پایان نامه با کلمات کلیدی اعراب مسلمان

دانلود پایان نامه ارشد

تشکيل مي‏دادند. مستوفي (740ق) درباره اين شهر چنين گزارش مي‏دهد “فومن از اقليم چهارم است شهري بزرگ، و ولايت بسيار دارد. حاصلش غله وبرنج وابريشم
بسيار باشد”116از آنجاييکه ابريشم در فومن فراوان بود. بازرگانان معمولا در آن شهر رفت وآمد
داشتند. ساير مناطق همجوار فومن از لحاظ اقتصادي به آن شهر نيازمند بودند.117 حاکمان فومن مذهب شافعي داشتند.118 آنان با شيعيان آل کيا در پاره‌اي از دوره‌ها در گير بوده‌اند که درادامه بدان خواهيم پرداخت.
1-2-3- واژه‌شناسي گيل وديلم
1-2-3-1- بررسي نژاد واصطلاح گيل وديلم
واژه ديلم داراي معاني ومفاهيم لغوي گونا گون مانند؛ سختي وبلا، مرگ، دشمن، سپاه بسيار، جماعت مورچگان وغيره است.119 وداراي مصاديق خارجي چون اسم مکان واسم گروهي از مردم نيز مي‏باشد.از اين‌رو گفته اند؛ ديلم به مردم بومي ساکن ناحيه ديلم اطلاق مي‏گردد.120 واژه گيل نيز هماره به معناي اسم مکان به کار مي‏رفته است.121 درباره منشا ديلميان چيزي دانسته نيست. ولي برخي محققان احتمال داده‌اند ديلميان پيش از ورود نژاد آريايي در ايران، در ناحيه ياد شده زندگي مي‏کردند. وبسياري از نويسندگان قديم يونان وروم با ديلمي‌ها آشنا بوده‌اند. وآنان از ديلميان به نام “لومايوي” واز همسايگان شمالي مادها نام برده‌اند ومحدوده سرزمين آنها را به نام دلوئيس در شمال خورو ميترنه (خوار و ورامين) ودر غرب تپوري (طبرستان) ياد کرده‌اند.122 درباره اصالت کلمه گيل وگيلان هم چيزي معلوم نيست گيلان مرکب از گيل به اضافه ان پسوند مکان، در زبان پهلوي گلان يعني مملکت گيل‌ها ودر نزد يونانيان گلا ودر اوستا نام ناحيه‌اي به صورت “ورنا” آمده است.123 گيل نيز مانند ديلم به ساکنين سرزمين گيلان اطلاق مي‏شود.124
محققان بر اين باورند که دو تيره گيل وديلم از يک ريشه و نژاد هستند. واز آنجاييکه تيره ديلم معروفتر بوده است.شايد از اين روست برخي گيلاني‌ها را برادران ديلمي‏ها خوانده‌اند.125 هماره نام ديلم در سده‌هاي نخستين بر گيل غلبه داشته است.126 نويسندگان مسلمان نيز مطالبي را در باره ريشه ونژاد گيل وديلم نوشته‌اند که به دليل مستند نبودن نمي‏توان به آنها اعتماد کرد.يعقوبي (م284ق) دراين باره مي‏نويسد: مردم گيل وديلم وطيلسان از نژاد عامور بن‌سوبيل بن‌يافث بن‌نوح هستند.127 ابن‌فقيه (م365ق) مي‏نويسد: مردم طيلسان وطالقان وديلم از فرزندان اشبق بن‌ابراهيم مي‏باشند.128 برخي بر اين باورند، جيلان بن‌کاشج بن‌يافث بن‌نوح گيلان را بنا کرد وگيلانيان از نسل وي هستند.129قلقشندي (821ق) در اين باره مي‏گويد: ديلم از نسل ماداي بن‌يافث بن‌نوح يا از نسل باسل بن‌آشور بن‌نوح هستند130 بعضي نيز ديلميان را از فرزندان باسل بن‌ضبه بن‌ادد وقوم گيل را از قبيله بني تميم مي‏دانند.131 برخي نيز مي‏گويند؛ ديلميان از نژاد عرب مي‏باشند132 قزويني (م682ق) دليل اين انتساب به اعراب اين چنين شرح مي‏دهد: نژاد ديلميان ازبني تميم است از اين روست که آنان به علم وادبيات عرب تمايل دارند وآل بويه نيز به خاطر اصالت عربي شان اهل علم وفضل هستند.133 بهرحال به اقوال ياد شده به دليل اختلافات فروان و غير مستند بودن نمي‏توان