پایان نامه با کلمات کلیدی آل محمد (ص)، جهان اسلام

دانلود پایان نامه ارشد

بر شلوارش، به گونه‌اي غير انساني در دريا رها کرد و به قتل رساند.918 البته از سرانجام سليمان بن‌عقيل ثائري پس از تصرف لاهيجان اطلاعي در دست نيست. اين گونه ابوطالب اخير بر لاهيجان تسلط يافت.
1-3-32-2- درگيري وي با حسني گرگاني و بد رفتاري با گيلانيان
پس از آنکه ابوطالب اخير بر بسياري از نواحي گيلان و ديلمان مسلط گرديد. يکي از علويان حسني به نام حسن گرگاني از گرگان به هوسم آمده و در آنجا مردم را به سوي خود دعوت کرد. ابوطالب اخير در هوسم به حسني رفته و او را به سوي لاهيجان متواري ساخت. آنگاه در پي ايشان به لاهيجان آمد. سيد حسني به ناچار به همراه ياران اندکش به سوي ناحيه خانکجا در نزديکي سفيدرود روانه گرديد. 919در آنجا ابوطالب اخير به کمک برخي از مردم گيل و ديلم او را شکست داد و از منطقه گيلان وديلمان بيرون راند.920 پس از آن ابوطالب اخير در اقدامي تلافي جويانه به آزار و اذيت مردم گيلان به دليل حمايت آنها از سيد حسني، پرداخت. عده‌اي از گيلانيان را زنداني و اموالشان را مصادره کرد. اين برخوردهاي خشن موجبات اعتراض عالمان زيديه گيلان را فراهم کرد.921 رفتارهاي ابوطالب اخير با اهالي گيلان به قدري غير اسلامي و شرم آور بود که پس از يک قرن يکي از نويسندگان گيلاني از نگاشتن تفاصيل آن حيا مي‌نمايد ودر اين باره مي‌نويسد: “لست استحسن نشر تفاصيل عمله (ابوطالب اخير) لانه ميت من آل محمد (ص)”922
3-1-32-3- حمايت برخي از خاندان ناصر و علماي ناصري از او
قبل از قيام ابوطالب اخير در گيلان، مردم آن ديار براي بيعت با يکي از نوادگان ناصر اطروش به نام رضا بن‌مهدي بن‌محمد بن‌خليفه بن‌محمد بن‌حسن بن‌ابوالقاسم جعفر بن‌حسن ناصراطروش معروف به ناصر رضا923 تمايل داشتند.924 ناصر رضا که از عالمان برجسته ناصريان و از شاگردان ابوحامد غزالي اشعري به شمار مي‌رفت.925 با فداکاري از به دست گيري زعامت گيلانيان دست کشيد و مردم را به پيروي از ابوطالب اخير فراخواند.926 با توجه به اينکه بسياري از گيلانيان ناصري مذهب بودند.927 اين اقدام ناصررضا در تسلط آسان ابوطالب اخير بر گيلان موثر بوده است. برخي از علماي ناصري مذهب نيز از ابوطالب اخير حمايت کردند. حتي حسين بن‌يوسف از عالمان برجسته ناصري براي ترويج امامت وي به ديار يمن عزيمت کرد.928
3-1-32-4- درگيري او با اسماعيليان نزاري الموت
ابو طالب اخير همانند زيديان يمن و نيز مانند امامان پيشين زيديه در گيل و ديلم، به شدت با اسماعيليان نزاري در الموت ديلم مبارزه مي‌کرد. بنابر نقل پاره‌اي متون تاريخي وي در يک روز 1400 نفر از اسماعيليان را به قتل رسانيد. و بيش از 88 قلعه آنها را تصرف کرد. او با محاصره روستاها و قلاع اسماعيلي نشين، آنان را به شدت در تنگنا قرار داده بود. ابوطالب اخير دارايي و اموال اسماعيليان را مصادره مي‌کرد و خانواده هايشان به اسارت مي‌برد. دشمني وي با نزاريان الموت به قدري عميق بود که حتي توبه رويگردانان اسماعيلي را نيز نمي‌پذيرفت. او افراد غير اسماعيلي را نيز به سبب ارتباط با اسماعيليان با مجازات مرگ روبرو مي‌کرد. در اين زمينه برخي گزارش مي‌کنند که به دستور ابوطالب اخير تمام اعضاي يک گروه هفت نفري را به دليل حضور يک اسماعيلي وعدم تشخيص آن يک نفر، به قتل رساندند.
