پایان نامه با واژگان کلیدی مصالح مرسله، مقاصد شریعت، قانون گذاری

دانلود پایان نامه ارشد

ممکن است در میان اجتماع بر محور مسائل خانوادگی بروز نماید و به قطع روابط میان آنها انجامد. پس، میتوان حکمت حضور شاهدان را در این چند مورد خلاصه کرد:
1. زن و مرد منکر طلاق نشوند.
2. مرد به نگه داشتن و عدم طلاق زن متهم نشود.
3. چه بسا یکی از زن و مرد بمیرد و نزدیکان آنها مدعی عدم طلاق شده و طلب ارث نمایند.
4. چه بسا ممکن است که طلاق روی داده باشد اما یکی از زوجین ادعای ادامهی زوجیت را نموده باشد.244
3-2- وجود شاهد و رعایت مقاصد شارع و بیان قول راجح
3-2-1- وجود شاهد و رعایت مقاصد شارع
قرآن کریم، مردان را به صبر و بردباری به هنگام تنفر از زنانشان تشویق میکند. چه بسا این بیزاری ناشی از علتی باشد که مرد باعث و بانی آن است. تحمل و شکیبایی نیز تضمین میکند که غبار و ابرهای پوشانندهی حقایق را کنار زده، از بروز تصمیمهای اشتباه و خالی از تفکر و تأمل میان زن و مرد جلوگیری بنماید. خداوند متعال در سوره النساء، آیه19میفرمایند: « فَإِنْ کَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسى‏ أَنْ تَکْرَهُوا شَيْئاً وَ يَجْعَلَ اللَّهُ فيهِ خَيْراً کَثيرا » یعنی: « و اگر از آنها کراهت دارید ( باز هم با آنان بسازید ، زیرا ) بسا هست که شما چیزی را مکروه دارید و خدا در آن خیر فراوانی قرار میدهد ». برای هر کسی که در درون جامعه در میان مشکلات اجتماعی زندگی میکند، روشن است که آفت طلاق نتیجهی شتاب و عجله کردن است و همواره در معرض این شتاب زدگی قرار دارد، چرا که طلاق در بیشتر اوقات بعد از درگیری و اختلاف میان زن و مرد به وجود میآید، به خاطر دفع عوامل و زمینههای شتابزدگی در طلاق، اسلام ترتیبی ضمانت کننده برایش قرار داده که اگر زن و مرد از آن پیروی کنند، هرگونه پشیمانی و حسرت را نفی نموده و عاقبت تلخ و زیانبارش را تعریف و معلوم میکند.
بنابراین، اسلام در طلاق اصل را بر این قرار داده است که رجعی باشد و قرآن کریم نیز امر نموده است که زن با تعیین عده، طلاق داده شود و پیامبر گرامی اسلام نیز از طلاق دادن در وقت حیض نهی کردهاند. ازجمله؛ سفارشات ارزشمندی که قرآن به مردان در هنگام تصمیم طلاق توصیه مینماید، حاضر نمودن دو شاهد عادل است.245
شرط حضور شاهد برای وقوع طلاق یک مصلحت بزرگ برای این عصر است، زیرا طلاق را از حالت یک راز و سرّ مخفی و در معرض إنکار میان زن و مرد بیرون آورده، علنی و آشکار میکند، و بدین وسیله طلاق و نکاح در صفت علنی شده با هم هماهنگ میشوند. از طرفی حضور شاهد در عقد طلاق به شکل غیر مستقیم منجر به کاهش شتابزدگی، عصبانیت و دیگر عوامل ایجاد شتاب و تصمیمهای عجولانه تا حد امکان میشود، چون حضور شاهدان در مجلس طلاق و التماس و خواهش آنها از زوجین، فرصتی دوباره را در اختیار زن و مرد قرار میدهد و اعصاب و روان آشفته و به هم ریختهی آن دو را آرام نموده، خونهای به جوش آمده را سرد مینماید. در این هنگام تنها کسی خواهان طلاق میشود که مصرانه و مصمم و از روی فکر و برنامهی قبلی تصمیم به این کار گرفته باشد.246

بر هیچ فرد آگاهی پوشیده نیست که تغییر شرایط و مکان، پراکندگی و گستردگی مردم در این عصر، عمل کردن به مصالح مرسله را در محکم کردن بسیاری از عقود به ویژه؛ عقد ازدواج از ترس إنکار یا هرگونه إدعایی در آن را واجب نموده است، با آنکه هیچ نصی از قرآن یا سنت مبنی بر واجب بودن این استحکام، نوشتاری یا سند سازی نیامده است، اما شهادت بر طلاق و رجعت متکی به نص قرآن است، و به دلیل وجود اختلاف در عمل به آن، تنها به بیان قول و رأی در فرض یا مستحب بودنش اکتفاء شده است.
