پایان نامه با واژگان کلیدی فقهای امامیه، قانون مجازات، مجازات اسلامی، قانون مجازات اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

به، … ( جزیری 1424،ج5، 151). همانا صفت حرز که هر کس از آن سرقت کند، دستش قطع می‌گردد، این است که برای شیئ از اشیاء حرز محسوب شود، پس اگر برای یکی از اشیاء حرز باشد؛ برای تمامی آن اشیاء حرز محسوب می‌گردد. بنابراین حرز هر شیئ براساس لیاقت و صلاحیت آن شیئ می‌باشد.
در بحث فقه و حقوق اسلامی نقش حرز در سرقت مستوجب حدّ بسیار مهم است. زیرا از جمله شروط لازم برای اجرای حدّ، هتک حرز می‌باشد و تحقق سرقت منوط به بیرون آوردن مال از حرز است.
با عنایت به اینکه در خصوص مفهوم حرز، مصادیق حرز و موارد اجرای حدّ، میان مذاهب خمسه اختلافاتی وجود دارد؛ این رساله بر آن است تا با بررسی برداشت های مختلف از حرز، مصادیق حرز و شرایط ثبوت هتک حرز از نظر فقهای امامیه و اهل سنّت، موارد اشتراک و افتراق نظرات را استخراج نموده و در اختیار طالبان علم و دانش قرار دهد. فقهايي نظیر شیخ طوسی قايل به تفصیل شده اند. ایشان حرز را این گونه معرفی کرده اند: «والحرز کل موضع لم یکن لغیر المتصرف فیه الدخول الا باذنه او یکون مقفلا (طوسی،1400،714). حرز جایی است که غیر شخص متصرف مجاز به ورود به آن جا نیست؛ مگر با اذن او یا جایی که بر در آن قفل زده باشند». در قانون مجازات اسلامی که بر گرفته از فقه امامیه است؛ حرز عبارت است از محل نگهداری مال به منظور حفظ از دستبرد (تبصره 1 ماده 198 ق.م.ا). طبق این تعریف دو عنصر مادی (حفاظت از مال) و معنوی (حفظ از دستبرد) برای تحقق حرز نقشی اساسی دارند.
نظر فقهای اهل سنّت و مذاهب اربعه در خصوص حرز و نقش آن در اجرای حد سرقت تا حدودی شبیه به نظر فقهای امامیه است. مالکی ها، شافعی‌ها و حنبلي‌ها می‌گویند:
« ان الحرز یختلف باختلاف الاموال المحفوظه فیه و قیمتها، والعرف معتبر فی ذالک لانه لا ضابطة له لغة و لا شرعا و هو یختلف المال و نوعه و ثمنه، و یختلف باختلاف البلاد و … » (جزیری،1424،ج5، 152). از نظر علمای این سه مذهب حرز به تناسب اختلاف اموالی که در آن نگهداری می‌شود و قیمت آن اموال مختلف است و در این مورد عرف ملاک عمل و دارای اعتبار است. حرز از نظر نوع مال و قیمت آن متفاوت است و همچنین نوع حرز در شهرهای مختلف با هم فرق می‌کنند. از نظر این سه مذهب حرز حتّی با توجه به صفت عدالت یا جور و ستم سلطان در شهرها و كشورهاي مختلف، متفاوت است و در همه‌ي این امور مرجع تعیین و تشخیص حرز، عرف و عادات رایج مردم است.

1 – 2 – سؤالات تحقيق.
الف. سؤال اصلي.
مفهوم حرز و نقش آن در سرقت مستوجب حدّ، از منظر فقهاي اماميه و اهل سنّت چيست؟
ب. سؤالات فرعي.
1 – آيا فقهاي اماميه در تبين مفهوم حرز، مصاديق حرز و نقش آن در سرقت مستوجب حدّ اتفاق نظر دارند؟
2 – نظر فقهاي اماميه و اهل سنّت در خصوص مفهوم حرز، مصاديق حرز و نقش آن در اجراي حدّ سرقت چيست؟
3 – آيا ميان فقهاي عامه در مورد حرز، مصاديق آن و نقش حرز در سرقت مستوجب حدّ اختلاف نظر وجود دارد؟
4- نظر كدام يك از مذاهب اربعه در خصوص حرز به نظر فقهاي اماميه نزديك تر است؟