3-1-32-5- روابط او با زيديان بيرون از گيل وديلم
براي نخستين بار در حيات زيديان ايران، امامت ابوطالب اخير مورد پذيرش زيديان خارج از منطقه گيلان نيز قرار گرفت. زيديان نواحي مختلف مانند مکه و مدينه ويمن با وي بيعت کردند.929 امري که نگراني خلفاي عباسي را به دنبال داشت.930 در ادامه از روابط ابوطالب اخير با زيديان خارج از گيل وديلم سخن خواهيم گفت.
3-1-32-5-1- ارتباط با حاکم زيدي عمان و اعزام نيرو به آن ديار
ابوطالب اخير با حکمران عمان که فردي زيدي مذهب بود ارتباط برقرار کرد.931 از آنجاييکه بيشتر مردم عمان از خوارج بودند.932 ابوطالب اخير پانصد جنگجو، ظاهرا از گيلان را به همراه اموالي براي ياري حاکم عمان به آن ديار فرستاد. اين جنگجويان از شرق وارد عمان گرديدند.933 از اقدامات اين نيروها در عمان گزارشي در دست نيست. گويا آنها بنا داشتند پس از انجام ماموريت در عمان رهسپار يمن شوند. ولي بنابر دلائلي نامعلوم موفق به انجام سفر به يمن نشدند.934
3-1-32-5-2- در خواست وي از علي بن‌حمزه بن‌براي ترويج امامتش در يمن
ابوطالب اخير براي براي گسترش و فراگير کردن امامتش در منطقه يمن به عنوان پايگاه سنتي زيديان هاودي مذهب بسيار تلاش مي‌نمود. او در اين راستا با ارسال نامه‌اي يکي از نوادگان هادي الي الحق به نام علي بن‌حمزه بن‌ابي هاشم را مامور اين کار کرد.935 اما علي بن‌حمزه ضمن بيعت با وي از پذيرش اين مسوليت به خاطر عدم همراهي مردم يمن، خود داري نمود.936 ناگفته نماند که نويسنده کتاب طبقات الزيديه به اشتباه زمان مرگ علي بن‌حمزه را در سال 477ق ذکر کرده است.937 در حالي که قيام ابوطالب اخير در سال 502ق صورت گرفته است.
3-1-32-5-3- درخواست از شرف الدين هادوي براي قيام در يمن
ابوطالب اخير در سال 511ق در طي نامه‌اي از شرف الدين ابوعبدالله حسين بن‌هادي از نوادگان امام هادي درخواست قيام در يمن را مي‌نمايد.938وي در اين نامه نسبتا بلند مباحث امور حکومت داري را نيز براي او ياد آور مي‌شود.939 از پذيرش و يا عدم پذيرش اين تقاضا از سوي شرف الدين هادوي چيزي در منابع ذکر نشده است.