وقتی چنین باشد، جانب مصلحت، فرض بودنش را تقویت میکند، و از اینجا معلوم میشود کسی که به امر قانون گذاری میپردازد، مرتکب اشتباه نمیشود، در هنگامی که برای واجب بودن شهادت بر طلاق و رجعت یقین حاصل شده است.
علاوه بر آن پیرو، عمل به مصلحت مرسلهای است که نص قطعی قرآن، آن را تأیید میکند.247 این نکته را باید إضافه نمود که، هرگاه حاکم اسلامی واجب کردهاند که شاهد عادل امر شده به آن در طلاق و رجعت، همان فرد مورد اعتماد، قانونی و موظف، یا جانشین و نمایندهی آن است، شرعا صلاحیت این ایجاب را دارد. این اقدام استصلاحی، در سایهی قدرت و اجازهی حاکم انجام میگیرد، و از دو جهت به منطق و منهج احکام شرعی نزدیکتر است :
وجه اول؛ در این اقدام هیچ نوع ایجاد حکم جدید یا بدعتی وجود ندارد، چون مبتنی لزوم شهادت بر طلاق است و قرآن خود آن را، بنا به رأی و إجتهاد برخی از فقهاء، واجب نموده و عدالت شهود را نیز شرط قرار داده است.
وجه دوم؛ منظور از این اقدام مناسب تشخیص داده شده ( إستصلاحی ) در تطبیق آیه ملزم گردانیدن مردان به انتخاب بهترین و کاربردیترین راه شرعی در وقوع طلاق بنا به إجماع علمای شریعت است، از آنجا که دو نفر از علما را نمییابی که بر سر این مساله با هم اختلاف داشته باشند، یعنی علما بر سر اینکه، عجله و شتاب درطلاق، هرچند در ابتدای عصبانیت باشد، برخلاف روش نیکوی شرعی است.248 با هم اختلاف ندارند، و هیچ مانعی از لحاظ قانونی نمیتواند جایگاه و عنایت کسی را که به نمایندگی از او این کار را انجام می دهد و به دستور حاکم در حاضر کردن شاهد بر طلاق عمل میکند و عقد طلاق را محکم و قانونی مینماید، بکاهد. هدف حکیمانهای که اصل شهادت بر طلاق را به صورت غیر مستقیم تحقق میبخشد عبارت است از، کاستن شتاب و عجله و کاهش عصبانیت که خود آفت طلاق است.
