پایان نامه با واژگان کلیدی محصولات کشاورزی، رطوبت نسبی، سازمان یابی، تحلیل عوامل

دانلود پایان نامه ارشد

کارخانهای و کارگاهی و امکانات خوب کشاورزی، سبب رشد جمعیت کلان‌شهر کرج، ایجاد شهرکها و سکونتگاههای غیررسمی متعددی در اطراف شهر شده است که این افزایش روزافزون جمعیت، سبب تخریب محیط زیست و شرایط نامطلوب زندگی در آن شده است؛ به‌گونه‌ای که جمعیت کلان‌شهر کرج در سال 1390 (626,614,1 نفر) با افزایش 110 برابری جمعیت آن در سال 1335 (526,14 نفر) رسیده است (مرکز آمار ایران، 1390).

ساختار طبیعی کلان‌شهر کرج
ویژگیها و مشخصه های طبیعی سرزمین از عوامل مؤثر بر چگونگی سازمان یابی فضایی یک شهر می‌باشد. این عامل می‌تواند به‌عنوان عاملی بازدارنده و یا تسهیل کننده در الگوی رشد شهر عمل کند. اگر چه میزان تأثیرگذاری این عامل تا حدودی کاهش یافته است، بااین‌وجود هنوز، شناخت بستر طبیعی استقرار شهر و عناصر شاخص آن، در تحلیل عوامل شکل‌گیری و رشد شهر، ساختار کالبدی و استخوانبندی اصلی آن، حائز اهمیت می‌باشد (حاجی پور، 1387: 95).
کلان‌شهر کرج، در دامنه جنوبی رشته کوه البرز استقرار یافته و شیب عمومی آن شمالی- جنوبی است. در ارتفاع 900 تا 1500 متری از سطح آبهای آزاد قرار گرفته است. از کوههای مهم منطقهی کرج میتوان کوه نمک در حوالی مردآباد، کوه بلندجارو در جادهی اشتهارد، کوههای حصار، سرجوب، بیلقان، کلاک و پرگیرک در شرق و شمال کرج و نیز کوههای حصارک و باغستان، سیاهکلان و آتشگاه در غرب و شمال غرب نام برد (شعبانی، 1392: 71-72). فراهم بودن زمین‌های وسیع، آب کافی، شیب ملایم و وضعیت اقلیمی مطلوب این شهر، از عوامل مؤثر در توسعه آن می‌باشد. به‌گونه‌ای که کرج و منطقه پیرامون آن، به دلیل فراوانی باغ‌ها و سرسبزی زمین‌های کشاورزی‌اش، از دیرباز به‌عنوان منطقه ییلاقی تهران شناخته می‌شد. اما امروزه، در محدوده شهر نشانی از باغ‌های گذشته نمی‌توان یافت و در بخش‌های پیرامون شهر نیز فرایند نابودی باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی روز به روز آهنگی پرشتاب‌تر می‌گیرد (مهندسان مشاور باوند، 1385: 107).

نقشه شماره 3- 1: تقسیمات سیاسی کلان‌شهر کرج

در بررسی خصلت های طبیعی یک فضای جغرافیایی، در مرتبه نخست عامل اقلیم قرار می‌گیرد که در شکل بخشیدن به سیمای محیط نقشی جدی ایفا می نماید. آب و هوای کلان‌شهر کرج، نیمه خشک با تابستانهای گرم و خشک و زمستانهای نسبتاً سرد می‌باشد (خوش بخت فشتمی، 1385). این در حالی است که کوههای البرز در شمال شهر، نقش تعدیل کننده اقلیم را دارد. همچنین، وجود دوره های نسبتاً طولانی مرطوب (5 ماه) در کرج، شرایط را برای فعالیتهای کشاورزی مناسب می‌سازد.