1 – 3- فرضيه ها.
1. اكثر فقهاي اماميه در تبيين مفهوم حرز و نقش آن در سرقت مستوجب حدّ اتفاق نظر دارند.
2. ميان فقهاي اماميه و اهل سنّت در مورد مفهوم حرز، مصاديق حرز و نقش آن در اجراي حدّ اختلاف نظر وجود دارد.
3. ميان فقهاي مذاهب اربعه در خصوص حرز و نقش آن در سرقت مستوجب حدّ، اختلاف نظر وجود دارد.
4. نظر علماي مذهب شافعي در مورد مفهوم حرز و نقش آن در سرقت مستوجب حدّ، به نظر فقهاي اماميه نزديك تر است.

1 – 4 – ضرورت تحقيق.
مجازات هايي كه در دين مبين اسلام وضع گرديده است، براي كنترل اجتماع و اصلاح نظام اسلامي مفيد فايده مي‌باشد. از جمله مجازات هايي كه در فقه اسلامي وجود دارد؛ حدّ و تعزير مي‌باشد. ميزان حدّ، نوع و كيفيت آن در اسلام مشخص گرديده است. يكي از جرايمي كه حدّ درباره‌ي مرتكب آن اعمال مي‌گردد؛ سرقت است. لكن لفظ مرد و زن سارق در قرآن به صورت مطلق ذكر شده و فقهاي عظام اماميه و اهل سنّت، با تفسير آيه و روايات مربوطه شرايط متعددي براي سارق، قيد كرده اند كه با جميع آن شرايط حدّ سرقت كه قطع يد است جاري مي‌شود. هتك حرز، ورود به حرز و اخراج مال از آن در زمره‌ي شروط سرقت حدّي قرار دارند.
از آن جا كه كار تحقيقي، تطبيقي جامعي در جهت بررسي اقوال فقهاي اماميه و اهل سنّت در خصوص تبيين مفهوم حرز و نقش آن در سرقت مستوجب حدّ به عمل نيامده است، و با توجه به اين كه احكام قضايي نظام اسلامي منبعث از آراء فقهي علما و مراجع عظام مي‌باشد؛ لزوم يك كار تحقيقي، تطبيقي در اين باره احساس گرديد. مضاف بر اين وحدت بين مسلمانان يك اصل اساسي است كه مشركين و ملحدين سعي دارند به هر طريق ممكن به اين اصل مهم آسيب رسانند. يكي از اسباب اختلاف، اختلاف فقهي است، كه امري بسيار طبيعي است و هيچ كس نمي تواند مدعي شود كه از هر گونه اشتباه بري است. از راهكارهاي وحدت و تقريب بين مذاهب پرهيز از تعصب مذهبي و قبول اصل اختلاف و احترام به انديشه و ديدگاه ديگران و كنار گذاشتن مسايل جزيي به خاطر مسأله‌ي مهم تري مانند وحدت است. در اين اثر به خوبي روشن مي‌شود كه نه تنها بين مذاهب مختلف اختلاف نظر وجود دارد، بلكه بين فقهاي يك مذهب معيّن نيز در خصوص حرز و نقش آن در سرقت مستوجب حدّ، اختلافاتي وجود دارد. لذا نگارنده بر اين باور است كه كارهاي تحقيقي، تطبيقي مثل اين اثر مي‌تواند در جهت تقريب مذاهب اسلامي مثمر ثمر باشد.

1 – 5- اهداف تحقيق.
1 – 5- 1- اهداف نظري.
1 . بررسي نظرات فقهاي اماميه در خصوص مفهوم حرز و نقش آن در سرقت مستوجب حدّ
2 . بررسي آراء فقهاي اهل سنّت پيرامون مفهوم حرز و نقش آن در سرقت مستوجب حدّ
3 . استخراج نقاط اشتراك و افتراق نظرات فقهاي اماميه و اهل سنّت
4 . بررسي نقش حرز در اثبات حدّ سرقت در فقه اماميه و اهل سنّت.

