پایان نامه با واژگان کلیدی کوير، آبخيز، عليقلي

دانلود پایان نامه ارشد

تکتونيکي
– مرز بين کوه هاي محلي و چاله هاي مجاور
– تکتونيک فعال منطقه
– زلزلههاي سالهاي 1331، 1385 و 1389 منطقه ترود- رشم
عطاري
5/32
شمال شرقي- جنوب غربي
راستگرد
کامبرين مياني تا کرتاسه
– حد و مرز حوضه البرز و ايران مرکزي
– عامل روراندگي سنگ هاي سازند کرج بر روي کنگلومرا، ماسه سنگ و مارن هاي ژيپس دار ميوسن و پليوسن – پليستوسن

گسل عطاري با جهت شمال شرقي- جنوب غربي در 25 کيلومتري سمنان و بين دشت سمنان و روستاي قوشه واقع شده است. گسل مزبور گسل عمقي است و از کامبرين مياني تا کرتاسه پسين نقش مهمي در سرگذشت زمين شناسي چاله دامغان داشته و در عين حال حد و مرز حوضه البرز و ايران مرکزي به شمار مي رود. گسل عطاري نوعي روراندگي به طول 5/32 کيلومتر است که سبب روراندگي سنگ هاي سازند کرج بر روي کنگلومرا، ماسه سنگ و مارن هاي ژيپس دار ميوسن و پليوسن – پليستوسن شده است (آقانباتي، 1385، 554).
گسل ميامي (شاهرود) با روند شرقي – غربي جدا کننده منطقه بينالود از ايران مرکزي است. حد غربي گسل در جنوب غربي شاهرود در زير رسوبات عهد حاضر و پلاياي دامغان ناپديد مي شود و تا آخرين مراحل چين خوردگي آلپي در پليوسن حالت راست گرد داشته است. اين گسل قبل از ورود به حوضه آبخيز دامغان به دو شاخه تقسيم مي شود که شاخه اول آن در ناحيه شمالي پلاياي دامغان تا جنوب دهکده نعيم آباد و در سطح زمين قابل مشاهده است و سپس در زير رسوبات پلاياي دامغان مدفون مي شود (درويش زاده، 1385).
گسل هاي ترود – انجيلو در شمال روستاي ترود و در جنوب کوير حاج عليقلي به موازات گسل درونه واقع شده و حد و مرز جنوبي اين کوير را مشخص مي سازند. زمان پيدايش اين گسل ها کامبرين مياني و يا قبل از آن است. وجود اين گسل ها سبب شده تا هر نيرويي که از ابتداي تاريخ زمين شناسي منطقه بر اين ناحيه وارد شده، به دو دسته عمودي و مماسي تقسيم گردد. نيروي عمودي باعث حرکت قائم گسل شده و ناحيه ترود را بالا و پايين مي برد. نيروي مماس باعث حرکت افقي گسل هاي ترود انجيلو شده و حرکات چپ گرد اين گسل ها باعث چين خوردگي هايي با روند شمال غربي- جنوب شرقي گرديده و با تداوم اين حرکات حالت مارپيچي به خود گرفته است. عملکرد گسل هاي ترود و انجيلو در ايجاد چاله دامغان بسيار مشخص است و حتي اين گسل هل به ويژه گسل انجيلو در ايجاد توپوگرافي کوير حاج عليقلي نقش مهمي را ايفا کرده است (هوشمند زاده و همکاران، 1357). از مهمترين عوارض ژئومورفيک گسل مزبور مي توان به موارد: ايجاد چين خوردگي هاي محلي، افزايش ارتفاع ديواره چينها و دره هاي تکتونيکي، مرز بين کوه هاي محلي و چاله هاي مجاور (معيري و موسوي، 1387، 159)، تکتونيک فعال منطقه (خادمي، 1387، 47)، زلزله هاي سالهاي 1331، 1385 و 1389 منطقه ترود- رشم اشاره نمود.
گسل آستانه با روند شمال شرقي- جنوب غربي در 25 کيلومتري شمال غربي شهر دامغان قرار دارد و نهشته هاي جوان دره را به صورت چپ گرد بريده است. بريدگي هاي پاي مخروطه افکنه هاي شمالي کوير حاج عليقلي، ايجاد پرتگاه هاي گسلي در تپه هاي بازمانده از پادگانه هاي آبرفتي و اشکال مثلثي شکل و چشمه هاي موجود در بستر و کناره هاي جوان دره، آثار پراکنده اين گسل در منطقه مي باشند. گسل آستانه در ادامه مسير خود به سوي جنوب شرقي به شکستگي هاي گسلي به درون سازندهاي پيش از دوران چهارم مي رسد. از اين رو مي توان گفت گسل چپ گرد و جوان آستانه نمايانگر پويايي نيروهاي تکتونيکي موجود در منطقه است که ساختار کنوني ناحيه را شکل داده اند (احمدي، 1387، 120).
گسل دامغان با روند شرقي- غربي از ده کيلومتري شمال شهر دامغان مي گذرد و حد شمالي چاله دامغان را مشخص مي سازد که با برش نهشته هاش کواترنري معرف يک گسل کواترنري است. سپس در ادامه آن گسل ميامي در پيدايش چاله و حد شمالي حوضه آبخيز دامغان دخالت دارد. مشخص ترين اثر آن در برخورد با جاده رشم ديده مي شود. در دو طرف اين جاده گسل دامغان مانند باريکه اي به پهناي حدود ده متر مشخص است. بر اثر عملکرد گسل دامغان در منطقه سازندهاي کناره دشت برخاسته و نهشته هاي جوان همبر شده اند. طول اين گسل در حدود 100 کيلومتر برآورد شده است (آقانباتي، 1385، 551).
گسل دامگو در جنوب کوه هاي دولت يار قرار گرفته است. وجود رشته کوه هاي منفردي چون مارکوه، دولت يار، خورس و وجود رود خانه دامگو که تشکيل آن از تکامل طبيعي شاخه هاي فرعي تبعيت نمي کند دليل مشخصي بر اثبات وجود اين گسل و نقش آن در تحولات زمين شناسي منطقه مي باشد. مطالعات زمين شناسي منطقه نشان مي دهد که سازندهاي شمال و جنوب رودخانه دامگو يکسان نبوده و سازندهاي جنوبي نيز قديمي تر مي باشد (درويش زاده، 1385).

