پایان نامه با واژگان کلیدی فرهنگ عامه، بقاع متبرکه، نماز جماعت

دانلود پایان نامه ارشد

خود ایجاد می کنند و این عمل می تواند اسباب تشویق را برای سایر افراد فراهم کند. آرامگاه امامزادگان؛ برای معتقدان به درگاه این عزیزان محلی برای توسل و تقرب به درگاه خداوند از طریق واسطه قرار دادن آنان برای برآمدن حاجات و وسیله آرامش و تسکین قلوب مومنین بوده است.
از جمله مهمترین اقدامات فرهنگی که می توان با صرف درآمدهای حاصله از موقوفات در امامزادگان به آن ها جامه عمل پوشانید و در راه ارتقای سطح جامعه از آن ها بهره برد عبارت اند از :
1- ساخت مدرسه و مراکز فرهنگی وابسته: یکی از زیر مجموعه های کارکرد فرهنگی وقف در امامزادگان و بقاع متبرکه نتایج علمی است. سهم عمده ای از عواید موقوفات به تعلیم و تعلم و صرف معارف اسلامی تعلق دارد زیرا فراگیری علم و دانش از عبادات به شمار می آید و فقها یادگیری این علوم مفید به حال جامعه را واجب دانسته اند. از آنجا که مردم با کنجکاوی به دنبال دستیابی به علوم و فنون مختلفند، این امر زمینه ها و امکاناتی را می طلبد تا طلاب علم و دانش بتوانند راحت تر به این مقصود خویش نائل گردند (سلمان، 1358: 57).
2- انتشار کتب و جزوات: صرف بسیاری از درآمدهای حاصل از وقفیات امامزادگان برای انتشار کتب و جزوات مذهبی، و اخلاقی به نوعی ادای دین به ساحت مقدس این بزرگوران است. زیرا امامزادگان در زمان های خود، کانون های عظیم معنوی و فرهنگی بوده اند(میراث جاویدان، 1384 : 17). این کتابها که اغلب درباره نسب و زندگانی امام زاده و تاریخ ساخت بنا، مباحث اخلاقی و تربیتی است، در مواردی در فروشگاهی که به این منظور در جوار حرم این امامزادگان برای ارائه این محصولات به جامعه ساخته می شوند عرضه می شوند. این کتب در سطح معرفتی مردم بسیار تأثیرگذار است و در بسیاری موارد سؤالاتی را که هنگام ورود به این حرم های مقدس به ذهن آدمی خطور می کند پاسخگو هستند. همچنین در مواردی کتاب های دینی ، ادعیه و قرآن نیز وقف می شود که چون اغلب این کتب وقفی هستند، باید در محل امامزاده خوانده شوند.
3- ایجاد کتابخانه و تأسیس واحدهای فرهنگی: از آن جا که یکی از اهداف امامزادگان در طول حیاتشان مبارزه با جهل و تلاش برای بالا بردن سطح آگاهی مردم بوده، بنابراین بسیاری از بقاع امامزادگان دارای واحد های فرهنگی غنی و پویا با شرکت جوانان و طالبان علم هستند. این امر نیز به جهت حلقه های درسی است که در بسیاری از این بقاع متبرکه برپاست. مسلماً اولین نیاز این حلقه های درس که به مجالس درس و بحث مسلمانان صدر اسلام شباهت دارند، منابع درسی، دعوت از چهره های آگاه و مکانی است که باید در اختیار دانش اندوزان قرار گیرد.
4- برپایی نماز جماعت: تأثیر این عمل عبادی، در تمام ابعاد مختلف جامعه از جمله فرهنگ دخیل است، زیرا که مسلمین از طریق نماز جماعت می توانند به بسیاری از گرفتاری های همنوعان خویش مطلع گردند و در جهت رفع آنها تلاش کنند. به عملی فرهنگی مبادرت کرده، زمینه رشد و شکوفایی علمی را در جامعه فراهم آورند. می توانند به ایجاد هیئت های مذهبی اقدام کنند.
