پایان نامه با واژگان کلیدی مدارس دخترانه، نهادهای آموزشی، تعلیم و تربیت، مدارس جدید

دانلود پایان نامه ارشد

برای گسترش مدارس دخترانه در سایر مناطق کشور فراهم شد و به تدریج در سایر شهرستانهای بزرگ کشور تأسیس مدارس دخترانه گسترش پیدا کرد.
در این پایاننامه طی چهار فصل به بحث و بررسی در باب موضوع مورد نظر پرداخته میشود، درفصل اول کلیات بحث را مورد نظر قرار داده و به اهمیت و ضرورت انجام این تحقیق پرداخته و هدف از انجام آن بیان میشود، و نیز ضمن بیان سوالات تحقیق و بروشهای گردآوری دادهها، به مروری بر تحقیقات پیشین پرداخته میشود.
در فصل دوم با عنوان «تحولات آموزشی، فرهنگی و اجتماعی از سلطنت فتحعلیشاه تا سلطنت مظفرالدینشاه» ابتدا به تحولات آموزشی در هر دوره و در ادامه با بیان تحولات فرهنگی و اجتماعی در دورههای مورد نظر جایگاه آموزش و تعلیم دختران مورد بررسی قرار میگیرد.
در فصل سوم با عنوان «عوامل موثر بر تحول نظام آموزشی در ایران» ابتدا به آشنایی با فرهنگ و تمدن و نهادهای آموزشی اروپاییان و سپس به فعالیت میسیونرهای مذهبی و در ادامه به بررسی مسائل آموزشی و اهمیت تعلیم و تربیت دختران در نگاه روزنامههای قبل و بعد از مشروطه و حامیان آغازین تحصیلات جدید مدارس دخترانه پرداخته میشود.
در فصل چهارم با عنوان «انقلاب مشروطه و پیدایش مدارس جدید دخترانه» به مباحث اصلی وارد شده و به بررسی تأثیرات انقلاب مشروطه در شیوهی دانشاندوزی دختران در عصر مورد نظر و نیز از باب پاسخگویی به سوالات مطرح شده در تحقیق، به نوع مواد آموزشی مدارس دخترانه پرداخته شده است. در ادامه به بررسی کوششهای اولیه و موانع پیش روی زنان در زمینهی ایجاد مدارس جدید دخترانه و نیز درجهت پاسخگویی به سوالات تحقیق، به موانع تأسیس مدارس دخترانه و نوع نهادهای آموزشی آنها،نقش احزاب و جریانهای سیاسی در توسعه و تضییق مدارسه دخترانه، نقش دولت در تأسیس مدارس و پراکنش جغرافیایی مدارس دخترانه و در پایین به تأثیرات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مدارس دخترانه بر امور جامعه پرداخت شده است.

1-2- هدف تحقیق

هدف از تحقیق در این موضوع، بررسی آموزش و نهادهای آموزشی دختران در دورهی قاجار و از سویی شناسایی دیگر عوامل بسترساز آموزش دختران و همچنین موانع پیش روی آنان به طور اخص میباشد.

1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق

با توجه به نقشی که آموزش در کنش فردی و اجتماعی انسانها ایفا میکند و نیز نوع آموزشهایی که وابسته و برگرفته از نهادهای آموزشی است، شناسایی آموزش و نهادهای آموزشی دختران به عنوان مادران و مربیان بعدی جامعه از اهمیت ویژهای برخوردار است و از آنجا که مطالعهای با محدودیت بحث یاد شده در تحقیقات موجود در اختیار نیست بررسی آن ضرورت مییابد.