شکل (2-8) : نقشه تکتونيک گسلي حوضه آبي کوير حاج علي قلي

2-4-3 رخساره هاي ارضي و مواد مادري
مطالعات سنگ شناسي رسوبات پلاياي دامغان نشان مي دهد که آثار تخريب و فرسايش در آن ديده نمي شود و رسوبات از چاله دامغان به خارج آن منتقل نشده اند. لايه هاي رسوبي نيز در پلايا نسبت به مناطق اطراف مشاهده نمي گردد. اين موضوع مي تواند امکان فرسايشي بودن چاله دامغان را منتفي سازد. براي اينکه پلاياي دامغان را يک پلاياي تراکمي در نظر گرفت بايد حوضه آبخيز آن از فرسايش پذيري بسيار زيادي برخوردار بوده باشد تا امکان انتقال حجم عظيم رسوبات را به داخل پلايا فراهم سازد. در اين صورت بايد ميزان ذخيره رسوبات در حوضه بالا بوده و سطح رسوبات آبرفتي زياد باشد. با وجود رسوبات قابل ملاحظه اي به ضخامت 500 تا 600 متر، احتمال تراکمي بودن پلاياي دامغان وجود دارد (احمدي، 1387: 114) (شكل 2-9). مهمترين رخساره هاي زمين شناسي منطقه به شرح زير مي باشند:
تشکيلات آهکي به طور پراکنده در شمال و غرب منطقه گسترش يافته اند. آهک هاي مزبور متعلق به دوران هاي مختلف زمين شناسي مي باشد که شامل آهک هاي دونين، کربونيفر، پرمين، ترياس، ژوراسيک، کرتاسه، ائوسن و ميوسن هستند.
رسوبات رسي و سيلتي در شمال کوير حاج علي قلي در دامنه هاي جنوبي کوه هاي البرز شرقي گسترده شده اند. اين رسوبات در مناطقي از قبيل شهر دامغان، اطراف شاهرود و منطقه لجنه نيز مشاهده مي شوند و متعلق به دوران سنوزوئيک و کواترنر هستند.
رسوبات مارني و گچي در غرب کوير حاج عليقلي در منطقه ايستگاه لارستان، در شمال کوير در منطقه رود خانه نمک و شمال مهماندوست و شمال شرق بسطام و در شرق کوير در منطقه زردابيه مشاهده مي شوند. اين تشکيلات بيشتر متعلق به دوره هاي سيلورين، دونين، اليگوسن و نئوژن هستند.
تپه هاي ماسه اي در جنوب کوير حاج عليقلي در مناطقي از قبيل شرق چاه جام، عليان، حسن آباد، شمال کوه خرگوشي و جنوب کوه تپه شيطان گسترش يافته و متعلق به دوره کواترنر مي باشند.
ماسه سنگها بيشتر در قسمت شمال، غرب و شمال شرق کوير حاج عليقلي در مناطق ديباج، طزره، ابرسيج، جوز چال و کوه لان و در جنوب شرق شاهرود در منطقه جعفر خان، کوه انجيلو و کوه چشمه شاه قابل رويت هستند. اين سنگ ها بيشتر متعلق به دوره هاي ميوسن و نئوژن مي باشند.
