پایان نامه با کلمات کلیدی ارگونومی، عوامل انسانی، فیزیولوژی

دانلود پایان نامه ارشد

ه ارگونومی
میتوان گفت عوامل انسانی هنگامی پدیدارشد که انسانهای اولیه برای نخستین بار ابزارها و اسباب های ساده ای ساختند . اما چنین گفته ای ممکن است تا حدودی مبتنی بر فرضیات باشد. پیدایش حوزه عوامل انسانی با وقوع تحولاتی در فن آوری کاملا عجین بوده است و آغاز پیدایش آن به انقلاب صنعتی اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم برمیگردد. مثلا در اوایل قرن بود که فرانک و لیلیان گیلبرت کار پژوهشی خود را در زمینه حرکت پژوهی و مدیریت کارگاه آغاز کردند. کار پژوهشی این دو تن را می توتن به منزله یکی از گام های اولیه در قلمرویی که بعدها عوامل انسانی نام گرفت تلقی کرد. پس از جنگ جهانی دوم و به وبژه با روشن تر شدن مشکلات کاری و حتی تلفات ناشی از عدم توجه به دانش ارگونومی در محیط کاری، نیاز به طراحی محل کار به صورت ارگونومیک بیشتر احساس شد. پیچیدگی اشتباه های احتمالی در زمینه های مختلف همچون هواپیماهای جنگی، رادار و دیگر تجهیزات در طول جنگ، هم جنبۀ مهندسی و هم جنبۀ رفتاری داشت و گروه هایی متشکل از روان شناسان، مهندسان، انسان شناسان و فیزیولوژیست ها، همراه با هم کوشش هایی را در جهت حل مشکلات طراحی و آموزش آغاز کردند. چنین کوشش هایی که در خلال جنگ جهانی دوم در آمریکا و انگلستان، به طور هم زمان آغاز شده بود باعث گردید تا دانش ارگونومی شروع به رشد و توسعه کند و در اغلب کشورهای اروپایی مورد توجه واقع شود.
در دهۀ 1980 میلادی، متاسفانه فجایع تکنولوژی بسیاری رخ داد و موجب شناخته شدن هر چه بیشتر دانش ارگونومی در میان مردم شد و کارخانه سازان، کارخانه داران، کارگران، دولتمردان و به تبع آن عامۀ مردم به طراحی ارگونومیک روی آوردند.
در 4دسامبر 1984میلادی، نشت گاز متلیو سوسیانات در کارخانه تولید سموم دفع آفات شرکت یونیون کار باید در بوپال هند، سبب مرگ نزدیک به 4000تن و آسیب دیدن 200000نفر دیگر شد. دو سال بعد، در 1986 میلادی، انفجار شدیدی در نیروگاه هسته ای چرنوبیل در شوروی سابق، سبب مرگ 300نفر و قرار گرفتن طیف وسیعی از مردم در معرض تابش های زیان آور و آلوده شدن میلیون ها هکتار زمین به رادیو اکتیو شد. سه سال بعد در 1989 میلادی در یک واحد تولیدی مواد پلاستیکی متعلق به شرکت نفت فیلیپس در تگزاس انفجاری رخ داد که شدت این انفجار معادل انفجار 10 تُن تی.ان.تی بود. 23 نفر کشته و 100 نفر مجروح شدند. به باور کارشناسان ، علت اصلی تمامی این حوادث ناشی از عدم طراحی صحیح ارگونومیک بوده است(ساندرز، 1378، 8-6)
سال 1994 را باید سرآغاز حرکت ارگونومی در معنای علمی آن دانست و در همین سال بود که اولین انجمن ارگونومی در انگلستان تاسیس شد و با شکل گیری منسجم این علم در دوره های زمانی مختلف، نقش خود را در عرصه های مختلف نشان داد.