اعتماد کرد. در باره موقيعت جغرافيايي قوم گيل وديلم بايد گفت بسياري از جغرافي دانان تصريح مي‏دارند که ديلميان در کوهستان وقوم گيل در جلگه مي‏زيند.134 و نيز مي‏گويند اين دو قوم به نام سرزمينشان شناخته مي‏شوند. يعني گيل وديلم برقوم وبر مکان آن قوم اطلاق مي‏گردد135. به دليل اشتراکات فراوان نژادي وفرهنگي اين دو قوم، برخي از مورخان فرق جدي بينشان لحاظ نکرده‌اند.136 توجه به اين نکته لازم است، بسياري از منابع اسلامي‏ وقتي از ديلم سخن مي‏گويند منظور آل بويه وسپاهيان ديلمي آنان است. غير دو نژاد گيل وديلم يک نژاد ديگر طيلسان يا تالشان نيز هماره در کنار آن دو قوم زندگي مي‏کردند. که آنها در منطقه تالشان در دامنه کوههاي غرب گيلان امروزي زندگي مي‏کردند، که ياقوت در باره آنان مي‏نويسد؛ طيلسان که معرب کلمه فارسي تالشان مي‏باشد وناحيه تالشان گسترده و داراي شهرها وجمعيت بسيار است که بين ديلم وخزر واقع شده است. که وليد بن‌عقبه درسال 35ق اين ناحيه رافتح کرد.137 تالشان هماره پيرو اهل سنت بوده‌اند. ولي برخي از علويان تلاش داشتندآنان به تشيع بگروند.138
1-2-3-2- بررسي انتسابات گيلي وديلمي
در اين بخش سعي داريم تا انتسابات گيلي يا گيلاني وديلمي يا ديلماني را بررسي کنم تابتوانيم منسوبين به اين نسبتها را مشخص نماييم. چون در طول مباحث اين نوشتاربه برخي از افراد منتسب به اين انتسابات برمي‏خوريم از اين‌رو مفهوم‌شناسي اين واژه گان ضروري است.
به منسوبين گيل وگيلان، گيلي وگيلاني گفته مي‏شود.139 فردوسي در اين باره مي‏سرايد؛
همه مرزبانان زرين کمر بلوچي وگيلي بزرين سپر140
جيل وجيلان به فتح جيم ويا کيل وکيلان که معرب گيل وگيلان است داراي انتساباتي است. گاهي جيلي وجيلاني به منسوبين ناحيه گيل يا گيلان اطلاق مي‏گردد.141 از اين‌رو ابن‌نقطه (م629ق) بسياري از عالمان گيلان که نسبت جيلي (گيلي) دارند را در تکمله الاکمال ذکر کرده است.142 به خانداني که در شهر بلخ زندگي مي‏کردند نيز به خاطر انتساب به جدشان جيلان بن‌محمد بن‌مهآفريد، جيلاني مي‏گفتند.143 همچنين به افرادي که برروي چوب محکم عناب که جيلان ناميده مي‏شد کار مي‏کردند جيلاني گفته مي‏شد.144 قريه‌اي به نام کيل در نزديکي شهر مدائن عراق ويا در نزديکي دجله قرار داشته است.145 که به کيل العراق مشهور بوده است واهالي آنجا را نيز کيلي مي‏خواندند.146 با اين همه سمعاني (م562ق) عالم برجسته عرصه انتساب نگاري مي‏گويد؛ استعمال انتساب جيلي و جيلاني نسبت به منطقه گيلان که همجوار طبرستان است بيشتر مي‏باشد.147 جيلان به فتح جيم به گروهي از مردم اصطخر فارس که در بحرين سکني گزيده بودند گفته مي‏شد.148 ولي از انتساب به اين قوم چيزي در مآخذ ذکر نشده است. در زبان فارسي گيلاني وگيلي را،گيلک نيز مي‏نامند.149 و زبان گيل‌ها را گيلکي مي‏خوانند.150 منسوبين به سرزمين ديلم را نيز ديلمي مي‏گويند.151 برخي نيز خود را به ديلم عرب منسوب داشته‌اند که سمعاني مي‏گويد چنين مکاني را نمي‏شناسم.152 بعضي به خاطر تجارت با کالاهاي ديلمي به ديلمي منتسب کرده‌اند.153 در اشعار شعراي فارسي سرا نيز از نسبت‌هاي ديلمي استفاده گرديده است؛
خيل بنفشه باکله ديلمي سوسن کان ديد کرد آلت زوبين عيان154.