3-1-32-5-4- اعزام برخي از علماي زيدي ايران به يمن
ابوطالب اخير جمعي از عالمان زيدي را به سرپرستي ابوطالب بن‌نصر از فقهاي برجسته زيديه براي دعوت به امامت خويش به سوي يمن اعزام نمود. اين گروه که متشکل از علماي ناصري و هادوي ايران بود. ابتدا به مکه رفتند و در بين حجاج يمن، جبال، ري، طبرستان، گيل وديلم دعوت به امامت ابوطالب اخير را مطرح کردند. آنگاه رهسپار يمن شدند و در آنجا محسن بن‌حسن از نوادگان امام هادي الي الحق را به عنوان نماينده ابوطالب اخير برگزيدند. لازم تذکر است يکي از افراد اين گروه اعزامي شخصي به نام عبدالجليل قزويني مي‌باشد.940 که نويسندگان زيدي او را از علماي زيديه برشمرده‌اند.941 در باره اين فرد اطلاعي نداريم. وي نمي‌تواند همان نويسنده امامي کتاب النقض و زنده در سال 550ق باشد. زيرا هيچ گزارشي او از اين سفر در کتاب النقض ذکر نکرده است. افزون بر اين سفر علمايي زيدي به يمن بين سالهاي 511ق تا 513ق صورت گرفته است942 ودر آن زمان عبدالجليل جوان بوده است. البته ابن‌بابويه رازي (زنده ق 6) در کتاب الفهرست علاوه بر نويسنده کتاب النقض از سه نفر از علما به نامهاي1- ابوسعيد عبدالجليل بن‌عيسي بن‌عبدالوهاب رازي متکلم943 2- رشيد الدين ابوسعيد عبدالجليل بن‌ابي الفتح مسعود بن‌عيسي رازي متکلم944 3- رشيدالدين عبدالجليل بن‌ابي المکارم بن‌ابي طالب واعظ،945 سخن به ميان مي‌آورد که هيچ کدام به قزويني مشهور نيستند. دو نفر نخست اهل ري مي‌باشند. احتمال مي‌رود نفر سوم قزويني و همان عالم زيدي مذهب بوده باشد. و يا آنکه عبدالجليل ياد شده فردي غير از اينان بوده است.
3-1-32-5-5- انتصاب محسن بن‌حسن هادوي در يمن
همان طور که ذکر شد علماي اعزامي زيديه ايران، يکي از نوادگان امام هادي الي الحق به نام محسن بن‌حسن بن‌ناصر بن‌حسن بن‌عبدالله بن‌محمد بن‌مختار بن‌ناصر بن‌هادي الي الحق را به عنوان نماينده به عنوان نماينده ابوطالب اخير در يمن برگزيدند.946 از اين‌رو محسن بن‌حسن هادوي مناطقي را در يمن مانند صعده، نجران، جوفين، ظواهر، حمير، را به نام ابوطالب اخير تصرف نمود.947 به نظر مي‌رسد همه زيديان يمن از امامت ابوطالب اخير نپذيرفته بودند و از اين‌رو در سال 513ق محسن بن‌حسن هادوي را در صعده به قتل رساندند.948
3-1-32-6- انتقام‌جويي ابوطالب اخير از مردم صعده يمن
از آنجاييکه ابوطالب اخير در پي گسترش امامتش بر يمن بود تا بتواند رهبري زيديان جهان اسلام را از آن خود نمايد. لذا قتل محسن بن‌حسن هادوي توسط مردم صعده براي وي شکست بزرگي محسوب مي‌شد. او براي جبران شکست و پي گيري فعاليت محسن هادوي و نيز انتقام از مردم صعده يمن، يکي از سادات ديلم (نام او معلوم نيست) را روانه يمن کرد.949 نماينده ديلمي ابوطالب اخير با حمايت محمد بن‌عليان اسعد بحيري از علماي زيدي يمن و نيز با مساعدت مالي امير غانم بن‌يحيي سليماني به خاطر قتل محسن هادوي شهر صعده را ويران نمود.950 از سرانجام تحرکات ديلمي و نيز ادامه فعاليت ابوطالب اخير چيزي دانسته نيست.