1 – 5- 2- اهداف كاربردي.
1 . استفاده دانشجويان و دانش پژوهان در رشته فقه و مباني حقوق اسلامي.
2 . استفاده دانشجويان و محقّقين رشته حقوق و ديگر طالبان علم و دانش.
3 . استفاده قضات دادگاهها و وكلاي حقوقي در محاكم قضايي.
4 . مورد استفاده‌ي طلاّب حوزه هاي علميّه.

1 – 6 – پيشينه‌ي پژوهش.
حرز زير مجموعه‌ي موضوع سرقت است و از جمله شرايط اجراي حدّ سرقت، هتك حرز و اخراج مال توسط هاتك به ميزان نصاب مي‌باشد. موضوع تحقيق تا كنون به صورت مستقل در فقه اماميه و اهل سنّت يا به شكل تطبيقي، در كتابي مجزا يا پايان نامه، بررسي نشده است. بنابراين كتب يا مقالات مستقلي با اين عنوان در دسترس نگارنده قرار نگرفته است. آن چه كه به عنوان پيشينه‌ي اين اثر مي‌تواند مورد استناد قرار گيرد؛ برخي كتب حقوقي يا آراء و فتاواي فقهاي اماميه و اهل سنّت مندرج در باب حدود، مبحث سرقت مي‌باشد كه به اختصار به برخي از آن‌ها اشاره مي‌گردد.
1 . المبسوط في فقه الامامية تأليف ابو جعفر محمد بن الحسن (شيخ طوسي).
2 . النهاية في مجرد الفقه و الفتاوي تأليف ابو جعفر محمد بن الحسن (شيخ طوسي).
3 . شرايع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام تأليف ابوالقاسم نجم الدّين جعفر بن الحسن الحلّي (محقق حلي).
4 . المختصر النافع في فقه الإمامية‌ تأليف نجم الدين، جعفر بن الحسن الحلّي (محقق حلّي).
5 . تحرير الأحكام الشرعية على مذهب الإمامية تأليف حسن بن يوسف بن مطهّر اسدي ( علاّمه حلّي).
6 . وسايل الشيعه الي تحصيل الشريعة تأليف محمد بن حسن ( حرّ عاملي).
7 . جواهر الكلام تأليف محمد حسن نجفي (صاحب جواهر).
8 .تحرير الوسيله تأليف سيّد روح الله موسوي ( امام خميني).
9 . قواعد فقه تأليف سيّد مصطفي محقق داماد.
10 . الفقه علي المذاهب الاربعة تأليف عبدالرّحمن جزيري.
11 . الأم تأليف ابن ادريس شافعي.
12 . المغني تأليف عبدالله بن احمد (ابن قدّامه).
13. المدونة الكبري تأليف مالك بن انس.
14. مسالك الافهام تأليف زين الدّين بن علي (شهيد ثاني).
15. رسائل فقهي تأليف علامه‌ي جعفري.
16. منهاج الصالحين تأليف وحيد خراساني.
17. مجمع المسائل: تأليف سيد محمد رضا موسوي گلپايگاني.
18. تعزير و گستره‌ي آن: تأليف ناصر مكارم شيرازي.
19. تفسير الميزان: تأليف سيد محمد حسين طباطبايي.
20. بحار الانوار: تأليف محمد باقر مجلسي.

1– 7- كليد واژه ها.

