پایان نامه با واژگان کلیدی وجدان کاری، تمدن اسلامی، فرهنگ اسلامی، نظام اقتصادی

دانلود پایان نامه ارشد

اکرم (ص) این بود که هر کاری را محکم و استوار انجام می داد.
6- کیفیت: در اخلاق کاری پیامبر (ص) آنچه حائز اهمیت و ارزش بود، توجه به کیفیت کار و نحوه ی عمل بود نه کمیت وکثرت آن.
تقریباً در بیان همه ی محققین در خصوص عواملی که سبب گسترش و اوج گیری خارق العاده تمدن اسلامی شده است می توان موارد ذیل را یافت.
1. اهمیت دادن به فهم و دانش و توصیه به آموختن و دانستن بیشتر.
2. تسامح اسلامی از عوامل مهم دیگری است که زمینه ی شکل گیری و رشد تمدن اسلامی را فراهم آورده است به طوری که تسامع را ما در تمدن اسلامی قلمداد می نماید.
3. ایجاد زمینه ی رشد برای عموم افراد و طبقات اجتماعی و بهره گیری از استعدادهای طیف وسیع جامعه.
4. حس کنجکاوی مسلمانان.
5. نیاز روز افزون جامعه ی اسلامی سبب گردید که مسلمانان دست آوردهای تمدنهای پیشین را تکمیل نموده و توسعه دهند و در نهات تمدنی عظیم به وجود آورند.
اگر بخواهیم یک نتیجه ی کلی تر از بیان این عوامل بگیریم این است که در تاثیر تمامی این عوامل شکی نیست، ولی آنچه تمدن اسلامی را به شکوفایی رساند عنصری به نام کار و تلاش بود(اشرفی،38:1375).
در جامعه ای اسلامی خود اتکایی هر یک از افراد، از دستورات اکید اسلام است، زیرا در نظام اقتصادی و اجتماعی اسلام کسانی که از طریق دسترنج دیگران زندگی میکنند به عنوان مزاحم و سربار مردم مورد لعن قرار گرفته اند. در اسلام کار هم برای بقاء و هم برای ارتقاء مد نظر قرار گرفته شده است.
حال باید دید که واقعاً چرا با این همه تاکیداتی که در قالب آیات، روایات و احادیث و … از سوی خداوند متعال و بزرگان دین اسلام در مورد کار شده است، باز در جامعه ای که خود را ام القری جهان اسلام می داند و نظام جمهوری اسلامی بر تارک آن می درخشد نشانه هایی از ضعف وجدان کاری دیده می شود شاید به طور گذرا و یا گریزی به آسیب شناسی فرهنگ کار بتوان برخی از علل و بیماریها را در این خصوص برشمرد.
– نا آگاهی نسبت به سنت های الهی و تحریف برخی از مفاهیم دینی:
این قوانین و سنت های ثابت و لایتغیر با هیچ کس، قوم و خویشی ندارد و کسی یا گروهی از دایره ی شمول آن استثناء نشده است. اما متاسفانه برخی افراد سطحی نگر به دلیل نا آگاهی و یا در اثر تحریف برخی از مفاهیم و معارف نورانی الهی، گمان می کنند که تنها به امید خدا و امدادهای خداوند نشستن و توکل بر او کردن، موجب کامیابی و دستیابی به اهداف بزرگ و کوچک خواهد شد. لذا این قبیل افراد به علت جهل و ناآگاهی و تحریف برخی معارف الهی انگیزه ی چندانی برای کار و تلاش در خود احساس نمی کنند.
نکته ی بسیار مهم که در اینجا باید مورد توجه وتاکید قرار گیرد این است که ناآگاهی نسبت به برخی از سنتهای الهی با تحریف معنای حقیقی آنها رابطه ای مستقیم دارد.
با روشن شدن رابطه ی تحریف مفاهیم با غفلت از سنت ها و نیز رابطه ی هر دو با مساله ی کار، اینکه به برخی از این مفاهیم اسلامی که تحریف آنها موجب بی توجهی جامعه اسلامی به مساله کار و کوشش می گردد اشاره می شود (ابراهیمی،28:1376).
