پایان نامه با کلمات کلیدی امام حسین، فخر رازى، زبان عربی، امام صادق

دانلود پایان نامه ارشد

مثبت برای امویان، از ویژگیهای روایات آل زبیر است که متأسفانه منبع بساری از اخبار بوده‌اند و کتابهایی مانند المصاهرات به چنین ویژگیهایی توجه نکرده‌اند و تمام روایات آل زبیر را موثق دانسته‌اند.
در باب روایات آل زبیر دو مقاله با عنوان «منابع و سرچشمه‌های اطلاعات روایی آل زبیر در صدر اسلام»در نیمسال نامه تخصصی تاریخ و تمدن اسلامی (س3، ش5، بهار و تابستان 1386)و دیگری با نام «گزارش آماری درباره راویان آل زبیر و همسران و موالی آنان »هردو به قلم دکتر محمد رضا غضنفری نوشته شده است این دو مقاله بخشی از رساله دکتری ایشان بوده که با عنوان «کارنامه علمی و فرهنگی آل زیر در حدیث و تاریخ نگاری» به راهنمایی دکتر محمد علی بیگی در دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات تهران تدوین یافته و در تاریخ 30/11/1385دفاع شده است.1
معرفی و نقد منابع
1ـ عمدة الطالب فى انساب آل ابى طالب
كتابی است به زبان عربی در یک جلد درباره نسب اولاد پیامبر اسلام که توسط عالم شیعی و نسب شناس بنام قرن نهم هجری سید‌احمد بن‌علی بن‌عنبه (748ـ 824 هجری قمری) از نوادگان امام حسن نوشته شده است ابن‌عنبه علت و انگیزه اصلی تأليف اين كتاب را چنين بيان كرده كه چون به مناطق مختلف سفر كرده، ديده است افرادى ادعاى علوى بودن دارند و كسى آن را انكار نمى‏كند، چه اين‌كه به انساب علويون آگاه نيستند؛ لذا براى تبيين اصول و فروع اين انساب كتاب حاضر را تاليف و به تيمور لنگ تقديم كرده است. وى تاريخ پایان اين كتاب را سال 814 ق ثبت كرده است.
کتاب عمدة الطالب با نسب آباء پیامبر از نضر تا عدنان و از عدنان تا ابراهیم خلیل آغاز می‌شود و در ادامه به اعقاب سه پسر ابی‌طالب بنام‌های عقیل بن‌ابیطالب، جعفربن ابیطالب، علی بن‌ابیطالب، می‌پردازد.
در پایان به‌طور مشخص در دو بخش مجزا به اعقاب امام حسن و امام حسین دو فرزند بزرگوار امام علی اشاره می‌کند.
تقسیمات و فصل بندی کتاب راه را برای یافتن یک شخص یا نسب او آسان کرده است اما مؤلف به همه منابع اشاره نکرده و نام راوی یا کتابی که مطلب خاصی را از آن نقل کرده اشاره می‌کند.
علوم فقه و اصول و كلام اوليه را نزد پدرش آموخت و پس از وفات پدر به شهر رى سفر نموده و نزد كمال سمعانى رفت و او را به عنوان مرشد و استاد برگزيد. پس از مدتى جهت تكميل دروس، به مراغه سفر نمود و علم كلام و حكمت را نزد مجد الدين جيلي كه از بزرگان فن بود آموخت.‏
رازى مدتى به سفر رفت و در خوارزم و ماوراء النهر به دليل بيان مطالبى بر خلاف مذهب مردم آن‌جا، از شهر اخراج شده به هرات رفت. در آن‌جا مورد اكرام و احترام ‏سلاطين غورى قرار گرفت و سلطان غياث الدين محمد غورى مسجد جامع‏ بزرگ و مدرسه جامع هرات را براى مجالس پند و درس امام فخر رازى بنا نهاد.
فخر رازى به دليل آن‌كه دو پسرش داماد يكى از ثروتمندان رى بودند، از وضع مالى خوبى برخوردار بود.
او در موضوعات مختلفى از خود آثارى بر جاى گذاشته كه از آن جمله تفسير كبير با عنوان مفاتيح الغيب و هم‌چنين كتابى در بيان انساب آل ابى‏طالب با عنوان الشجرة المباركة في أنساب الطالبية است فخر رازى به سال 606 در هرات از دنيا رفت.