طبق بررسی های انجام شده در ایستگاه کرج، شهرستان کرج با بارندگی سالیانه 3/247 میلی متر، میانگین سالیانه دمای هوا 4/14 درجه سیلسیوس که بیشینه و کمینه آن به ترتیب 42 و 20- درجه سیلسیوس می‌باشد. میانگین رطوبت نسبی 53 درصد و تبخیر سالانه 2184 میلی متر دارای اقلیم نیمه خشک با زمستان نسبتاً سرد و تابستان نسبتاً معتدل می‌باشد. سرعت متوسط باد روزانه 2/2 متر بر ثانیه و جهت غالب آن شمال غرب به جنوب شرق می‌باشد (جدول شماره 3-2) (اداره کل هواشناسی استان البرز، 1393).
جدول شماره 3- 2: میزان و درصد بارش فصلی شهرستان کرج (1393)
فصول
بهار
تابستان
پاییز و زمستان (نیمه اول سال زراعی)
جمع کل
میزان بارش (میلیمتر)
9/69
2/5
3/172
4/247
درصد بارش
2/28
1/2
7/69
100
مأخذ: نگارنده برگرفته از ادارهی کل هواشناسی استان البرز، 1393
جدول شماره 3- 3: میزان و درصد بارش فصلی کلان‌شهر کرج (1392)
فصول
بهار
تابستان
پاییز
زمستان
جمع کل
میزان بارش (میلیمتر)
34
4
4/67
2/57
6/162
درصد بارش
21
5/2
4/41
1/35
100
مأخذ: سازمان هواشناسی کشور، 1392
در کلان‌شهر کرج، میزان بارش در فصل بهار سال 1393، 1/60 میلی متر بوده است. با توجه میزان بارندگی بلندمدت در فصل بهار (4/70 میلیمتر)، با کاهش بارش در سال 1393 روبرو می باشیم. تعداد روزهای بارانی در این فصل 25 روز ثبت شده است. میانگین رطوبت نسبی در بهار سال 1393، 38 درصد بوده است (همان). طبق اطلاعات سالهای 1360- 1385، مقدار متوسط باران سالانهی کلان‌شهر کرج، حدود 4/256 میلیمتر است. با توجه به خطوط همبارش استان، این منطقهی شهری در بین خطوط همبارش 200 تا 300 میلیمتر در سال قرار دارد و 37 درصد از روزهای سال، هوای آن آرام است. بیش از 70 درصد میزان بارندگی سالیانه در فصل پاییز اتفاق می افتد (جدول شماره 3-3) (شعبانی، 1392).
میانگین دمای سالانه شهر، 16 درجهی سانتیگراد است. متوسط درجه حرارت در تابستان 4/26 درجه سانتیگراد و حداقل درجه در زمستان 8 درجهی سانتیگراد زیر صفر است. تعداد متوسط روزهای یخبندان، سالیانه 70 روز است (ادارهی کل هواشناسی استان تهران، 1385 به نقل از شعبانی، 1392). حداقل دمای شهر نیز در ایستگاه میکرو کلیماتولوژی دانشکده برابر 5/0- و ایستگاه سد کرج 3/0- درجه سانتیگراد است (مهندسان مشاور باوند، 1387).
علاوه بر این، آبهاي سطحي در منطقهی مورد مطالعه شامل دو رودخانهی دايمي كرج و كردان، يك رودخانهی فصلي به نام دلمبر، یک چشمه و چند مسيل است (شعبانی، 1392). می بایست به نقش رودخانه کرج به‌عنوان منبع آب دائمی و شکل بخشیدن به دشتهای وسیع در کرج توجه خاص مبذول داشت. در حقیقت، کلان‌شهر کرج شکل‌گیری فیزیکی، حیات اجتماعی و اقتصادی خود را مدیون این رودخانه است. در ابتدا، اراضی آبرفتی و سیلابی رودخانه کرج، امکان شکل‌گیری روستای کوچک کرج را فراهم ساخت. محور رودخانه و کناره های آن، یکی از فرصتهای طبیعی ویژه شهر برای گسترش فضاهای باز و سبز و تفریحی است؛ اما هم اکنون به محل دفع زباله و تجمع معتادان تبدیل شده و در قسمت های پایینی آن بهره برداری از معادن شن و ماسه آسیب های زیست محیطی بسیاری را به بار آورده است (مهندسان مشاور باوند، 1387).