عوامل تضعیف کننده ی کار و وجدان کاری در ارتباط با تحریف برخی مفاهیم اسلامی:
برخی مفاهیم اسلامی بدنبال تحریف ممکن است عاملی جهت تضعیف کار و وجدان کاری گردند. برخی از این عوامل بدین شرح اند (ابراهیمی ،1389: 29).
تحریف مفهوم و تقدیر و رزاقیت الهی: این مساله به علت برداشت غلط از جمله مسائلی است که منشأ بسیاری از تنبلی ها و سستی های افراد و جامعه گشته و به طور غیر محسوس بسیاری از انگیزه های تلاش و کوشش را در وجود انسانها نابود می سازد.
– زهد: در لغت به معنی بی میلی و بی رغبتی نسبت به چیزی و روی بازگردانیدن از چیزی به خاطر حقیر شمردن آن و نیز به معنی خواهش ننمودن لذت دنیا است. در روایات نیز زهد به معنای بی علاقگی آمده است بد آموزی و برداشتهای غلط از معنای زهد و تحقیر دنیا این مفهوم مقدس را به گونه ای تحریف کرده است که مانع تلاش و کوشش برای پیشرفت می شود و دشمنان فرهنگ اسلامی نیز زهد را به معنای نفی مطلق دنیا و نوعی ریاضت گرفته اند، در حالیکه امام صادق (ع) می فرماید” «زهد ضایع کردن مال و حرام شمردن حلال نیست بلکه معنای زهد این است که اعتماد تو، به دارائی های خودت بیش از اعتماد بر دارائی خداوند نباشد».
– توکل: مفهوم توکل نیز از جمله مفاهیمی است که در طول تاریخ فرهنگ اسلامی، دچار تحریف گردیده و این مفهوم به غلط امری خارج از سنتهای الهی و قوانین ثابت جهان شمرده شده است. اگر به درستی نگریسته شود توکل برنامه ی تکمیلی کار و فعالیت است نه جایگزین و جانشین تلاش و تکاپو و دیگر سنت های خداوند، چرا که به قول استاد شهرید مطهری» راه نرفتن که تضمین نمی خواهد! سکون و توقف که تاکید نمی خواهد و تعطیل قوای وجودی چیزی نیست که اثری داشته باشد و آن اثر از طرف خدا یا غیر خدا قابل تضمین باشد» (شهید مطهری، بیست گفتار: 59).
لذا هر گاه که دیدیم که توکل در برابر کار و تلاش قرار می گیرد و به بهانه ای اعتماد و توکل به خدا کار و تلاش به کناری نهاده می شود باید بدانیم که معنای توکل تحریف شده است.
دعا: عنصر ارزشمند و با فضیلت دعا نیز از جمله مفاهیم قابل تحریفی است که از جانب کج فهمان و کج اندیشان به عنوان نیروی علی البدل و جانشین عمق و تلاش قرار می گیرد.
– توسل: توسل نیز همانند دعا گاهی توسط عوام الناس و یا خواص نا آشنا به روح اسلامی و یا به وسیله ی دشمنان آگاه و آشنا به مسائل اسلامی آنچنان دستخوش تحریف قرار می گیرد که عملاً موجب ضعف و انحطاط جامعه ی اسلامی می گردد.
توسل تنها فرقی که با دعا دارد این است که در توسل از معصومین (ع) به عنوان وسیله و شفیع آبرومند در درگاه خداوند استمداد می شود و لذا رابطه ی مهمی با مساله ی ولایت و امامت نیز دارد و شاید به همین جهت حساسیت دشمنان اسلام را بر می انگیزد باید توجه داشت که استمداد از اهل بیت (ع) اثر والا و ارزشمند خود را وقتی نشان خواهد داد که مقرون به تلاش و کوشش خود انسان باشد.