1.حدّ.
با توجه به اين كه در مبحث تبيين مفاهيم بيش تر به تعريف حدّ پرداخته شده است؛ به اختصار معناي لغوي و فقهي حدّ را مرور مي‌كنيم. حدّ به معناي منع، مرز و واسطه يا فاصله‌ي بين دو چيز آمده است. حايل ميان دو شيئ، واسطه (فاصله ي) ميان دو چيز كه از اختلاط آن دو جلوگيرى ميكند« أَصل الحدّ المنع و الفصل بين الشيئين، فكأَنّ حدود الشرع فصلت بين الحلال و الحرام» حدّ در اصل به معناي منع و مانع است و حايل بين دو چيز است، همانند حدود شرع كه جدا كننده‌ي بين حلال و حرام است (ابن منظور، 1414، ج‌3، 140 ).
از نظر فقهي هر چیزى كه مجازات معیّن و مشخّصى داشته باشد حدّ، و غیر آن تعزیر شمرده مى شود (محقق حلّي، 1408، ج4، 136). صاحب جواهر در كتاب حدود ضمن اشاره به معناي لغوي حدّ معناي شرعي آن را نيز آورده است. حدود جمع حدّ است و به معناي منع مي‌باشد. حدّ شرعي گويند، زيرا به دليل ترس فرد عاصي و گناهكار از عقوبت، مانع انجام معصيت مي‌گردد؛ و از دیدگاه شرع، عقوبت و مجازات مخصوصى است كه باعث آزار بدن مى گردد؛ به واسطه‌ي معصيت خاصي كه مكلّف انجام مي‌دهد و شارع مقدّس كميّت و ميزان آن را براي جميع افراد آن مشخص كرده است ( نجفي، 1404، ج‌41، 254)». يكي از فقهاي اهل سنّت در تعريف حدّ مي‌گويد: حدّ در لغت به معنای منع است و در شریعت، مجازاتی با اندازه‌ي معیّن است و از حقوق خداوند به شمار می‏آید. بنابراین، قصاص، حدّ نیست؛ چون از حقوق مردم است و از حقوق خداوند نیست. همچنین بر تعزیر، حدّ اطلاق نمی‏شود چون مقدار آن معیّن نیست ( استادي،1383، شماره 37، ص77).

2. حرز.
در لغت به معناي جاي استوار، پناهگاه، بازوبند و چشم آويز است ( معين،1385،462) جايي كه چيزي را در آن حفظ كنند، دعايي كه بر كاغذ نويسند و همراه خود نگاه دارند ( عميد، 1382، ج 1، 787). دعايي مأثور اعم از خواندني و آويختني.
ياسين كنند ورد و بطاها كشند تيغ * قرآن كنند حرز و امام مبين كشند. ( دهخدا،1373، ج 6،7765) احمد بن فارس در معجم مقائيس اللّغة (1404، ج2، 38) می‌گوید که اصل کلمه حَرس بوده و به معنای حفاظ یا مکان حفظ شده می‌باشد و از ریشه حفظ گرفته شده است.«الحاء و الراء و الزاء أصل واحد، و هو من الحفظ و التّحفظ يقال حرزته و احترز هو، أى تحفّظ. و ناس يذهبون إلى أنّ هذه الزّاء مبدلة من سين، و أنّ الأصل الحرس و هو وجه».
با مشاهده‌ي فرهنگ لاروس، مي‌توان گفت تعريف ابن فارس مبني بر اين كه اصل حرز، از « ح ر س » گرفته شده است به واقعيت نزديك است.« حرس – حرسا و حراسة الشيء: آن چيز را نگهداري كرد و آن را شبانه دزديد ( خليل جرّ، 1367،ج1، 820) ».
در المنجد ص 125نیر حرز به «ما تحفظ به الاشیاء من صندوق و نحوه» تعریف شده است.یعنی حرز چیزی است مانند صندوق و امثال آن‏ که اشیاء را در آن نگاه می‏دارند و حفظ می‏کنند.
حرز از نظر حقوقي، هر موضعي را گويند كه محدود بوده و غير مالك حقّ دخول در آن را بدون إذن مالك ندارد؛ به شرط اين كه موضع بسته و مقفل باشد (جعفري لنگرودي، 1346، 213).
با توجه به اين كه بررسي مفهوم فقهي حرز موضوع اصلي اين اثر مي‌باشد؛ به ذكر اين نكته اكتفا مي‌شود كه عموم فقها به جز اهل ظاهر معتقدند لازمه‌ي اجراي حدّ سرقت اين است كه مال از حرز سرقت گردد و حرز از نظر اكثر آنان جايي است كه مال به منظور حفظ از دستبرد، در آن نگهداري مي‌شود.

3. قطع.
در حدّ سرقت، قطع به معناي بريدن دست راست است. در صورت تكرار سرقت براي بار دوم پاي چپ سارق بريده مي‌شود. لكن منظور از قطع در اين اثر قطع دست راست سار

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی مذاهب خمسه، امام صادق، فقهی و حقوقی، زمان پیامبر Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی قانون مجازات، تعدد زوجات، کاروانسرا