5- برگزاری جلسات قرآن خوانی، روضه، برگزاری مراسم مختلف مذهبی: برگزاری اعیاد و مراسم مذهبی به ویژه در ایام عاشورا و تاسوعای حسینی، در مکان امامزادگان و تشکیل هئیت ها به ویژه در ماه محرم برای برپایی مجالس عزاداری می باشد.
6- برگزاری کلاس های تفریحی-مذهبی: در سال های اخیر بسیاری از متولیان امامزادگان اقدام به برگزاری کلاس های تفریحی، درسی به ویژه در ایام تابستان برای جذب هرچه بهتر کودکان و نوجوانان کرده اند که نمونه موفق آن را در امامزاده محسن واقع در شهر اصفهان، در خیابان رودکی می توان مشاهده کرد. این قبیل اقدامات نیازمند مکانی مناسب و آموزگاران مجرب است . همچنین برگزاری کلاس هایی مانند آموزش رایانه و زبان انگلیسی نیز به امکانات احتیاج دارد که مطمئناً صرف درآمدهای وقفی در این زمینه نتایج مثبتی را به همراه خواهد داشت(خسروی،1385 :9).

2-6- تعریف فرهنگ و فرهنگ شیعه27
فرهنگ را می توان مجموعه اندیشه ها و هنجار های متمایزکننده رفتار اعضای یک جامعه از رفتار جوامع دیگر دانست(عنایت، 1369: 59). همچنین می توان فرهنگ را مجموعه رفتار های اکتسابی و ویژگی اعتقادی اعضای یک جامعه معین تعریف کرده اند(کوئن، 1386: 56). در مطالعات فرهنگی، واژه عامه گاه معنا و مفهومی پست و در مفهومی جدیدتر، محبوبیت معنا می ‎دهد. مفهوم جدید فرهنگ عامه یعنی فرهنگی که مردم آن را برای خودشان خلق کرده اند، متفاوت و در عین پیوند با گذشته، یک تاکید مدرن است(استریناتی: 1380: 24). فرهنگ عامه یا فولکلر، «به مطالعه زندگی توده عوام در کشور های متمدن می پردازد زیرا در مقابل ادبیات توده، فرهنگ رسمی و استادانه وجود دارد.» قلمرو فرهنگ توده بسیار گسترده بوده و موارد متعددی مانند ادبیات توده(قصه ها، افسانه ها، آوازها، ترانه ها، مثل ها، معماها و متلک ها)، اعتقادات، اوهام، اعتقادات، رسوم مذهبی و ملی و عادات مربوط به زندگی عمومی را نیز شامل می شود(هدایت، 1378: 234-233).
ادیان و مذاهب آسمانی، گرچه بنیانی فرازمینی دارند اما به واسطه مخاطبان زمینی خود، در روندی تاریخی تغییر، تحول و دگرگونی را تجربه می کنند. به اذعان علما، الهام و مشروعیت گونه ای از تجربه های دینی ماخوذ و منبعث از مردم است. تجربیاتی که علما گاه به مخالفت با آن پرداخته، بدعت نامیده اند(برکی، 1389: 118). این واکنش از سوی علمای اهل سنت نسبت به شیعیان حادتر و شدیدتر بوده است زیرا شیعیان در حالت عادی همواره در مظان اتهام بدعت دینی قرار داشتند و برپا داشتن بقاع متبرکه بر گرد مشاهد امامان و منسوبان ایشان، آن را تشدید می کرد. جوامع انسانی دارای فرهنگ دینی مخصوص خود هستند. شیعیان با اعتقادات، باورها و عادات خویش، فرهنگ دینی خود را دارند. در کنار فرهنگ مشترک امت اسلامی، جهان تشیع خود