جدول شماره 2-1 مراحل توسعه ارگونومی
دهه 1950
ارگونومی نظامی
دهه 1960
ارگونومی صنعتی
دهه 1970
طراحی ارگونومیک محصول برای مصرف کننده
دهه 1980
سیستم انسان و ماشین
دهه 1990
ارگونومی شناختی و ارگونومی کلان
دهه 2000
ارتباطات ارگونومیک (جهانی)
مرحله بعد
ارگونومی فرهنگی
وثوقی و همکاران1388

ظهور اولیه ارگونومی در ارتباط با پیوستگی بین انسان و محیط کارش را میتوان به زمان جنگ جهانی اول مرتبط دانست. کارگران در کارخانجات مهمات سازی مهم ترین نیروهای محافظ و تداوم دهنده تلاش های جنگی محسوب می شوند ولی با تحت فشار قرار دادن آنها به منظور بازدهی بیشتر، تعدادی از عوارض غیر قابل پیش بینی به تدریج ظاهر گردید که کوشش های انجام شده به منظور حل تعدادی از این مشکلات در سال 1915 منجر به تاسیس کمیته بهداشت کارگران مهمات سازی گردید که مشتمل بر تعدادی از افراد آموزش دیده در علوم فیزیولوژی و روانشناسی می گردیدند.
در پایان جنگ جهانی اول، کمیته مزبور به شکل هیئت تحقیقات خستگی صنعتی تغییر هویت داد که عمده تحقیقات این هیئت بر مطالعه روی مسائل خستگی در صنعت متمرکز گردید. در سال 1929 به هیئت تحقیقات بهداشت صنعتی تغییر نام داد و دیدگاه های آن به بررسی شرایط عمومی استخدام صنعتی به وبژه ار نقطه نظر حفظ بهداشت در بین کارگران و نیز کارایی صنعتی آنان معطوف شد. این هیئت از متخصصینی تشکیل یافته بود که در زمینه های فیزیولوژی، روان شناسی، پزشکی و مهندسی از مهارت های خاصی برخوردار بودند که تواماً و به طور مجزا پیرامون مشکلات گریبانگیر یک منطقه وسیع کاری به تحقیق می پرداختند و تحقیقات بیشتر بر شرایط وضعیتی، حمل بار، فیزیک مرد و زن به هنگام کار، فواصل استراحت، بازرسی، روشنایی، حرارت، تهویه، انتخاب موسیقی در حین کار، و اموزش متمرکز می گردید. با شروع جنگ جهانی دوم، پیشرفت سریعی در زمینه تجهیزات مسائل نظامی به وقوع پیوست. پس از ورود ارگونومی به حوزه های صنایع نظامی سپس یه صنایع عمومی، ارگونومی به تولید محصول از منظر مشتری پرداخت. ورود آنتروپومتری و توجه به ابعاد انسان شناسی در طراحی محصول در این مقطع بود که مورد تمرکز بیشتری قرار گرفت. نظام ارگونومی در جستجوی به حداکثر رساندن سطح ایمنی، کارائی و آسایش اپراتور توسط متناسب کردن نیازهای ماشین و اپراتور با ظرفیت های اوست. بدینسان در تعامل انسان و ماشین رابطه ای ما بین این دو جزء ایجاد می گردد که در نتیجه ماشین ارائه گر اطلاعاتی به انسان می شود که این اطلاعات از طریق دستگاه های خاص به او منتقل گردیده و او از راه کنترلهای گوناگون وضعیت ماشین را اصلاح نماید.