از نظر زلزله خیزی، کلان‌شهر کرج در مجاورت خطوط کلی و نوار زلزله ایجاد شده است. در این منطقه، دو گسل مهم وجود دارد که تحت تأثیر حرکات زمین دچار رواندگی شدهاند که شامل راندگی شمال تهران و راندگی باغستان میباشد. راندگی شمال تهران گسلی بنیادی در مرکز کوههای البرز و دشت تهران است. این گسل در امتداد شرقی – غربی، از شمال کلان‌شهر کرج عبور میکند و پس از حدود 15 کیلومتر در نزدیکی کردان به گسل باغستان میپیوندد. راندگی باغستان که ادامهی گسل وردیج – پورکان در ورقهی تهران است، به صورت خمیده در مرز رسوبهای سازند کرج و نهشتههای آبرفتی به صورت دیوار باروری دیده میشود. امتداد این گسل ابتدا شرقی – غربی است، ولی پس از طی 5/7 کیلومتر به شاخههای فرعی دیگر با جهت جنوب شرقی- شمال غربی تقسیم میشود و حدود 10 کیلومتر دیگر ادامه می‌یابد (قلعهعباسی، 1381: 24- 25 به نقل از شعبانی، 1392). همچنین، گسله فشاری گرمدره و همچنین گسله فرعی کاظم آباد در محدوده کلان‌شهر کرج وجود دارد. علاوه بر گسل های لرزه ای یاد شده، یک گسل متوسط و گسل های فرعی در نقاط مختلف کرج شناسایی شده است که خود به خود لرزه زا نیستند؛ اما بر اثر زمین لرزه های بزرگتر دچار جابجایی لغزش خواهند شد (مهندسان مشاور باوند، 1387). به طور کلی، در پهنهبندی لرزهخیزی ایران، به رغم آنکه طی یکصد سال اخیر در محدودهی کلان‌شهر کرج زلزله شدیدی ثبت نشده است اما به دلیل همجواری با گسلهای بزرگی همچون گسل تهران جزء مناطق بالقوه و خطرناک محسوب می شود. پدیده رانش و لغزش نیز در دامنه های شمالی شهر به ویژه در محدوده رودخانه کرج و جاده چالوس وجود دارند و در مواردی با ریزش قطعات سنگی و حرکت این قطعات به سمت پایین موجب به خطر افتادن مسیر خودروها و منازل مسکونی شده است. اصولاً در مناطقی که به طور دائم با حرکت تودهای درگیر هستند، بایستی با رعایت اصول فنی و مهندسی به ساخت بناهای مدرن و عظیم و تأسیسات صنعتی نمود؛ در غیر اینصورت احتمال خطرات کوچک و بزرگ پیوسته وجود دارد.
از سوی دیگر، با توجه به قرار گیری شهر در دامنه‌های البرز جنوبی و وجود شیبهای نسبتاً تند در شمال شهر، شیب برخی مناطق مسکونی در منطقه عظیمیه کرج بیش از حد مجاز برای احداث سکونت گاه می‌باشد و به لحاظ ارتفاعی نیز بالاتر از تراز 1800 متر از سطح دریاهای آزاد می‌باشد. با چنین شرایطی برخورداری از شبکه جمع آوری آبهای سطحی، نیازی مبرم و حیاتی است. این موضوع زمانی ملموس تر می‌شود که هشتاد درصد مساحت کلان‌شهر کرج در ادامه این شیب تند قرار گرفته و با بارش حجم کمی از باران (بیست میلیمتر در کمتر از دو ساعت)، سیلابهای خطرناک و وحشی به سوی مناطق مسکونی و تأسیسات شهری سرازیر می‌شود. عمق فاجعه زمانی است که متوجه شویم ساخت و سازهای سال های اخیر در حاشیه و بستر برخی مسیلهای سنتی که صدها سال ماموریت جمع آوری و دفع سیلابها را بر عهده داشته اند باعث مسدود شدن و انحراف از مسیر اصلی شده اند. سیلابی که بر اثر باران بهاری اردیبهشت سال 1387 در منطقه حصار و سیه (محدوده منطقه یک) و در ادامه کلاک بالا و کلاک پائین را در برگرفت، منجر به تخریب فراوان، کشته و مجروح شدن چند نفر از ساکنان