اما نسبت ديلماني هيچ ارتباطي با سرزمين معروف ديلم ندارد. بلکه منسوبين به ديلمان يکي از روستاهاي ناحيه “خرجان” اصفهان را ديلماني خوانند.155 فشرده سخن اينکه انتسابات گيلي (جيلي)، گيلاني (جيلاني) و ديلمي به مردم منتسب به گيل و ديلم تعلق داشته است.
1-2-4- ويژگي‌هاي طبيعي و اجتماعي و اقتصادي گيل وديلم
هر منطقه‌اي ويا قومي داراي يک سري خصوصيات وخصلت‌هاي خاصي هستند که در ديگر اماکن يا اقوام يافت نمي‏شوند يا کمتر به چشم مي‏خورند. پهنه جغرافيايي گيل وديلم و مردم آنکه از تاريخي کهن برخوردارند نيز به برخي از صفات مشهور بوده‌اند. ودر اين مجال مي‏کوشيم گوشه‌اي از آن را در محدود ه تاريخي موضوع اين نوشتار گزارش دهيم تا قبل از پرداختن به موضوع پژوهش نسبت به آن خصوصيات شناخت پيدا کنيم وبانگاهي بهتر به بحث وبررسي بپردازيم. از آنجاييکه گيل وديلم در بسياري از جهات باهم شباهت فراوان دارند.156 لذا مشخصاتي که ذکر مي‏شود مربوط به گيل وديلم باهم مي‏باشد.
اقليم گيل وديلم از آب وهوا ونيز طبيعت جذاب وکم نظير در طول تاريخ برخوردار بوده است از اين‌رو بسياري از جغرافي نگاران و يا تاريخ نويسان ناگزير به ذکر پاره‌اي از آن ويژگي‌هاي شده‌اند. آنان گيل وديلم را سرزميني داراي رودخانه‌هاي خروشان و پرآب و چشمه‌هاي جوشان توصيف کرده‌اند.157 قزويني (م682ق) مي‏گويد: گاهي از اوقات به مدت چهل شبانه روز متوالي در گيلان باران158 مي‏بارد.159 گيلان داراي بيشه زارهاي فراوان وجنگل انبوه بوده است که عبور مرور از آن به سختي انجام مي‏گرفت.160 در گيلان درختان تنومند با ارزشي وجودداشته‌اند.161 در گيلان معادن نيز يافت مي‏شد معادن يکي از بهترين انواع زاج در منطقه گيلان قرار داشته است.162 معدن يک نوع سنگ دارويي که زنان از آن براي عدم سقط جنين استفاده مي‏کردند فقط درگيلان يافت مي‏گرديد.163 درباره شهرسازي در گيلان زياد سخن گفته‌اند. از جمله آنکه شهرهاي گيلان به دورخودحصارندارند.وساختمانهاي گيلان مانند بناهاي بغداد با آجرهاي پخته شده بنا شده است که چوب وساقه برنج سقف آنها را تشکيل مي‏دهد.164 در گيلان مساجد باشکوه وخانقاهها و حمامهاي پاکيزه وجود داشته است.165 سرزمين گيلان بسيار حاصل خيز بوده است. ودرعمق کم آب يافت مي‏شود. از اين‌رو آنجا ميوه‌هاي گوناگون مي‏رويد ونيز حيواناتي چون گاو و گوسفند در آن ديار فراوان مي‏باشد.166 قزويني مي‏نويسد؛ درگيلان اسبهاي زيبا و راهروي وجود دارد که بي همتا هستند “لم ير احسن منها صورتا وماشيا”167 برنج کاري و پرورش کرم ابريشم در گيلان رونق داشته است.168 البته به دامداري نيز اشتغال داشته‌اند.169 مقدسي (قرن 4ق) مي‏نويسد؛ پرپشم‌تر و پر ابريشم‌تر وبه همان اندازه پر درآمد‌تر از همه بلاد ديلم مي‏باشد.170 اين اموري که بيان گرديد بي ترديد در شکوفايي اقتصادي آن سامان تاثير گذار بوده‌اند