2ـ الشجرة المباركة في أنساب الطالبية
نوشته فخر الدین ابو عبدالله محمدبن عمربن حسین رازی شافعی ( 544ـ 606) فقیه، فیلسوف، مفسر، متکلم، کتابی یک جلدی در علم انساب به زبانم عربی است که شجره‏نامه فرزندان و اعقاب امير مؤمنان على(عليه السلام) را آورده است.
نویسنده در ابتدا به معرفی فرزندان علی(علیه السلام) از حضرت فاطمه(سلام الله عليها) به‌ترتیب امام حسن و فرزندان و نوادگان وی تا عصر خود و سپس امام حسین و فرزندان و نوادگان وی پرداخته است و سپس از دیگر همسران حضرت یعنی خولة. بنت عمیس الخثعمیه، فاطمه ام البنین بنت حزام بن‌العامریه و صهبای تغلبیه نام می‌برد و پس از آن اعقاب امام حسن و اعقاب آنان را نسل به نسل معرفی می‌کند. در بخش دیگری به معرفی نسب اولاد امام حسین که همان ائمه طاهرین هستند می‌پردازد از اعقاب جعفر کذاب، موسی مبرق، اسماعیل پسر امام صادق، اعقاب زید شهید، اعقاب محمد دیباج و غیره نیز یاد می‌شود در بخش بعدی نسب نامه فرزندان محمد بن‌حنفیه ذکر می‌شود و در بخش دیگر به نسب فرزندان قمر بنی‌هاشم، ابوالفضل العباس پرداخته می‌شود مولف در ادامه از نسب اولاد جعفر بن‌ابی‌طالب و نسب ابو یزید عقیل بن‌ابی‌طالب نیز یاد می‌کند در پایان نیز فهرستی از اعلام مرد صاحب نسب و نیز فهرستی از اعلام زنان ایشان، فهرستی از القاب ایشان و هم‌چنین فهرستی از اماکن و بقاع که در متن آمده ارائه شده است.
در این کتاب علاوه بر شناسایی فرزندان ائمه و ذریه رسول الله مجموعه‌ای از گزارشات تاریخی وجود دارد که در کتب معمول تاریخی یافت نمی‌شود.
تقسیمات و فصل بندی کتاب چندان راه گشا نیست و برای یافتن یک شخص یا نسب او بایستی در مظان آن جستجوی کافی کرد زیرا ممکن است بیان فرزندان و اعقاب آنان به درازا بکشد و پیدا کردن اعقاب دیگر فرزندان در این میان کار دقیقی خواهد بود.
عناوين كتاب‌ها و رسائل ابن‌حزم گواه بر اين است كه وى نويسنده‏اى بسيار پركار بوده است. گزارش‌هاى تاريخ نگاران نيز نشان مى‏دهد كه نوشته‏هاى وى به شمار شگفت‏انگيزى مى‏رسيده است. مثلا از پسرش ابو رافع فضل(د 479 ق/1086 م) نقل مى‏شود كه شمار نوشته‏هاى پدرش در فقه، حديث، اصول، نحو و لغت، ملل و نحل، تاريخ و نيز ردّيّه‏هايى كه بر مخالفان نوشته به حدود 400 مجلد مى‏رسيده و نزديك به 80000 برگ را در بر مى‏گرفته است، بدين سان وى را از لحاظ كثرت نوشته‏هايش با محمد بن‌جرير طبرى نويسنده تاريخ مشهور مقايسه كرده‏اند. (ابن صاعد، 76ـ 77)، اما از همه اين نوشته‏ها اكنون جز چند كتاب و تعدادى رساله باقى نمانده است‏.
3ـ جمهرة أنساب العرب:
کتاب جمهره به زبان عربی در یک جلد تالیف ابن‌حزم ابو محمد علی بن‌احمد بن‌سعید، فقیه، محدث، فیلسوف، عالم ادیان و مذاهب و شاعر و یکی از درخشان‌ترین چهره‌های فرهنگ اسلامی در اندلس (384ـ 456هجری قمری) گسترده‌ترین و جامع‌ترین کتاب نسب شناسی است.