مناطق و عابران مسیر سیلاب شد و حتی به بخشی از مسیر اتوبان کرج- تهران در نقطه اتصال کلاک بالا به پایین آسیب رساند که باعث انسداد این شریان حیاتی به مدت 6 ساعت گردید. بنابراین، کرج، نیازمند اجرای یک شبکه جامع حمل و دفع روان آبها می‌باشد که در حال حاضر فاقد این سامانه می‌باشد. طی سالهای اخیر، طرحهایی برای اجرای کلتکورهای شمالی، جنوبی، غربی و شرقی در شهر انجام شده که نیازمند تسریع در احداث و نظارت صحیح می‌باشد. در حال حاضر، اکثر آبهای سطحی و روان آبهای شمال کرج در کانالهای سنتی مانند کانال ماهان که در قدیم محل عبور آبهای کشاورزی و باغات جهانشهر بوده، جریان دارد که این کانال سنتی، ظرفیت دفع آب با بیش از یک مترمربع در ثانیه را ندارد و در زمان بارندگی اکثراً طغیان کرده و مشکلات متعددی را به وجود می‌آورد. تقریباً هر ساله تعدادی از شهروندان در موقع طغیان و سرریز کانال ماهان و مسیرهای جانبی آن قربانی می‌شوند. تخلیه ضایعات، زباله و حتی نخاله در کانالهای شهری توسط برخی از شهروندان، باعث تشدید مشکل در مواقع بحرانی می‌شود. یکی از کانالهای انتقال آبهای سطحی کلان‌شهر کرج در قسمت جنوب اتوبان در منطقه حصارک کانال قزل حصار می‌باشد که در موسم بازندگی بهار و پائیز طغیان می‌کند و متاسفانه خسارات قابل توجهی را به بار می‌آورد. طی سالهای اخیر 92-1388، شهرداری کرج برای بهسازی و اجرای مکانیزه کانالهای ماهان و قزل حصار و نیز اجرای کلتورهای سطح شهر در محورهای شمالی- جنوبی و شرقی- غربی برنامه های مدونی را به مورد اجرا گذاشته است که با اتمام آنها بیش از نیمی از سیلابهای موسمی در سطح شهر مهار می‌شود.
یکی دیگر از ویژگیهای زمینشناسی کلان‌شهر کرج، بالا بودن سطح آبهای زیرزمینی در گذشته ای نه چندان دور بوده به گونه ای که روند توسعهی فیزیکی را در جنوب و جنوب شرقی این شهرستان کند می کرد. ولیکن طی دو دهه اخیر و برداشت بی رویه از آبهای سطحی و سفره های زیرزمینی در حال حاضر، سطح سفره آبی مناطق جنوبی کلان‌شهر کرج گاهاً با 200 متر پایین رفته و باعث نشست خطرناک دشت کرج شده است. همچنین، از نظر خاک شناسی، خاكهاي دشت كرج از آبرفتهاي مختلف تشكيل شده است. این محدودیت در جنوب شرق کرج نیز مشهود است ولیکن بقیهی مناطق شهری خاک مناسبی برای زراعت دارند که متأسفانه با کاهش شدید منابع آبی از یک سو و ساختوسازهای بی رویه شهری از سوی دیگر از قابلیت حاصل خیزی خاک و بالطبع محصولات کشاورزی دیگر نمی توان استفاده کرد.
از نظر پوشش گیاهی، منطقهی کرج به طور عمده شامل استپهای علفی، جنگلهای بلوط و باغها و کشتزارهای حاصلخیز و سرسبز است. به علت وجود مناطق کوهستانی و جلگهای و داشتن آبوهوای متنوع، محصولات کشاورزی گوناگون به دست میآید. در دامنههای شمالی البرز، دهکدههای شهرستانک، کرج و وارنگه، مراتع سرسبز و رویدنیهای طبیعی بسیار وجود دارد و باغهای میوه و جنگلهای تنک فراوان دیده میشود. در نواحی جنوب

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی توسعه پاید، توسعه شهر، توسعه پایدار، حمل و نقل Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی رشد جمعیت، نرخ بیکاری، توسعه شهر، تراکم جمعیتی