1-4- پیشینه تحقیق

تاکنون درباره آموزش و نهادهای آموزشی زنان در دوره قاجار تحقیقات و مقالات چندی تالیف و انتشار یافته است که شامل تحقیات داخلی و خارجی میباشد. در تمامی تصنیفات و تألیفات انجام شده تنها بذکر برخی از جنبههای آن پرداخته که در ذیل به معرفی آنها میپردازیم:
حسیبی (1370) به بررسی مشکلات عدم تأسیس مدارس، تأسیس مدارس ملی و همچنین مدارس دولتی دخترانه پرداخته است که اطلاعاتی درمورد آموزش دختران تا قبل از عصر پهلوی در اختیار ما قرار میدهد.
اتحادیه (1373) به بررسی وضعیت زنان در دورهی قاجار پرداخته است که اطلاعاتی در مورد نقش آنها در فعالیتهای اجتماعی عصر مورد نظر در اختیار ما قرار میدهد.
دلریش(1375)در فصل چهارم کتاب خود به بررسی نحوه آموزش دختران و زنان در دورهی قاجار پرداخته است.
قاسمیپویا (1377) به بررسی مدارس جدید در دورهی قاجاریه پرداخته است که در مورد مدارس دخترانه موجود در شهرستانهای مختلف ایران اطلاعاتی را ارائه داده است.
ترابیفارسانی(1378) به بررسی تأسیس و گسترش مدارس دخترانه پرداخته است.

بهفر(1378) بهبررسی نقش زنان در مذاکرات مجلس و همچنین به نقش آنها در نشریات پرداخته که اطلاعاتی در مورد آموزش دختران ارائه داده است.
یزدانی (1378) به بررسی تأسیس مدارس دخترانه و موانع آن و همچنین تأسیس دارالمعلمات و برنامههای درسی آن پرداخته است.
احمدی خراسانی (1378) تنها به بررسی مدرسه دوشیزگان که توسط بیبی خانم از زنان روشنفکر ساخت شد پرداخته است.
خسروپناه (1381) به بررسی تلاشهای زنان برای دستیابی به حقوق اجتماعی و سیاسی و فرهنگی پرداخته است .
عسکرانی(1382) به بررسی مدارسی دخترانهای که توسط میسیونرهای مذهبی و همچنین مدارس ملی که در اصفهان تأسیس شد پرداخته است.
خواجهنوری (1382) در قسمتی از مقالهی خود به نقش زنان قاجار در فرهنگ جامعهی قاجار پرداخته است که اطلاعاتی در مورد آموزش دختران در اختیار ما قرار میدهد.
رمضانی(1383) به بررسی آموزشهای رسمی دختران در قبل از مشروطه و همچنین مدارس دخترانهای که توسط میسیونرهای مذهبی تأسیس شده و مواضع مشروطه خواهان در مورد تأسیس مدارس دخترانه پرداخته است.
بلوکباشی (1385) به بررسی اوضاع اجتماعی قاجار، نظام آموزشی سنتی و تحول در نظام آموزشی و همچنین آموزشهای نوین همگانی پرداخته است که اطلاعاتی در مورد آموزش دختران در اختیار ما قرار میدهد.
اورجی نیکآبادی (1385) به بررسی تأسیس مدارس دخترانه در تبریز پراخته است.
حامدی (1386) به بررسی موانع زنان در تأسیس مدارس از پیروزی مشروطه تا پایان مجلس دوم پرداخته است.
ناهید (1368) به نقش زنان در جنبش مشروطه پرداخته است.
زاهدزهدانی(1389) به بررسی وضعیت زنان دورهی قاجار پرداخته است که اطلاعاتی در مورد آموزش دختران در اختیار ما قرار میدهد.
همانطور که ملاحظه میشود بیشترین مطالب مربوط به آموزش دختران در قالب مقاله ارائه گردید است و کتابهایی که نگاشته شده است یا مربوط به موضوع عام زنان و یا منحصرا گزارشی راجع به مدارس است و به مقاطع آموزشی و نهادهای آن و تفاوت نهادهای آموزشی پرداخته است. پایاننامهی نگارش شده در صدد رفع این کاستیها است.