فرهنگی متمایز دارد که ویژگی ها و شاخص های آن در طول تاریخ قابل تشخیص و تمییز بوده است. توسل به ائمه معصومین، طلب شفاعت از ایشان و زیارت مشاهد و مقابر متبرکه امامان شیعه و منسوبان آنها، به ویژه با تاکید بر جنبه فوق طبیعی امام، از شاخص ها و ویژگی های مهم فرهنگ شیعه است(مدرسی طباطبایی، 1389: 42). با آنکه، قرآن کریم، سنت نبوی و سیره امامان معصوم علیهم السلام، شاکله اصلی این فرهنگ را تشکیل می دهند اما باید گفت که بخش قابل توجهی از فرهنگ عامه شیعه، به واسطه وجود این اماکن، مراسم و مناسک و آداب و رسوم مذهبی و اجتماعی پیرامون آن شکل گرفته و غنی شده است. در نظر گرفتن وجه عامه برای این فرهنگ از آن رو است که جماعت اهل سنت عموم شیعیان را دون پایه و متصف به ویژگی های دین و مذهب مردمی یا غیر رسمی می دانستند. « از نظر علما، خطر دین عامیانه این بود که می توانست مرجعیت و اقتدار ایشان را به چالش بکشد و جشن ها و رفتار های دینی عامیانه غالبا با اعمالی همراه می شدند که تخطی و تجاوز از حدود شریعت را موجب می گردید و بدین ترتیب نظام شرعی و اخلاقی ای که مرجعیت و اقتدار علما بر آن استوار بود، تضعیف و متزلزل می شد»(برکی، 1389: 127). تشیع نیز همواره دارای دو سطح عالی(رسمی) و میانه و پایین(غیررسمی و مردمی) فرهنگ بوده است. بدین معنی که چه در دوران پیش از تشکیل دولت صفوی و چه پس از آن، با آنکه دولت های شیعی مذهب سکان دار این فرهنگ بودند اما مردم عادی با ساز و کارها و مکانیسم های مخصوص به خود، همراه با انباشت سنن و تجارب تاریخی بازمانده از قرون و اعصار متمادی، در ظهور، شکل دهی و هدایت جریان عناصر داخلی این فرهنگ در ابعادی وسیع تر از حاکمیت شیعی نقش داشته اند. به رغم تمایزهای قومی و محلی، خطوط اصلی فرهنگ عامه شیعه: هویت، معارف، تاریخ، ادبیات و هنر به واسطه وجود امام زادگان و با استفاده از راهکارهای خاص شیعی، غنی و پربار شده است.

2-7- نظریه‌های فرهنگی 28
نظریه فرهنگی كه در واقع رویكردی نظری به مطالعه فرهنگ به شمار می‌رود و از این‌رو آغازگاه آن را بایستی پرسش از چیستی فرهنگ در نظر گرفت، در كنار پرداختن به چیستی فرهنگ، نظریه‌پردازی در این‌باره را نیز دنبال می‌كند. كار نظریه فرهنگی تنها این نیست كه درباره فرهنگ بحث كند یا سیاهه‌ای از مصادیق آن به دست دهد بلكه به نظریه‌پردازی درباره آن نیز می‌پردازد. نظریه، طرح‌واره‌ای توصیفی است كه بر پایه آن، پدیده‌های گوناگون با یك معنا سازگار می‌افتد و در واقع در ضمن آن قضایای متعددی در قالب یك مجموعه پیوسته و منطقی به هم‌نگری رسیده و از این مسیر برخی پدیده‌ها تبیین می‌شوند. از این‌رو كار نظریه فرهنگی توضیح و توصیف صور فرهنگی بر پایه معیاری است كه طرح‌واره‌ای را به دست می‌دهد.