– رضا و تسلیم : یکی دیگر از تعالیم اخلاقی اسلام مرحله ی رضا و تسلیم است که در تعالی و رشد معنوی هر مسلمانی نقش سازنده ای دارد و معنای ساده آن این است که انسان در برابر اراده و خواست خداوند راضی و در برابر فرمان حق تسلیم باشد. در حالی که با کمال تاسف درپاره ای از مدارک پیشینیان می خوانیم که «تسلیم در برابر وضع موجود» و رضایت آنچه بر انسان تحمیل می شود نیز به معنی «رضا» و «تسلیم» مورد نظر اسلام تلقی می شود عقب ماندگی جامعه ی اسلامی و زندگی شخصی یک مسلمان هیچگاه مطابق خواست و اراده ی خداوند نیست.
– انتظار فرج: اصل اقتدار آفرین و پیشرفته ی انتظار نیز با آن عظمت و امید آفرینی که تجلی پیوند جاودانه ی امت اسلام با ولایت و امامت است گاهی به دست تحریفگران آگاه و نا آگاه از معنای واقعی خود تحریف می شود و مانعی در جهت کار و کوشش در جهت بهبود در زندگی فردی و اصلاح نابسامانی های اجتماعی و محیط اطراف قرار می گیرد.
– قناعت: این مفهوم در فرهنگ اسلامی از ارزش و اهمیت ویژه ای برخوردار است مفهوم قناعت از یکسو در برابر اسراف، نذیر و از طرف دیگر در مقابل مفهوم خست و لنامت قرار می گیرد ولیکن برخی افرادناآگاه در اثر برداشتهای سطحی و انحرافی خود از مفهوم قناعت مورد نظر اسلام، آن را ملازم کم کاری و عدم سعی و تلاش در توسعه ی زندگی و به وجود آردن رفاه عمومی تلقی کرده و انسان های پر کار و تلاشگر را به داشتن حرص و طمع متهم می سازند.
– باورهای خرافی: که علیرغم مغایرت با اصول عقلی و دینی بر سر افکار عمومی سایه افکنده است.
الف) شانس که از آن به بخت و اقبال نیز تعبیر می شود اعتقاد به شانس در واقع دخالت دادن یک امر موهوم و غیر واقعی در سلسله علت حوادث زندگی است.
ب) بدبینی به روزگار: که یکی دیگر از اندیشه های خرافی در جامعه محسوب می شود.
– تعیین مآبی یا اقا منشی: این مساله معلول افراط در حفظ شأن و وقار کاذب اجتماعی است و از ویژگیهای فرهنگ اشرافی و طاغوتی می باشد و انسان به مقتضای آن هر گونه کار و تولید را نوعی ضعف، احتیاج و حقارت تلقی کرده و اقدام به کار را با حیثیت اجتماعی خود در تضاد می بیند.
– تحقیر کار و کارگر در باور عمومی: وفور نعمت و غفلت از مضرات بیکاری را می توان از دیگر عوامل موثر در تضعیف کار و تلاش دانست.
در جامعه ی اسلامی خود اتکایی هر یک از افراد از دستورات اکید اسلام است. زیرا در نظام اقتصادی و اجتماعی اسلام کسانی که از طریق دسترنج دیگران زندگی می کنند به عنوان مزاحم و سربار مردم مرود لعن قرار گرفته اند در اسلام کار هم برای بقاء و هم برای ارتقاء مد نظر گرفته شده است.

2-10 تعبیر وجدان در اسلام و قرآن
همانطوریکه قبلاً ذکر گردید وجدان را می توان نوعی شخصیت و خود آگاهی نسبت به فعالیت های درونی دانست در قران از وجدان به نفس لوامه تعبیر شده است وجدان هم بیش ازعمل نسبت به کار خیر ترغیب و تشویق دارد و از کار ناپسند باز می دارد و هم پس از انجام آن عملکرد فرد را مورد ارزیابی و قضاوت قرار داده، عکس العمل مناسب و بجا نشان می دهد.