1-5- روش تحقیق

روش انجام کار در این تحقیق توصیفی- تحلیلی و مبنی بر شیوهی کتابخانهای و آرشیوی میباشد. بدین ترتیب که بعد از انتخاب موضوع و شناسایی تفصیلی منابع و مآخذ، به ارائهی طرح تفصیلی مورد توافق با استاد راهنما پرداخته و به اطلاعاتی که در مورد نهادهای آموزشی دختران در عصر قاجار منتشر شدهاست مراجعه شد، اما کمبود اطلاعات در منابع کتابخانهای نگارنده را ناگزیر ساخت به مراکز آرشیوی و نشریات رجوع کند. بدین ترتیب با مراجعه به مراکز آرشیوی شیراز شامل کتابخانهی شهید دستغیب و کتابخانهی ملی و مرکز اسناد فارس به جستجوی اطلاعات نشریات مورد نظر در این زمینه پرداخته شد، اما از آنجایی که بعضی از نشریات مورد نظر در مراکز آرشیوی فارس موجود نمیباشد دیگر مراکز آرشیوی تهران مورد نظر قرر گرفت و به مرکز آرشیوی کتابخانهی مجلس شورای اسلامی مراجعه شد و سیدی روزنامههای مخصوص زنان در عصر قاجار در اختیار نگارنده قرار گرفت. سپس با ادغام و تجزیه و تحلیل دادهها و اطلاعاتی که در روش کتابخانهای و آرشیوی کسب شده بود به تدوین و سازماندهی مطالب و پاسخ به سوالات طرح شده در تحقیق پرداخته شد.

1-6- سوالات تحقیق

1- موانع تأسیس مدارس دخترانه در دورهی قاجار چه بوده است؟
2- نوع نهادهای آموزشی و مواد آموزشی مدارس دخترانه چه بوده است؟

1-7 – فرضیههای تحقیق

1- نگاه فرودستی به زنان و عدم توجه به نقش آنان در تعلیم وتربیت و امور اجتماعی به
منزلهی فرهنگ رایج عصر قاجاریه مانع تأسیس مدارس دختران بوده است به علاوه آسیبپذیری زنان در جامعه مانع از پذیرش هویت مستقل آنها میشد و به منزلهی تابعی از مردان ملاحظه میگردیدند.
2- مدارس دختران تا قبل از مشروطه به صورت مکتبخانه، تدریس خصوصی در منزل و یا آموزش نزد پدران، برادران و دختران صورت میگرفت. با تأسیس مدارس جدید پس از مشروطه، مدارس دخترانه به دو صورت ملی و دولتی اداره میشد. مواد آموزشی در مدارس ملی به صورت سلیقهای و ترکیبی از مواد سنتی و دروس مدرن اروپایی بود، اما زمانی که مدارس به صورت دولتی درآمدند دولت شروع به تمرکزگرایی در برنامههای آموزشی مدارس کرد و مواد آموزشی این مدارس علمیتر شد. در این مدارس فارسی، عربی، فرانسه، فقه، اخلاق، تاریخ، جغرافیا، حساب، هندسه، جبر، تاریخطبیعی، فیزیک، شیمی، تعلیمات خانهداری، حفظالصحه و بچهداری، خیاطی، نقاشی و ورزش تعلیم داده میشد.