شايد از اين‌رو است که نويسنده حدودالعالم (قرن 4ق) مي‏گويد؛ گيلان ناحيه‌اي آباد وپر نعمت است.171 مقدسي در قرن چهارم172 وابن فضل الله عمري در قرن هشتم173 هردو از ارزاني ونرخهاي مناسب وروبه پايين در گيل وديلم سخن گفته‌اند. قزويني (م 682ق) نيز مي‏نويسد: رزق حلال در اين زمان تنها نزد گيلاني‌ها است.174 در سرزمين گيلان برده خريد وفروش نمي‏شد وبرده داري رواج نداشته است.175 درحالي که بعضي از نويسندگان معاصربدون استناد اعراب مسلمان را متهم به رواج برده داري در شمال ايران کرده‌اند.176 مردم گيل وديلم را لاغر وگندمگون177 وخوش صورت توصيف کرده اند178. زنان گيلي نيز درتاريخ به عنوان زيبا‌ترين زنان معرفي شده‌اند.179 يکي از ويژگيهاي ظاهري مردم گيل وديلم اين بود که زلف مي‏گذاشتند و دستار نمي‏بستند.180 لذا مو و زلف آنان در ساير بلاد معروف بوده است.181 نويسندگان زيدي در اين زمينه حديثي از پيامبر (ص) درباره قيام ناصر در ديلم نقل مي‏کنند. که آن حضرت از موهاي بلند ياران ديلمي ناصر ياد کرده وفرموده است. “شعورهم کشعور النساء”.182 ديلمي‌ها در مقابل سختيها وفشارها مردماني استوار بودند که با درد ورنج از پاي نمي‏افتادند.183 مردم گيل وديلم از زن ومرد سلحشور وجنگجو بوده‌اند.184 واين روحيه دليري موجب گرديد مدتها با سپاهيان خلفاي اسلامي به مقابله برخيزند.معمولا شغل مردان گيلي کشت برنج وشغل زنانشان پرورش کرم ابريشم بوده است.185 و نيز زنهاي گيلي نوعي پارچه مي‏بافتند که به ديگر بلاد صادر مي‏شد.186 در روز گار گذشته در ديار گيل وديلم فروش نان معمول نبوده بلکه اين عمل را اهانت بر مي‏شمردند.187 ودر خانه اهالي گيل وديلم براي مهمان ولو بيگانه بازبوده واز مهمان با خوشرويي پذيراي مي‏کردند.188 ابواسحاق صابي در اين باره مي‏نويسد؛ ديلميان از شريف‌ترين وباکرامت‌ترين مردمان هستند وآنها مهمان نواز مي‏باشند از اين‌رو در مناطق ديلم خبازي وقصابي وجود ندارد آنان از مهمانان به گرمي پذيرايي مي‏نمايند.189 به نظر مي‏رسد اين حسن مهمان نوازي آنان موجب شد علويان متواري به آنها نزديک شوند. مردم گيل وديلم مردماني علم دوست ودانش پرور بوده‌اند. درگيلان عالمان بي شماري در علوم مختلف به ويژه در دانش فقه حضور داشته‌اند.190 سمرقندي در اين باره مي‏گويد “بيشتر رعيت آن مملکت (گيلان) سپاهي وتجار باشند وجمعي به حليه فضل ودانش اتصاف دارند وصورت علم وحکمت برصفحه خاطر مي‏نگارند”191 گيلانيان همواره در تهيه متنوع خوراکيها شهره بوده‌اند. لذا درباره غذاهاي مردم گيل وديلم برخي از مورخان سخن به ميان آورده‌اند. اظهار داشته‌اند که قوت غالب مردم گيلان را نوعي برنج خوب به نام

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی ناصر خسرو Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی رسول خدا (ص)، آداب و رسوم، جهان اسلام