شهرت خاندان ابن‌حزم با پدرش آغاز مى‏شود. پدرش و وى در يكى از بحرانى‏ترين و پرآشوب‏ترين دوران‌هاى تاريخ اندلس مى‏زيسته‏اند، كه همزمان با پايان خلافت امويان و فروپاشى وحدت جغرافيايى ـ سياسى اندلس و آغاز آشفتگى و انحطاط بوده است(نك: ابن‌حزم، خاندان).
عناوين كتاب‌ها و رسائل ابن‌حزم گواه بر اين است كه وى نويسنده‏اى بسيار پركار بوده است. گزارش‌هاى تاريخ نگاران نيز نشان مى‏دهد كه نوشته‏هاى وى به شمار شگفت‏انگيزى مى‏رسيده است. مثلا از پسرش ابو رافع فضل (د 479 ق/1086 م) نقل مى‏شود كه شمار نوشته‏هاى پدرش در فقه، حديث، اصول، نحو و لغت، ملل و نحل، تاريخ و نيز ردّيّه‏هايى كه بر مخالفان نوشته به حدود 400 مجلد مى‏رسيده و نزديك به 80000 برگ را در بر مى‏گرفته است، بدين سان وى را از لحاظ كثرت نوشته‏هايش با محمد بن‌جرير طبرى نويسنده تاريخ مشهور مقايسه كرده‏اند(ابن صاعد، 76ـ 77)، اما از همه اين نوشته‏ها اكنون جز چند كتاب و تعدادى رساله باقى نمانده است‏.
ابن حزم با مطالعه و تلخيص كتاب‏هاى نسب شناسى، رجال، تاريخ، زندگي‌نامه نويسى و غيره كه پيش از اين نوشته شده، يك مجموعه كامل و مرتبط به هم را نوشت. اين مجموعه در بردارنده
نام صحابه، بزرگان خاندان پيامبر(صلي الله عليه و آله)، نسل ايشان، خلفا، پسران آنان و ياران
بزرگ حاكمان و واليان مى‏باشد و مهم‌ترين حوادث تاريخى، قبيله‏اى، ادبى، ايام عرب، امثال عرب
را با تحقيق و ذكر اختلاف و بيان نظر درست آورده است؛ به همين لحاظ كتاب ابن‌حزم از خشكى
بدور است كه مطالعه آن را آسان و روان مى‏كند و شناخت تاريخى، ادبى و دينى مشخص را افزايش مى‏دهد.
امتياز ديگر كتاب جمهره، دقت زياد آن در پيوند بين قبيله‏هاى عربى دور افتاده در اندلس و مغرب به‌ويژه خاندان‏هاى حكومت‌گر آنان و ريشه‏هاى اصلى اين قبيله‏ها مى‏باشد و ياد مكان‌هايى كه اين مهاجرين در آن‏ها ساكن شده و توسعه يافته‏اند را فراموش نكرده است. و نام اين شهرها و علت نامگذارى آن‏ها را معمولا بيان نموده و در اين زمينه مورد اعتماد مى‏باشد.
ابن حزم پس از بيان انساب عرب، اطلاعات عرضه شده را به صورت خلاصه‏اى گويا آورده است تا دسترسى به شعبه‏هاى قبايل و پيوند بين آن‏ها آسان باشد.
در پايان كتاب نسب ملوك فارسى را به طور خلاصه و كامل ذكر نموده؛ از اين رو كتاب جمهرة جامع نسب عرب‏ها و هر كس كه به آنان وابسته بوده مى‏باشد يعنى خلاصه نويسى، و دقيق، كامل و پژوهشى بودن كتاب را مراعات كرده است.
از امتیارات این کتاب ذکر اعقاب امیرالمومنین و فرزندان آن حضرت بخصوص اعقاب امام حسن و امام حسین است اما با فرض صحت گزارش تاریخ نگاران مبنی بر هواداری و تعصب ورزی ابن‌حزم نسبت به بنی‌امیه و برتری دادن ایشان بر دیگر وابستگان قریش صحت گزارشات آن می‌تواند محل تردید و بحث قرار گیرد و ظن بر عدم گزارشات حمل می‌شود.
