفيقي در منطقه پايدشت طبرستان به داعي کبير پيوستند. داعي به کمک اين افراد عوامل طاهري را از شهر آمل بيرون راند و بر آن شهر سيطره پيدا کرد.313 ديلميان در طبرستان هماره از سوي حسن بن‌زيد علوي در تصميمات مورد مشورت قرار مي‏گرفتند.314 سليمان بن‌عبدالله طاهري که در شهر ساري پناه گرفته بود. با حمله غافل گير کننده ياران ديلمي داعي مواجه شد.315 که به اذعان مورخان رزمندگان ديلمي در اين کارزار سرسختانه با طاهريان جنگيدند.316 پيروزي داعي در ساري دوام نداشت. چون سپاهيان سليمان طاهري بر داعي هجوم برده و او را به سوي چالوس متواري کردند.317 پس از مدت کوتاهي هزار نيروي کمکي ديلمي وگيلي در چالوس به داعي ملحق شدند. که وي با حمايت اين افراد توانست سپاهيان طاهري را شکست بدهد.براي بار دوم نيز سليمان بن‌عبدالله طاهري از عدم حضور برخي از ياران ديلمي داعي استفاده نموده وبه سوي آمل حمله کرد که اين بار نيز با پيوستن چهار هزار ديلمي به داعي او توانست براي هميشه بر سليمان طاهري فائق بيايد.318 برخي از تاريخ نويسان سليمان بن‌عبدالله طاهري را به تمايلات شيعي متهم مي‏نمايند. و لذا بر اين باورند که او در رويارويي با حسن بن‌زيد مسامحه به خرج داد.319ولي اين سخن نادرست به نظر مي‏رسد. همانطور که قبلا اشاره شد علويان پس از شهادت يحيي بن‌عمر علوي از امراي آل طاهر دل خوشي نداشته‌اند و با آنها دشمني

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی امام صادق، امام حسن (ع)، ماوراءالنهر Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی بن‌زيد، داعي، ديلم، ديلمي‌ها