2-7-1- امیل دوركیم 29
الف) دوركیم معتقد است كه فرهنگ عامل وحدت اجتماعی یا همبستگی اجتماعی است، لذا بر مبنای او اختلاف و كشمكش یا تداوم محرومیت‌های اجتماعی را نمی‌توان به حساب نقش فرهنگ گذاشت. وی دونوع همبستگی را با توجه به ساده و صنعتی بودن جامعه از همدیگر متمایز می‌كند و قائل است كه در جامعه ساده همبستگی مكانیكی (همبستگی ناشی از همانندی) رواج دارد و در جامعه صنعتی همبستگی ارگانیكی (همبستگی ناشی از تفاوت‌ها). در جوامع ساده، مردم به هم شبیه‌ترند و وظایف یكسانی را انجام داده و حداقل تفاوت‌های فردی وجود دارد كه نتیجه این وضع، هبستگی مكانیكی است كه در چنین همبستگی شباهت در اندیشیدن دارند و به همین دلیل انعطاف كمتری دارند و گرایش به سختی و خشنوت در آنها بیشتر است و در این جامعه گذشت و اغماض چندانی برای انحراف وجود نداشته و هنجار حاكم همرنگی با جماعت است. اما در جوامع صنعتی برعكس بوده و همبستگی نه از همانندی افراد جامعه بلكه از تفاوت‌هایشان پرورش می‌یابد. این‌گونه همبستگی فرآورده تقسیم كار و اختلاف دیده می‌شود و در كیفرها، هدف از كیفر جذب دوباره فرد به گروه است و نه اینكه مانند همبستگی مكانیكی، در كیفرها گرایش به خشنونت و سختی باشد. دوركیم معتقد است كه گرچه عناصر فردی در یك چنین نظامی اشتراك كمتری دارند اما از آنجایی كه با همبستگی شیوه‌های زندگی و فعالیت‌های تخصصی متفاوتی را پذیرفته‌اند در نتیجه وابستگی متقابلشان بیشتر است و امكان گسترش همبستگی در میان آنها افزایش یافته است.( كوزر،1387:19)
البته دوركیم بعدها نظریه‌اش را تعدیل كرد و قائل شد كه تنها اگر اعضای یك جامعه متكی بر یك رشته تجلی‌های نمادین مشترك و نیز مفروضات مشترك درباره جهان پیرامونشان باشند و بر پایه یك ایمان مشترك مبتنی باشند، می‌توان وحدت اخلاقی‌شان را تضمین كرد وگرنه بدون اعتقادات مشترك هر جامعه‌ای محكوم به تباهی و فروپاشیدگی خواهد بود.
ب) دوركیم نقش پررنگی را برای فرهنگ در جهت ایجاد ثبات اجتماعی و همچنین تعامل اجتماعی قائل بود. از نظر وی جامعه تا حد زیادی یك پدیده اخلاقی است و احساس همبستگی، گرد هم آورنده اجزا آن است و جامعه را سر پا نگه می‌دارد. (فیلیپ ،1387).
ج) دوركیم فرهنگ (الگوهای عمل، باور و احساس) را برخاسته از نیازها و شیوه سازمان‌یافتگی ساختار اجتماعی و نه انتخاب یا تفسیر خود عامل از جهان اجتماعی می‌بیند. وی در مورد دین و آداب دینی به‌عنوان جزء محوری فرهنگ (البته در دیدگاه غیراسلامی به دین؛ چرا كه در نگاه اسلامی و در جامعه اسلامی، دین فرهنگ‌ساز به‌ شمار می‌رود و نه جزئی از فرهنگ)، خاطرنشان می‌كند كه جوامع گوناگون هر از چندی به تناوب با برپایی آداب دینی گرد هم می‌آیند تا نیازشان را به نیایش امور مقدس برآورده سازند. دوركیم در خاتمه نتیجه می‌گیرد كه دلیل واقعی وجود دین و آداب دینی نه پرستش خدایان، بلكه بازسازی پیوندهای اجتماعی بوده است. وی این نكته را مورد تأیید قرار می‌دهد كه همه ادیان متضمن اعمال تشریفاتی و شعائر منظمی هستند كه در آن گروهی از مؤمنان گرد هم می‌آیند و در مراسم تشریفاتی جمعی، حس همبستگی گروهی تأیید و تقویت می‌شود.( گیدنز ،1386)

2-7-2- ماكس وبر 30
الف) وبر نیز همچون دوركیم بر نقش بااهمیت دین در فرهنگ تأكید داشته و دین را به عنوان بعد محوری

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی بقاع متبرکه، سرمایه فرهنگی، تقاضای گردشگری Next Entries پایان نامه با واژگان کلیدی نظام اجتماعی، اهداف فرهنگی، آداب و رسوم