4ـ إعلام الورى بأعلام الهدى:
اين اثر يك دوره تاريخ چهارده معصوم است كه نوشته عالم بزرگ شيعه اماميه ابو علی، فضل بن‌طبرسی، معروف به امین الاسلام است وی متولد مشهد (460ـ 548 ه ق) بوده و در بیهق از دنیا رفت.
بنا به آن‌چه در مقدمه كتاب آمده، مؤلف اين اثر را براى يكى از ملوك آل باوند نوشته است.
مؤلف كه از شيعيان معتدل به شمار مى‏رود كتاب خود را به گونه‏اى گردآورده كه مورد قبول شيعه و سنى باشد. از اين رو بخشى از منابع خود را از كتب اهل سنت قرار داده است. صحيح بخارى، صحيح مسلم، دلائل النبوة ابوبكر بيهقى، كتاب المعرفة ابوعبدالله بن‌منده، شرف المصطفى ابو سعيد خرگوشى، مقاتل الطالبيين ابوالفرج اصفهانى، عيون الأخبار ابن‌قتيبة از جمله منابع او هستند. چنان‌كه از منابع شيعى او مى‏توان به كتاب كافى، عيون أخبار الرضا عليه‏السلام، كمال الدين، الغيبة شيخ مفيد اشاره كرد. با توجه به شباهت موضوع و محتواى اعلام الورى با كتاب الارشاد شيخ مفيد، بخشى از مطالب آن را مى‏توان برگرفته از آن دانست.
اهتمام طبرسى به سيره رسول خدا(صلي الله عليه و آله) ستودنى است زيرا كمتر كتابى از متقدمان شيعه درباره سيره آن حضرت تدوين شده است. از ويژگى‏هاى اعلام الورى آن است كه مطالب زيادى از كتاب أبان بن‌عثمان احمر بجلى صحابى امام صادق(عليه السلام) نقل كرده كه اكنون اين كتاب از بين رفته و تنها از طريق كتاب اعلام الورى به گزارش‏هاى آن دسترسى داريم.
إعلام الورى چهار ركن دارد و هر ركن چندين باب و فصل را در خود جاى داده است. از اين اركان يكى به شرح زندگانى رسول خدا(صلي الله عليه و آله) و حضرت زهرا(سلام الله عليها) است. ركن دوم زندگي اميرمؤمنان(عليه السلام) و ركن سوم شرح حال امام دوم تا يازدهم(عليهم السلام) است و ركن چهارم مختص امام عصر(عج) شامل زندگى و اثبات امامت آن حضرت، علت غيبت و جواب شبهه‏هاى مطرح شده پيرامون آن جناب‏.
اين كتاب در دوره‏هاى مختلف قابل توجه بوده و نويسندگان شيعى به آن استناد كرده‏اند، چنان‌كه از منابع مجلسى در بحار به شمار مى‏رود. گويا زمانى نسخه‏اى از آن بدون نام طبرسى يافت شده كه با عنوان ربيع الشيعة شهرت يافته و به سيد ابن‌طاووس(متوفاى 664) نسبت داده شده است. در حالى‌كه اهل فن، اين دو را يك كتاب مى‏دانند كه نسبت آن به طبرسى جاى ترديد ندارد.
از آن‌جایی که این کتاب جزء کتاب‌های انساب نبوده، به روابط سببی فرزندان و نوادگان ائمه به تفصیل نپرداخته است و در مقایسه با کتاب‌های انساب در دسته دوم اهمیت قرار گرفته بیش‌ترین استفاده از این کتاب در حوزه گزارشات تاریخی پیرامون زندگی فرزندان ائمه بوده است.
5ـ الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد:
شیخ مفید مؤلف اين كتاب از چهره‏هاى برجسته علما و فقهاى شيعه(336ـ 413 هجری) در قرن چهارم هجرى مى‏باشد. شيخ مفيد از شاگردان ابن‌ابى‌عقيل است. وى در حومه بغداد ديده به جهان گشود و دانش‏هاى ابتدايى را در خانواده و زادگا

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی امام حسین، حل اختلاف، سیره نبوی، امیرالمومنین Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی امیرالمومنین، امام حسین، امام صادق، زین العابدین