هدف مذکور به شکل سند رسمی یا همان تصویر شاهد کامل میشود، بدین خاطر رفتن به یک چهارچوب رسمی به خاطر طلاق و در حضور شاهد، تضمین میکند که عصبانیت به سراغ زوجین نرفته و در آرامش کامل تصمیمگیری نمایند.249
3-2-2- أرجحیت واجب بودن إشهاد در طلاق :
پیش تر بیان کردیم که، علمای أهل سنت قائل به مستحب بودن حضور شهود در طلاق هستند، اما جالب است بدانیم که، یکی از شخصیتهای معاصر أهل سنت که از شهرت بسیاری برخوردار است، شیخ آلبانی حضور شاهد را شرط صحت طلاق میداند و گفته است که : حضور شاهد در طلاق واجب است زیرا، نزد علما قاعده این است که، طلاق بدعی حرام است. از طرفی علما بر سر این مساله که؛ آیا طلاق بدعی صادر شده از جانب مرد قابل تنفیذ است یا نه؟ با هم اختلاف دارند، علماء در این خصوص دو قول دارند: برخی از آنها وقوع طلاق را جاری میدانند اما بعضی دیگر آن را جاری نمیدانند. أصل هم این است که، طلاق بدعی بنابر حدیث « کسی که فعل یا عملی جدید و تازه را در شریعت وارد نماید، که در سنت و عملکرد ما دلیل و شاهدی بر صحت آن وجود نداشته باشد، آن عمل باطل و مردود است» واقع نمیشود. طبق این حدیث، صاحب چنین فعلی کار باطل و غیر شرعی را انجام داده است. پس، اگر این قاعده را درک کرده و حدیث عمران بن حصین، مبنی بر سنت بودن شهادت بر طلاق را یادآور شدیم، آن وقت است که طلاق بدون حضور شاهد را بدعی می دانیم.
جدا از نظر شیخ آلبانی، انسان عاقل تردیدی ندارد که طلاق به نسبت نکاح همچون ویرانی در مقابل آبادانی و بناء است یعنی انسان ابتداء خانهای را بناء کرده سپس، آن را خراب میکند. خانهای را با صرف هزینهها و زمانهای زیاد میسازد سپس، هرگاه بخواهد آن را خراب میکند در عرض لحظهای بیشتر این کار را انجام میدهد. خراب کردن سخت تر از بناء کردن است، چون تمامی تلاشها و زحمات انسان را تباه میکند. نکاح بنای خانواده است، هنگامی که فرد مسلمانی ازدواج میکند، سنگ بنای خانوادهی مسلمان را مینهد، همهی ما این حدیث پیامبر(ص) را میدانیم که فرموده است: « هر نکاحی تنها با حضور ولی و دو شاهد عادل صحت پیدا میکند». یعنی هر نکاحی که شرط حضور شاهد عادل در آن تحقق نیابد دارای إعتبار شرعی نیست. نکاح همچون یک ساختمان بنا شده است و طلاق، خطرناکتر از این نکاح یا ساختمان است، چون همانند ویرانی در برابر آبادانی است.
عقل و نظر سالم بیانگر مشروط بودن طلاق به حضور شاهد است و این امر را تأیید میکند.
یعنی انسان هرگاه قصد طلاق میکند، آن گونه که خداوند در سوره البقره، آیه دوم میفرماید : « وَ إن عَزَموا الطلاقَ فإنََّ اللهَ سَمیعٌ علیمٌ ». باید توجه داشته باشد که، خداوند حکیم شرایطی را برای آن وضع نموده، و این شرایط در واقع همچون سدی مانع وقوع طلاق است. از آنجا که طلاق، همانطور که گفته شد عامل ویرانی خانواده و بنای آن است. به علاوه سنت پیامبر(ص) مبین حضور شاهد در طلاق است. گویا شارع حکیم به مرد میگوید: ( اگر تصمیم به طلاق و اجرای آن گرفتی پس، باید دو شاهد بیاوری، همانگونه که در نکاح، ولی و دو شاهد حاضر بودند و بدون آن ها نکاح منعقد نمیشد).
در اینجا جا دارد که نظری چند از علمای الأزهر را هم ذکر کنیم که، برخی از آن ها هم قائل به واجب بودن حضور شاهد در طلاق هستند؛ علمای الأزهر دربارهی مشروعیت وقوع طلاق بدون حضور شاهد با هم اختلاف دارند، تا آنجا که گروهی از آنان معتقدند که طلاق بدون شاهد وجود ندارد و حاضر کردن شاهد در طلاق را یک شرط گم شده میپندارند، به عقیدهی آن ها طلاق واقع نمیشود مگر وقتی که شش شرط در آن فراهم شود و یکی از آنها حضور شاهد است، که نظرات آنها را بیان میکنیم. در مقابل بعضی دیگر از علمای الأزهر بر این باورند که طلاق تنها با جاری کردن لفظ آن بر زبان واقع شده و نیازی به حضور شاهد ندارد، چه مردم از آن باخبر شوند، چه نشوند که قبلا نظرات آنها را بیان کرده ایم.