سنگ هاي کنگلومرا به طور پراکنده در تمام منطقه قابل رويت هستند. در کوه هاي جنوبي کوير حاج عليقلي اين سنگ ها مساحت بيشتري را نسبت به ساير مناطق به خود اختصاص داده اند. اين سنگ ها متعلق به دوره ژوراسيک و از دوران سوم مربوط به دوره هاي پالئوژن، نئوژن و پليوپلئيستوسن مي باشند.
سنگ هاي آتشفشاني بيشتر شامل سنگ هاي آذرين دروني و بيروني از قبيل بازالت، آندزيت، کوارتز، آمفي پوليت، شيست، گنيس و گرانيت هستند و به طور پراکنده در تمامي کوه ها در شرق، جنوب و غرب کوير حاج عليقلي مشاهده مي شوند. اين تشکيلات بيشتر متعلق به دوره هاي سيلورين، کامبرين، ژوراسيک، ائوسن و پالئوسن مي باشند.
سنگ هاي دگرگوني بيشتر سنگ هاي مرمر را شامل مي شوند که به طور تقريبي در اغلب کوه هاي جنوبي کوير حاج عليقلي گسترش يافته و متعلق به دوره کامبرين و پرکامبرين مي باشند.
رسوبات تبخيري کويري شامل پهنه هاي گلي، نمک و اراضي باتلاقي هستند که در محدوده باتلاقي کوير حاج عليقلي گسترش يافته اند.
پادگانه ها و مخروطه افکنه هاي آبرفتي جوان بيشترين سطح منطقه را به خود اختصاص داده اند و از لحاظ ارتفاعي و شيب جزو اراضي هموار و سطوح کم ارتفاع منطقه محسوب مي شوند. مخروطه افكنه هاي جديد مربوط به دوره هاي باراني جديدتر دوران چهارم مي باشند. آبرفت هاي آنها نسبت به مخروطه افكنه هاي قديمي از بافت مناسبتري برخوردارند كه مناسبترين و مرغوبترين زمينهاي كشاورزي را در شمال و مغرب دشت تشكيل مي دهند و به سمت حوضه انتهايي (كوير حاج عليقلي) به علت كاهش بافت رسوبات و حضور نمك و افزايش تبخير، حاصلخيزي و كيفيت خود را از دست مي دهند.
پادگانه ها و مخروطه افکنه هاي پير عموماً در شمال و جنوب کوير حاج عليقلي و در ارتفاعي بلندتر از مخرطه افکنه هاي جوان قرار گرفته و در دامنه ارتفاعي 1200 تا 1300 متر از سطح دريا واقع شده اند. اين مخروطه افکنه ها بيشتر در شمال جاده شاهرود به دامغان و دامغان به سمنان به صورت موازي و منقطع گسترش يافته و متعلق به دوره کواترنر مي باشند. تشكيل آنها را به احتمال زياد مربوط به اولين دوره هاي باراني دوران چهارم بر مي گردد.
آبرفت هاي سست بستر رودخانه با گرانولومتري متفاوت از ريزترين ذرات تا قلوه سنگ هايي به ابعاد چندين سانتي متر در بستر و اطراف رودخانه ها و خشک رودهاي منطقه مشاهده مي شوند.