3-1-32-7- فرجام کار ابوطالب اخير در گيل و ديلم
ابوطالب اخير پس از جنگ و ستيز با حسني گرگاني و نيز بد رفتاري با مردم گيلان و در پي آن اعتراضات علماي زيديه، جايگاه مردمي خويش را رفته رفته از دست داد.951 برخي از زيديان آن روزگار افول زيديه در ديلم را ناشي از درگيري ابوطالب اخير و حسني گرگاني دانسته‌اند.952 از اين‌رو ابوطالب اخير در ناحيه تنهجان ديلم به نوعي منزوي گرديد.953 و از آنجا گهگاهي به گيلان لشکرکشي مي‌کرد. که اين حملات شکستها و نيز پيروزيهاي را به دنبال داشت.954 به نظر مي‌رسد ابوطالب اخير برخلاف جايگاه ممتازش در يمن وعمان، به دليل سوء رفتارش در گيل و ديلم از پايگاه قوي برخوردار نبوده است. از همين روست اودر نامه‌اي به يکي نمايندگانش در يمن، به تحقير زيديان گيل وديلم حتي ري و خراسان مي‌پردازد.955 سر انجام وي پس از هجده سال حکومت در گيلان وديلمان، در سال 520ق در روستاي فيتوک تنهجان چشم از جهان فروبست. او را طبق وصيت‌اش مخفيانه در آن روستا به خاک سپردند. تا از جسدش از نبش قبر و اهانت اسماعيليان در امان بماند.956 از اين‌رو محل دقيق گور ايشان نامعلوم مي‌باشد.
3-1-33- قيام حسن حسني گرگاني (م نيمه اول قرن 6) در گيلان
همان طور که قبلا ذکر شد در زمان حکومت ابوطالب اخير (م520ق) در گيل وديلم يکي از سادات حسني که اصالتي گرگاني داشت در هوسم قيام کرد و مردم را به امامت خويش دعوت مي‌نمود.957 از نسب و زمان دقيق قيام وي چيزي دانسته نيست. نويسنده الحدائق الورديه از نسبت “حسني” او سخن به ميان آورده است.958 از اين مي‌توان گفت حسني گرگاني از نسل امام حسن مجتبي (ع) بوده است. برخي از نويسندگان، شجاعت حسني گرگاني را همانند دلاوري هادي الي الحق حسني رسي (م298ق) دانسته‌اند.959 از اين‌رو احتمال مي‌رود او از نوادگان هادي الي الحق باشد و اين تشبيه نيز بدين سبب صورت گرفته است. به هر روي حسني گرگاني نتوانست در هوسم در برابر ابوطالب اخير مقاومت کند از اين‌رو به سوي لاهيجان گريخت. و در آنجا نيز از حملات ابوطالب اخير در امان نبود. لذا به ناچار به همراه ياران اندک خود رهسپار ناحيه خانکجا در حوالي رودخانه سفيد رود گرديد960 و ظاهرا در آنجا مورد حمايت مردم گيلان قرار گرفت.961 سر انجام وي در خانکجاي گيلان از دست نيروهاي ابوطالب اخير متحمل شکست شد و ناگزير به ترک گيل و ديلم گرديد.962 حسني گرگاني مدتي را در خارج از گيل وديلم به سر برد. تا آنکه دوباره پس از مرگ ابوطالب اخير به گيل و ديلم بازگشت و بر متصرفات وي تسلط يافت.963 اما مدتي بعد او به محض ورود به تنهجان ديلم پايگاه و مدفن دشمن ديرينه‌اش ابوطالب اخير توسط تنهجاني‌ها دستگير و پس ازمدتي کوتاه به دستور بزرگان آن سامان به قتل رسيد. و در قريه فيتوک تنهجان دفن گرديد.964 البته پس از چندي با سيطره اسماعيليان بر ناحيه تنهجان، قبر وي توسط آنان نبش و جسدش سوزانده شد.965
3-1-34- قيام ابوهاشم علوي (م 526ق) در گيل وديلم
ابوهاشم يا باهاشم علوي در حوالي سال 526ق در گيل وديلم قيام کرده و مردم را به سوي خويش دعوت مي‌نمود.966 از نام و نسب ونيز زمان دقيق قيام وي چيزي دانسته نيست. افزون بر اين يوسف بن‌ابي الحسن گيلاني نيز در نامه‌اش وي را در شمار امامان زيديه گيل و ديلم ذکر نکرده است. او نيز مانند ساير امامان زيدي با همسايگان اسماعيلي مذهب خود در الموت به شدت مخالف مي‌ورزيد. ابوهاشم علوي در راستاي اسماعيلي ستيزي به مردم مناطقي چون خراسان نامه مي‌نوشت.

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلمات کلیدی نماز جمعه، امر به معروف، جهان اسلام، مخالفت مردم Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی امام حسن (ع)