شیخ علی أبوالحسن، رئیس کمیتهی فتوی در دانشگاه الأزهر فتوایی را صادر نمود که در آن بر عدم وقوع طلاق بدون گرفتن شاهد تأکیدکرده است، و توضیح میدهد که این فتوی برگرفته از فتوی امام علی (رض) و صحابه است و در مذهب تشیع بدان عمل میشود. فتوی به انتشار غیر عادی پدیدهی طلاق اشاره دارد، طوری که موجودیت و موقعیت خانوادهی مسلمان را تهدید میکند.
همچنین فتوی تصریح دارد به اینکه علمای أهل سنت باید دست به إجتهاد بزنند و از دلایل معتبر و قابل اعتماد (مذهب زیدیه) بهره گرفته و طلاق بدون حضور شهود را قبول ننمایند. مذهب زیدیه در رأی خود مبنی بر مشروعیت طلاق با حضور شاهد به آیهی « وَ أشهِدوا ذَوی عَدلٍ مِنکُم » إستناد میکنند و مقصود از شهادت در این آیه، همان طورکه در تفاسیر متعدد آمده است، شهادت در موقع طلاق است و ابن عباس و دیگر صحابه نیز بر این مساله تأکید کردهاند که: « طلاق، عتاق و نکاح تنها با حضور دو شاهد عادل مشروعیت پیدا میکند ».250
شیخ جمال قطب، دبیر کل کمیتهی عالی دعوت در دانشگاه الأزهر معتقد است که شهادت بر طلاق در این دوران یک شرط فراموش شده است، تا آنجا که طلاق را به یک پدیدهی خطرناک تبدیل کرده است، موجودیت خانواده را تهدید میکند.
از طرفی، به یک مرض مسری تغییر شکل یافته که در بدنهی ملت اسلامی نفوذ میکند و موجب نابسامانی نظام خانواده و آوارگی کودکان میشود.
شیخ قطب در ادامه میگوید : وقتی ما فتوی میدهیم و إجتهاد میکنیم لازم است به مسائل زیادی توجه داشته باشیم و موضوعات مختلفی را مدنظر قرار دهیم. مهمترین آنها موضوع مقاصد شریعت است که تحقق مصلحت بندگان و دفع فساد از آن ها و برآورده کردن مصالح، هدف اصلی این مقاصد است.
حال از خود میپرسیم: آیا آشفتگی خانواده و ویران شدن بنیان آن به وسیلهی طلاق ویرانگر، مصلحت است؟ همچنین وی میافزاید؛ برای خانوادهی مسلمان بهتر است به فتوای مذهب زیدیه که یکی از مذاهب معتدل شیعی و قابل اعتماد است بهره بگیریم. اسلام، تنها شیعه یا سنی و تنها حنفی، شافعی، مالکی و حنبلی نیست، بلکه اسلام، عبارت است از کتاب خدا، سنت پیامبر(ص)، عملکرد صحابه و سلف صالح. رأی شیخ جمال قطب با دیدگاه شیخ یوسف البدری، عضو شورای عالی امور اسلامی در قاهره همخوانی دارد.
شیخ بدری شهادت در طلاق را در عصر کنونی واجب میداند و میگوید: لازم است به آیات ابتدایی سورهی طلاق عمل نماییم؛ زیرا معقول نیست اسلام بر شرایط عقدی تأکید کند که آن را با عنوان میثاق غلیظ یا پیمان محکم وصف میکند و برای آن پنج شرط قرار میدهد که عبارتند از: إنعقاد، صحت، لزوم، إجرایی شدن و قانونی بودن و سپس، با کلمهای آن را نقض نماید، این کار صحیح نیست. شهادت دادن در

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی طلاق بائن، طلاق رجعی، فقهای امامیه Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی مقاصد شریعت، اختلافات خانوادگی، مصالح مرسله