از نظر قران کریم انسان به صورت فطری و ذاتی به پاکی، تقوا، ایمان، فضیلت و … گرایش دارد و از کفر و نفاق و گناه و انجام کارهای زشت و ناپسند گریزان است و معنای فطری بودن دین هم همین است وجدان آدمی احساس مسئولیت می کند و بر کارهای ریز و درشت نظارت دارد و با راهنمایی های دقیق و صادقانه و خیرخواهانه خود موجب اطمینان و آرامش درونی فرد می شود این موارد را می توان اعمال وجدان قلمداد نمود در ارتباط با پایداری اعمال وجدان نیز باید گفت، اینطور نیست که اعمال وجدان به این صورت طبیعی خود برای همیشه و در هر شرایطی پایدار و پابرجا باقی بماند. بلکه در اثر عوامل گوناگونی ممکن است ندای درونی وجدان خاموش شود.
پس باید دانست که عملکرد صحیح وجدان مربوط به حالت طبیعی آن است و در صورتی که به هر دلیلی وجدان حالت طبیعی و سلامت خود را از دست بدهد و به تعبیر قرآن کریم قلب آدمی دچار مرض و بیماری شود، وجدان نیز عملکرد صحیحی نخواهد داشت.
بنابراین وقتی از وجدان کاری سخن می گوییم مراد این است که فرد دارای ویژگی است که درتمام مراحل انجام کار وجدان خود را نسبت به چگونگی انجام آن حاضر و ناظر می بیند و آنرا نسبت به صحت و درستی عملکرد خود به داوری و قضاوت فرا می خواند بعبارت دیگر فرد با وجدان از نظر اسلام ضمن آنکه معتقد است خدای عالم بر غیب و شهود، حاضر و ناظر بر اعمال و رفتار و حتی نیات باطنی اوست. همواره و در همه حال وجدان سالم خود را نیز به عنوان داوری امین و بی طرف برای ارزیابی عملکرد خود و آگاهی صحت آن قبول می‌کند. (ابراهیمی،35:1389).
2-11 وضعیت اخلاق و وجدان کاری در جوامع پیشرفته صنعتی
در جوامع پیشرفته صنعتی و توسعه یافته برای کار و تلاش و فرهنگ صحیح کاری ارزش و اهمیت فراوانی قائلند و آن را بزرگترین و کارآمد ترین سرمایه می دانند و با تمهیدات مختلف و بکارگیری روش های نوین و پیشرفته علمی همواره در صدد اصلاح و بهبود آن هستند.
در کشورهای پیشرفته صفاتی از قبیل پرخاشجویی، سلطه گری، کار و تلاش، جدیت، کنجکاوی، میل به کشف اسرار عجایب و پدیده های مرموز طبیعت و مانند آن از طریق افسانه ها و داستان ها در ذهن کودکان پرورش داده می شود، بر خلاف کشورهای توسعه نیافته که بعضاً وجود افسانه هایی که از مادران نقل می شود مثلاً در هند بیشتر روحیه ی تسلیم در برابر قضا و قدر، دروی از دنیا و نپرداختن به عمران و آبادانی آن، گوشه گیری، ریاضت و … را تقویت می کند. مذهب پروتستان با شعار سخت کار کن، پس انداز کن و برای آینده برنامه ریزی کن توانست منشأ تحول عظیم و پیشرفت صنعتی در جهان غرب شود. و در کشورهای پیشرفته صنعتی همانطور که قبلاً اشاره شد مبنای مادی و اقتصادی جهت کار و وجدان کاری مد نظر است.
در بسیاری از کشورها، کار جایگاه و ارزش واقعی خود را بدست نیاورده و اعتلاء و ارتقاء فرد و جامعه و رابطه ی آن با کار و چگونگی انجام آن به کلی فراموش شده و افراد تنها از

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی سلسله مراتب، رفتار انسان، وجدان کاری Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی وجدان کاری، فرهنگ کار، اخلاق کار، کشورهای توسعه یافته