شکل (2-9) : رخسارههاي زمينشناسي حوضه آبي کوير حاج علي قلي

2-5 موقعيت و ويژگي هاي هيدرولوژي
از نظر واحدهاي کلان هيدرولوژي ايران به 12 حوضه عمده تقسيم مي شود که عبارتند از: حوضه آبخيز درياي خزر، حوضه آبخيز خليج فارس و درياي عمان، حوضه آبخيز درياچه اروميه، حوضه آبخيز درياچه نمك قم، حوضه آبخيز اصفهان و سيرجان، حوضه آبخيز نيريز يا بختگان، حوضه آبخيز جازموريان، حوضه آبخيز دشت كوير، حوضه آبخيز كوير لوت، حوضه آبخيز اردستان و يزد و كرمان، حوضه صحراي قره‌قوم، و حوضه آبخيز هامون. در اين ميان حوضه آبي کوير حاج علي قلي از منظر موقعيت هيدرولوژي در محدوده حوضه کوير مرکزي واقع شده است (شکل 2-10). حوضه دشت کوير که يکي از کم بارش ترين حوضه هاي کشور محسوب مي شود از حوضه‌هاي كوچكتري چون كوير حاج علي‌قلي، كوير نمك و دشت گناباد تشكيل مي‌يابد و مساحت آن به 227400 كيلومتر مربع بالغ مي‌گردد. از رودخانه‌هاي قابل توجه اين حوضه مي‌توان به حبله‌رود واقع در گرمسار و كال‌شور جاجرم كه يكي از طويل‌ترين رودخانه‌هاي ايران است، اشاره نمود (موحد دانش، 1387).

شکل (2-10) : موقعيت هيدرولوژيکي حوضه آبي کوير حاج علي قلي (اقتباس از موحد دانش، 1378)

موريسون تمام چاله هاي داخلي و درياچه هاي بسته ايران را به عنوان درياچه پلوويال معرفي كرده است (جداري عيوضي، 1383: 73). از مهمترين اين دلايل مي توان به پادگانه هاي درياچه اي و رسوبات ريزدانه موجود در آن اشاره كرد. در اطراف كوير حاج عليقلي 3 پادگانه آبرفتي تشخيص داده شده است كه ويژگي آنها بدين شرح است: اولين تراس در ارتفاع 1165 متري، دومين تراس در ارتفاع 1138 متري واقع شده اند و سومين تراس كه عددي از آن ذكر نشده است (كلينسلي، 1381: 75 تا 77). سطح فعلي درياچه در ارتفاع 1060 متري واقع شده كه هم اكنون به صورت نمكزار قابل مشاهده مي باشد (شکل 2-11). هر كدام از تراسها در ارتفاع خاص و با توجه به شرايط اقليمي خاصي ايجاد شده اند كه جداري عيوضي (1383: 73) اين پادگانه ها را به عنوان شواهد تغييرات اقليمي دوران چهارم در اطراف درياچه هاي پلوويال معرفي كرده است. رسوبات موجود در اين كوير از نوع ريزدانه مي باشند كه نشان از رسوبگذاري آب در حالت راكد است زيرا اولاَ: رسوبات لايه بندي دارند و ريزدانه مي باشند و جنس آنها از نوع رسوبات دريايي است. ثانياَ: بر اثر پروفيل هايي كه در منطقه مشاهده شده، لايه بندي رسوبات يك سطح تراز را نشان مي دهد زيرا آب در يك محيط بسته و در حالت راكد نمايانگر سطح تراز مي باشد. اين

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی کوير، ژئومورفولوژي، رگزيستازي Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی اقليمي، درياچه، کوير