1-8- نقد و ارزیابی منابع

موضوع آموزش و نهادهای آموزشی دختران در دورهی قاجار، موضوعی نبود که در منابع دست اول مورخان عهد قاجار، به صورت مفصل یا اثری مستقل به آن توجه شده باشد. زیرا اکثر آنها تلاش خود را وقف شرح حوادث سیاسی و یا زندگی شاهان و رجال وقت میکردند و علاقهای به تبیین زندگی اجتماعی مردم، که دختران و زنان نیمی از آن را تشکیل میدادند، نداشتند. از این رو در لابهلای تألیفات خود به صورت پراکنده و غیر مستقیم به مسئلهی تعلیم و تربیت دختران اشاره میکنند. علاوه بر منابع دستاول، سفرنامههای خارجی نیز از منابع مورد استفاده در این پایاننامه میباشد، اما از آنجایی که مولفان با دربار و رجال و اشراف سروکار داشتهاند اطلاعات اندکی در مورد تعلیم و تربیت دختران در این دوره ارائه میدهند. پژوهشهای جدید به وضعیت زنان در دورهی قاجار و نقش آنها در جامعه پرداخته است و بیشتر به تعلیم و تربیت عام زنان توجه کرده است و به صورت مستقل و اختصاصی به آموزش و نهادهای آموزشی دختران در دورهی قاجار نپرداخته است. در زیر به معرفی برخی از منابع اشاره میشود.
خاطرات تاجالسلطنه: تألیف تاجالسلطنه، یکی از دختران ناصرالدینشاه میباشد. این اثر، ازاین جهت که مولف از نزدیک با واقعیات زندگی حرمسرای شاهی تماس داشته، حائز اهمیت است. مطالب کتاب وی، بخصوص در مورد مسائلی چون نحوهی ادارهی حرمسرا، پرداخت دستمزد زنان، سرگرمیهای آنان و چگونگی پرورش کودکان در حرمسرا بسیار مهم و قابل توجه است. مولف اگرچه به وضعیت سوادآموزی دختران و زنان به صورت عمومی پرداخته است، اما اطلاعاتی در مورد مدارس دخترانه در اختیار خواننده نمیگذارد.
شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دورهی قاجاریه: این کتاب تالیف عبدالله مستوفی میباشد و در دو جلد نوشته شده است. مولف با دقت نظر فراوان، به ذکر جزئیات بسیاری در زمینهی مسائل اجتماعی نظیر آداب و رسوم متداول (عزا، عروسی، مراسم مذهبی،)، خوراک پوشاک مردم پرداخته است. این اثر به صورت کلی تعلیم و تربیت جامعه ایران دوره قاجار را بررسیکرده و از آموزش و نهادهای آموزشی دختران در این دوره هیچ اطلاعی در اختیار نمی گذارد.
تاریخ بیداری ایرانیان: تألیف ناظمالاسلامکرمانی میباشد. این کتاب در زمینهی انقلاب مشروطه و حوادث و وقایع پس از آن، تا زمان سلطنت احمدشاه قاجار است که مولف درآن، با مشاهدات عینی، با دقت تمام به نگارش وقایع در این دوره پرداخته است. نویسنده همچنین به نقش زنان در انقلاب مشروطه و رویدادهای پس از آن، پیدایش و موانع تأسیس مدارس دخترانه و برخی آداب و رسوم رایج اجتماعی نیز اشارههاییکرده است، اما به صورت اختصاصی به تعلیم و تربیت دختران در دورهی قاجار نپرداخته است.

حیات یحیی: تالیف یحیی دولتآبادی میباشد. او از روحانیون مشروطهخواه بود و کتاب وی بیشتر حاوی خاطرات شخصی دربارهی اوضاع اجتماعی و سیاسی ایران، به ویژه دوران مشروطه و پس از آن است. در این اثر گزارشهایی دربارهی نقش زنان در دورهی مشروطه و وضع آموزش آنان در قبل و بعد از افتتاح مدارس جدید ارائه شده است. مولف اگرچه یکی از حامیان تحصیلات جدید دختران در دورهی قاجار بوده است و پیشنهاد تأسیس مدارس دخترانه را داده است، اما در کتاب خود به صورت کلی به آموزش دختران پرداخته است و اطلاعات اندکی در مورد تعلیم و تربیت دختران در اختیار خواننده میگذارد.
واقعاتاتفاقیه در روزگار: تالیف محمدمهدی شریفکاشانی میباشد. این کتاب حوادث آغاز دوران ناصرالدینشاه تا هنگام تاجگذاری احمدشاه و افتتاح مجلس سوم را در بر میگیرد. مولف خود از روحانیون مشروطهخواه بود

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی مدارس دخترانه، انقلاب مشروطه، نهادهای آموزشی، مدارس جدید Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی تعلیم و تربیت، انقلاب مشروطه، نهادهای آموزشی، زنان دربار