در ابتدا ارگونومی به تعامل انسان– ماشین تنها از دیدگاه فیزیکی می نگریست اما در ادامه بر اساس مشکلات و حوادث پیش آمده و تحلیل آنها متخصصان ارگونومی دریافتند که حلقه مهمی که در این زنجیره تعاملات نادیده گرفته شده است، بار فکری وارد به انسان می باشد که همانند بار کار فیزیکی می بایست متناسب با انسان باشد. از این رو دامنه ارگونومی به محدوده ی علم روانشناسی نیز گسترش یافت و مبحث شناخت و فرایند های زیربط جهت تحلیل کار به منظور آسان سازی آن برای انسان به ارگونومی وارد شد. در ادامه آن نیز ارگونومی کلان و نقش آن در بهبود وضعیت سازمان به لحاظ مدیریت و عملیات سازمانی مطرح گردید، زمینه ای که مشارکت و تشریک مساعی جهت اجرای فعالیت ها را در سازمان به ارمغان آورد و این شاخه ها نیز با عنوان ارگونومی کلان به دنیای ارگونومی وارد شد اما این انتهای کار نبود زیرا اجرای کار گروهی و مشارکت نیازمند یکسری روابط منطقی و اصولی است تا بر این اساس با کنترین زمان و هزینه به اهداف دست یافت. این فتح بابی بود تا ارتباطات ارگونومیک به میان آید.
ارتباطات بین افراد و گروه ها بر اساس فرهنگ جوامع متفاوت می باشد و این تفاوت در هر سازمان نیز بنابر قومیت ها و در نتیجه فرهنگ های مختلف دارای تفاوت خواهد بود. این موضوع سبب شد تا کانون توجهات ارگونومی به فرهنگی نیز معطوف گردد(همان منبع،84-82)
2-4تاریخچه ارگونومی در ایران
باید توجه داشت که هدف تمام فعالیت های تولیدی ” انسان” است، ابزار و وسایل کار در خدمت انسان هستند. و برای رفاه و تسهیل زندگی انسان ابداع و ساخته شده اند. اصولا ماشین آلات و ابزار کار به دست انسان طراحی و برای استفاده و مصرف انسان تولید می شوند، پس در این مورد مهم ترین اصلی که باید مورد توجه قرار بگیرد “انسان” است و بدین جهت آشنایی با ویژگی های انسانهای استفاده کننده، به منظور طراحی و ساخت صحیح ابزار و وسایل، اجتناب پذیر است. ضمناً باید در نظر داشت که ماشین آلات و سیستم های تولیدی طبق نیازهای فرهنگی و اقلیمی جوامع سازنده آنها ساخته و تولید شده اند و باید برای استفاده، مشخصات آنها را در نظر گرفت و سپس وارد کشور کرد و مورد استفاده قرار داد.
کشور ما همچون بسیاری کشور های در حال توسعه دیگر، طی سالیان دراز عمدتاً وارد کنندۀ ابزار کار، وسایل زندگی، ماشین آلات، تکنولوژی و سیستمهای تولیدی از کشورهای پیشرفته ای بوده است که این ابزار و ماشین آلات و سیستم های تولیدی بر اساس نیازهای همان جوانع و منطبق با خصوصیات ویژه همان مردم ساخت شده اند و چون در ساخت این ابزار و ماشین آلات و سیستم های تولیدی بعضاً نیازهای مصرف کنندگان کشورهای تولیدکننده آنها باعث شده اند.
انسانها از نظر خصوصیات فیزیکی، روحی، اجتماعی، اخلاقیات، برخورداری از آگاهی های صنعتی، شرایط اقلیمی و جغرافیایی و غیره با یکدیگر متفاوتند و هر ملت خصوصیات ویژه ای دارد که بدون تردید آنرا از جوامع و ملل دیگر متمایز می سازد. بنابراین مهم ترین عامل در در برنامه های رشد و توسعه ی صنعتی، در نظر گرفتن عوامل و انسانی جامعه مصرف کننده کالاها می باشد. به این جهت ضروری است با شناخت این خصوصیات به طراحی و تولید وسایل و ابزار و ماشین آلات اقدام شود، تا این ماشین آلات و ابزار به بهترین نحو به منظور کمک به مردم آن جامعه به کارگرفته شود و واقعاً “آرام و راحت جان و مشکل گشا” باشند، نه “قاتل نان و بلای جان و مزاحم” (کاظمی،1371، 57-56)
در ایران علم ارگونومی در در طول دهۀ 1970 با چند مطالعه انفرادی آغاز شد (مطالعات کاووسی، 1976، شاهنواز، 1977 و 1978 )علم ارگونومی در دوره تحصیلات مهندسی صنایع، توسط دکتر هوشنگ شاهنواز در دانشگاه فنی شریف معرفی شد. آن موقع ارگونومی یک یا دو واحد در تعداد کمی از دانشگاه ها ی کشور تدریس می شده است . اگر چه برای ایرانیان و صنایع، ارگونومی تا آن زمان موضوعی ناشناخته بود.
اولین توجه سیستماتیک ارگونومی در صنایع ایران با یک پروژه در یکی از کارخانجات شهر صنعتی قزوین و با همکاری مرکز ارگونومی کشورهای در حال توسعه شروع شد و مدیر کارخانه در فرآیند کار و پژوهش با علاقه مندی و تشخیص منفعت این رشته برای صنایع ایران، رسماً در فوریه 1996 دانشجوی دکتری ارگونومی صنعتی دانشگاه تکنولوژی ” لولئو” شد. در راستای فعالیت مرکز ارگونومی کشورهای در حال توسعه در ایران و با همکاری موسسات ایرانی و ارگونومیست های علاقه مند ایران، در نهایت با همکاری یکی از دانشگاه های کشور اولین دوره ارگونومی برای مدرسین ارگونومی اعضای هیئت علمی دانشگاه های کشور در سال 1379 برگزار گردید. در پایان یک هفته کارگاه، مجموعاً بیست نفر تصمیم میگیرند که برای تشکیل انجمن ارگونومی در ایران یک هیئت پیگیری موسس انجمن ارگونومی تشکیل شود و روز شانزدهم شهریور ماه، روز ارگونومی اعلام شود و افراد در این روز فراخوان شوند. در ظرف مدت کمتر از یکسال انجمن ارگونومی و مهندسی عوامل انسانی تاسیس شد و همکاری علاقه مندان به ارگونومی نشان داد که کار گروهی ایشان در یک جهت واحد هفتاد درصد ثمر بخش تر از حرکت تک تک آنهاست(شرعی، 1385، 9-8)
2-5 جنبه های بهداشتی ارگونومی
1- پیشگیری از بیماریها و اختلالات ناخواسته و غیبت
2- طراحی بهینه ایستگاه های کاری
3- بهترین استفاده از انرژی تلاش کاری
4- بهترین استفاده از منابع و قابلیت های کارگر
در محیط های کار به علت وجود عوامل مخاطره آمیز گوناگون امکان بروز بیماریهای شغلی امری معمول است. در بین عوارضی که سلامت افراد شاغل را بیشتر تهدید می کند عوارض اسکلتی و عضلانی محسوس تر است .
از دیدگاه ارگونومی جابه جایی بار به صورت دستی از طریق 6 فعالیت صنعتی انجام میشود :
بلند کردن، پایین آوردن، هل دادن، کشیدن، حمل کردن، نگه داشتن، جا به جایی بار به صورت دستی به صورت کوتاه مدت و چه در بلند مدت امکان صدمه زدن به انسان را به همراه دارد. در کل دو حالت متمایز برای بلند کردن بار به صورت دستی ممکن است :
حالت اسکات
حالتی که طی آن ستون فقرات کاملا به صورت کشیده و مستقیم نگه داشته می شود، زانوها خم شده و بار با دست ها به صورت محکم گرفته شده و با نیروی عضلات پا بار به طرف بالا هدایت می شود. در این حالت نیروی وارده بر ستون فقرات در حد قابل ملاحظه ای کنترل می شود.
حالت استوپ
حالتی که طی آن ستون فقرات خم شده و پاها مستقیم هستند. در واقع بلند کردن بار به این روش باعث می شود که نیروهای زیادی بر دیسک های بین مهره ای اعمال شوند. این حالت در مقایسه با حالت اول غیر

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی ارگونومی، زیست شناسی، کیفیت خدمات Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی ارگونومی، اصول ارگونومی، عوامل انسانی